• Organizacja systemu oświaty będzie dostosowana do prognozowanego długofalowego spadku liczby uczniów w związku z niżem demograficznym.
  • Wśród proponowanych rozwiązań znalazły się instrumenty zwiększające elastyczność organizacyjną szkół oraz ograniczające nadmierne obciążenia administracyjne.
  • Nowelizacja wprowadza mechanizmy sprzyjające utrzymaniu małych szkół oraz umożliwiające wykorzystanie wolnych przestrzeni szkolnych na potrzeby społeczności lokalnych.

Celem nowelizacji jest dostosowanie obowiązujących regulacji ustawy z 14.12.2016 r. – Prawo oświatowe (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1043; dalej: PrOśw) do zmieniającej się struktury demograficznej społeczeństwa, przy jednoczesnym zachowaniu wysokiej jakości kształcenia oraz zapewnieniu uczniom realnego dostępu do edukacji jak najbliżej miejsca zamieszkania. Spadek liczby uczniów wymaga zmian w sposobie organizacji pracy szkół, by umożliwić racjonalne zarządzanie zasobami kadrowymi i materialnymi.

Zgodnie z prognozą ludności Głównego Urzędu Statystycznego (GUS) na lata 2023-2060, liczba ludności Polski będzie systematycznie spadać. W 2023 r. liczba ta wynosiła około 37,6 mln osób. Według GUS do 2060 r. liczba ludności ma zmniejszyć się do 30,9 mln. Kluczowym powodem tego stanu jest ujemny przyrost naturalny oraz starzenie się społeczeństwa. W 2060 r. osoby w wieku 65 lat i więcej mają stanowić blisko 32,6% populacji, jednocześnie będzie się zmniejszać liczba kobiet w wieku rozrodczym (15-49 lat), co przełoży się na dalszy spadek liczby urodzeń. Z prognozy ludności na lata 2023-2060 wynika, że w Polsce do 2029 r. liczba dzieci w wieku 7-14 lat spadnie o ok. 5%. Do 2034 r. prognozuje się spadek o ok. 19,5% w tej grupie wiekowej, a do 2060 r. spadek ten może wynieść ok. 30% (według skrajnego scenariusza demograficznego – nawet 48,3%).

Zakres nowelizacji

Zakres nowelizacji ma charakter systemowy. Regulacje koncentrują się na:

  • dostosowaniu organizacji pracy szkół do zmniejszającej się liczby uczniów;
  • usprawnieniu procedur administracyjnych i ograniczeniu formalizmów;
  • stworzeniu podstaw prawnych do szerszego wykorzystywania infrastruktury szkolnej;
  • wzmocnieniu instrumentów pozwalających utrzymać małe szkoły w środowiskach lokalnych.
Sektor publiczny – Sprawdź aktualną listę szkoleń Sprawdź

Szczegółowe rozwiązania przewidziane w nowelizacji

1. Kształtowanie organizacji pracy szkół

Nowelizacja zakłada wprowadzenie mechanizmów pozwalających organom prowadzącym oraz dyrektorom szkół na dostosowywanie struktury organizacyjnej placówek do rzeczywistej liczby uczniów. Spadek liczby uczniów powoduje, że utrzymywanie dotychczasowych rozwiązań organizacyjnych może prowadzić do nieefektywnego wykorzystania kadry pedagogicznej oraz infrastruktury.

Projektowane zmiany mają umożliwić:

  • bardziej racjonalne planowanie arkuszy organizacyjnych szkół;
  • dostosowanie liczby oddziałów do aktualnych potrzeb;
  • elastyczne gospodarowanie zasobami kadrowymi;
  • ograniczenie konieczności przeprowadzania nadmiernie sformalizowanych procedur przy zmianach organizacyjnych.

Rozwiązania te mają wspierać stabilność funkcjonowania szkół w warunkach malejącej liczby uczniów oraz zmniejszać ryzyko nagłych i nieprzewidywalnych decyzji o likwidacji placówek.

2. Mniejsze obciążenia administracyjne

Jednym z wyraźnie wskazanych kierunków nowelizacji jest redukcja biurokracji w systemie oświaty. Projekt zakłada uproszczenie wybranych procedur administracyjnych, które w obecnym stanie prawnym generują znaczne obciążenia organizacyjne. Zmiany mają przyczynić się m.in. do: skrócenia czasu potrzebnego na realizację czynności administracyjnych, ograniczenia liczby wymaganych dokumentów i formalnych uzgodnień, zwiększenia koncentracji dyrektorów szkół na działalności dydaktycznej i wychowawczej, oraz usprawnienia współpracy między szkołami a organami prowadzącymi.

W efekcie projekt ma prowadzić do racjonalizacji funkcjonowania szkół oraz lepszego wykorzystania zasobów ludzkich.

3. Wykorzystanie wolnych przestrzeni szkolnych

Spadek liczby uczniów powoduje powstawanie wolnych powierzchni w budynkach szkolnych. Projekt przewiduje stworzenie podstaw prawnych do szerszego wykorzystywania tych przestrzeni na potrzeby lokalnych społeczności.

Zgodnie z art. 86a PrOśw w budynku szkoły lub placówki jednostka samorządu terytorialnego będzie mogła realizować zadania własne związane z:

  • opieką nad dziećmi w wieku do lat 3,
  • polityką senioralną,
  • uczeniem się przez całe życie,
  • ochroną zdrowia, kulturą, kulturą fizyczną i turystyką oraz
  • wdrażaniem programów pobudzania aktywności obywatelskiej,

Realizacja tych zadań nie może niekorzystnie wpływać na warunki działania szkoły lub placówki, w tym bezpieczne i higieniczne warunki nauki, wychowania i opieki. Realizacja powyższych zadań następować będzie po uzyskaniu pozytywnej opinii kuratora oświaty, zaś przypadku szkoły lub placówki artystycznej – po uzyskaniu pozytywnej opinii specjalistycznej jednostki nadzoru.

4. Mechanizmy wspierające utrzymanie małych szkół

Nowelizacja ma stworzyć warunki sprzyjające dalszemu funkcjonowaniu małych szkół, zwłaszcza w środowiskach wiejskich i w mniejszych miejscowościach. Spadek liczby uczniów w tych obszarach może prowadzić do presji na likwidację placówek.

Projektowane rozwiązania mają:

  • zwiększyć elastyczność organizacyjną małych szkół;
  • umożliwić dostosowanie ich funkcjonowania do lokalnych warunków;
  • zapewnić uczniom dostęp do edukacji możliwie najbliżej miejsca zamieszkania;
  • ograniczyć negatywne skutki społeczne związane z likwidacją szkół.

Celem jest zachowanie równowagi między racjonalnością ekonomiczną a interesem społeczności lokalnych.

Skutki projektowanych zmian

Projektowane rozwiązania mają prowadzić do bardziej efektywnego funkcjonowania systemu oświaty w warunkach zmniejszającej się liczby uczniów. Oczekiwanym rezultatem jest przede wszystkim lepsze wykorzystanie infrastruktury edukacyjnej oraz utrzymanie dostępności edukacji w małych społecznościach.

Nowelizacja ma charakter dostosowawczy i systemowy, a jej skutki będą odczuwalne przede wszystkim na poziomie jednostek samorządu terytorialnego jako organów prowadzących szkoły.

Etap legislacyjny

Prezydent RP podpisał nowelizację 2.4.2026 r. Ustawa wejdzie w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.

Wszystkie aktualności n.ius® po zalogowaniu. Nie posiadasz dostępu? Kup online, korzystaj od razu! Sprawdź

Artykuł pochodzi z Systemu Legalis. Bądź na bieżąco, polub nas na Facebooku →