• Projekt przewiduje wprowadzenie dwóch nowych instytucji umorzenia postępowania karnego przez prokuratora w postępowaniu przygotowawczym (art. 11a i 11b KPK).
  • Nowelizacja rozszerza zakres stosowania trybów konsensualnych (art. 335, 338a, 387 i nowy art. 387a KPK) na poważniejsze kategorie przestępstw, w tym zbrodnie z wyłączeniem czynów zagrożonych karą dożywotniego pozbawienia wolności.
  • Projekt wprowadza szczególne dyrektywy wymiaru kary w prawie materialnym (art. 53a KK) oraz procesowym (art. 343c KPK), a także ustanawia zakaz dowodowy dotyczący negocjacji porozumień (art. 335 § 5 KPK).

Cel projektowanych zmian

Projekt zakłada realizację trzech ściśle określonych celów. Po pierwsze, ma zapewnić pokrzywdzonemu naprawienie szkody w najlepszy z możliwych sposobów, w szczególności poprzez skuteczne przeprowadzenie mediacji i wykonanie zawartej ugody. Po drugie, ma doprowadzić do przyspieszenia i racjonalizacji postępowania karnego, redukcji jego kosztów oraz eliminacji zbędnego postępowania odwoławczego. Po trzecie, ma stworzyć warunki do uzyskania sprawiedliwego wyroku w formule korzystnej także dla oskarżonego, przy jednoczesnym zachowaniu celów kary.

Projektodawca wyraźnie akcentuje, że konsensualizm ma stanowić realną alternatywę dla pełnego postępowania dowodowego, o ile nie sprzeciwia się to potrzebie realizacji celów kary, w szczególności zapobieżeniu ponownemu popełnieniu czynu zabronionego.

Zakres projektowanej nowelizacji

Projekt nowelizuje KPK oraz wprowadza zmiany w prawie materialnym. Nowelizacja obejmuje zarówno etap postępowania przygotowawczego, jak i stadium sądowe, w tym różne momenty proceduralne, na których możliwe będzie zawarcie porozumienia procesowego.

Nowe instytucje umorzenia postępowania przez prokuratora

1. Umorzenie mediacyjne (projektowany art. 11a KPK).

Projekt przewiduje wprowadzenie instytucji umorzenia mediacyjnego w postępowaniu przygotowawczym. Umorzenie to będzie możliwe wyłącznie w ściśle określonej kategorii spraw oraz przy spełnieniu kumulatywnych przesłanek.

Zakres przedmiotowy obejmuje:

  • występki przeciwko mieniu bez użycia przemocy lub groźby bezprawnej, których wartość nie przekracza 20 000 zł, z wyłączeniem przestępstw z art. 279-283 KK;
  • występek z art. 157 § 3 KK (spowodowanie średniego i lekkiego uszczerbku na zdrowiu);
  • występek z art. 160 § 3 KK (narażenie człowieka na niebezpieczeństwo);
  • występek z art. 177 § 1 KK (spowodowanie wypadku komunikacyjnego), z wyłączeniem art. 178 § 1 KK.

Zakres podmiotowy ograniczono do podejrzanego niekaranego za przestępstwo umyślne.

Warunkiem umorzenia będzie:

  • skuteczne przeprowadzenie mediacji;
  • zawarcie ugody między podejrzanym a pokrzywdzonym;
  • wykonanie tej ugody;
  • możliwość nałożenia na podejrzanego obowiązku uiszczenia świadczenia w wysokości do 20 000 zł na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej.

Umorzenie nie będzie dopuszczalne, jeżeli sprzeciwiałoby się potrzebie realizacji celów kary, w szczególności zapobieżeniu ponownemu popełnieniu czynu.

2. Umorzenie w sprawach mniejszej wagi bez pokrzywdzonego (projektowany art. 11b KPK).

Druga instytucja dotyczy spraw, w których nie występuje pokrzywdzony. Zakres obejmuje:

  • art. 270 § 2a i 3 KK (fałszerstwo materialne);
  • art. 271 § 2 KK (fałszerstwo intelektualne);
  • art. 273 KK (używanie dokumentów poświadczających nieprawdę – zawierających fałszerstwo intelektualne).

Warunki zastosowania są analogiczne:

  • brak uprzedniej karalności za przestępstwo umyślne;
  • uiszczenie świadczenia do 20 000 zł na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej;
  • brak sprzeczności z celami kary.
Administracja sądowa - sprawdź aktualną listę szkoleń Sprawdź

Rozszerzenie trybów konsensualnych

1. Wniosek z art. 335 KPK (skazanie bez rozprawy).

Projekt rozszerza możliwość dołączenia wniosku o wydanie wyroku skazującego na posiedzeniu do aktu oskarżenia również na sprawy o zbrodnie (obecnie tylko występki), z wyłączeniem przestępstw zagrożonych karą dożywotniego pozbawienia wolności. Zmiana obejmuje art. 335 § 2 KPK oraz dodanie § 2b.

2. Wniosek z art. 338a KPK (wniosek o wydanie wyroku skazującego bez przeprowadzenia postępowania dowodowego).

Wniosek o wydanie wyroku skazującego bez przeprowadzania postępowania dowodowego złożony przed rozprawą będzie możliwy także w sprawach o przestępstwa, które są zagrożone karą przekraczającą 15 lat pozbawienia wolności. Projekt znosi dotychczasowe ograniczenie do przestępstw zagrożonych karą do 15 lat pozbawienia wolności, z wyłączeniem przestępstw zagrożonych karą dożywotniego pozbawienia wolności.

3. Zmiana art. 387 § 1 KPK (dobrowolne poddanie się karze).

Możliwość złożenia wniosku o wydanie wyroku skazującego bez przeprowadzenia postępowania dowodowego na rozprawie do chwili zakończenia pierwszego przesłuchania wszystkich oskarżonych zostanie rozszerzona na wszystkie przestępstwa. Nowelizacja znosi dotychczasowe ograniczenie do przestępstw zagrożonych karą nieprzekraczającą 15 lat pozbawienia wolności.

4. Nowy art. 387a KPK.

Projekt dopuszcza możliwość złożenia wniosku o wydanie wyroku skazującego także w toku postępowania dowodowego na rozprawie w sprawach o wszystkie przestępstwa.

5. Oświadczenie prokuratora (projektowany art. 332 § 2a KPK).

Na wniosek oskarżonego prokurator będzie zobowiązany dołączyć do aktu oskarżenia oświadczenie określające warunki akceptacji wniosku o wydanie wyroku skazującego złożonego na etapie postępowania sądowego.

Zakaz dowodowy (projektowany art. 335 § 5 KPK)

Projektowany art. 335 § 5 KPK ustanawia zakaz dowodowy, zgodnie z którym oświadczenia procesowe złożone przez oskarżonego w trakcie i w związku z uzgadnianiem warunków wniosku o wydanie wyroku skazującego bez rozprawy, nie mogą być wykorzystane, o ile ostatecznie nie dojdzie do uzgodnienia warunków wniosku i jego złożenia, a oskarżony sprzeciwi się ich wykorzystaniu najpóźniej do chwili ich ujawnienia na pierwszej rozprawie głównej (projektowane dodanie art. 335 § 5 KPK).

Dyrektywy wymiaru kary

Projekt wprowadza art. 53a KK, zgodnie z którym sąd wymierzając karę będzie brał pod uwagę fakt złożenia oraz treść wniosku o wydanie wyroku skazującego.

W uzupełnieniu projektowany art. 343c KPK przewiduje mechanizm redukcji i uelastycznienia odpowiedzialności karnej z zastosowaniem gradacji uzależnionej od etapu postępowania karnego na jakim doszło do zawarcia skutecznego porozumienia procesowego, który pozwala na:

  • redukcję ustawowego zagrożenia karą pozbawienia wolności;
  • zastosowanie nadzwyczajnego złagodzenia kary;
  • odstąpienie od wymierzenia kary;
  • warunkowe zawieszenie wykonania kary pozbawienia wolności.

Zakres możliwego złagodzenia ma być uzależniony od etapu postępowania, na którym doszło do zawarcia skutecznego porozumienia.

Etap legislacyjny

Założenia projektu zostały opublikowane w wykazie prac legislacyjnych Rady Ministrów. Organem odpowiedzialnym za opracowanie i przedłożenie projektu jest Ministerstwo Sprawiedliwości. Planowany termin przyjęcia projektu przez Radę Ministrów określono na III kwartał 2026 r.

Wszystkie aktualności n.ius® po zalogowaniu. Nie posiadasz dostępu? Kup online, korzystaj od razu! Sprawdź

Artykuł pochodzi z Systemu Legalis. Bądź na bieżąco, polub nas na Facebooku →