Obecne zasady odpowiedzialności członków zarządu za zaległości podatkowe spółek kapitałowych
Art. 116 ustawy z 29.8.1997 r. – Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 111; dalej: OrdPU) reguluje zasady odpowiedzialności członków zarządu za zaległości podatkowe spółek kapitałowych. Członkowie zarządu ponoszą solidarną odpowiedzialność całym swoim majątkiem za zaległości podatkowe spółki, jeżeli egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna. Odpowiedzialność członków zarządu obejmuje zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu,
Źródłem problemów, a jednocześnie osią sporu przed TSUE, było ponoszenie odpowiedzialności przez członka zarządu, który jednak nie był stroną postępowania podatkowego prowadzonego wobec spółki. Tym samym nie ma on zapewnionego realnego wpływu na ustalenia faktyczne i kwalifikację prawną dotyczącą zaległości podatkowej spółki. W istocie jedyną możliwością obrony staje się wykazanie przesłanek egzoneracyjnych pozwalających członkowi zarządu uwolnić się od odpowiedzialności. Zgodnie z art. 116 § 1 pkt. 1-2 OrdPU należą do nich: wykazanie, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości spółki lub otwarto postępowanie restrukturyzacyjne albo zatwierdzono układ, albo że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez winy członka zarządu lub członek zarządu wskazał mienie spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości w znacznej części.
Potrzeba rewizji zasad odpowiedzialności solidarnej członków zarządu za zobowiązania podatkowe spółek kapitałowych
Ministerstwo Finansów podkreśla, iż projektowane zmiany w art.116 OrdPU mają na celu pełną realizację tez wynikających z wyroków TSUE z 27.2.2025 r., C-277/24, Adjak, Legalis, oraz z 30.4.2025 r., C-278/24, Genzyński, Legalis. W orzeczeniach TSUE badał, czy prawo unijne stoi na przeszkodzie takiemu ukształtowaniu zasad odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej za zaległości podatkowe spółki kapitałowej, jak ma to miejsce w art. 116 OrdPU.
W wyroku w sprawie C-277/24 TSUE odniósł się do możliwości podważenia przez członka zarządu dokonanych przez organ podatkowy ustaleń dotyczących zarówno wysokości, jak i istnienia zaległości podatkowej spółki kapitałowej. Natomiast w wyroku w sprawie C-278/24 Trybunał badał możliwość przypisania winy członkowi zarządu, który nie złożył wniosku o ogłoszenie upadłości spółki. Potwierdził możliwość uwolnienia się odpowiedzialności przez wykazanie terminowego złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości lub braku winy w nieterminowym złożeniu wniosku o upadłość.
W wydanych wyrokach TSUE nie zakwestionował wprawdzie zgodności polskich regulacji z prawem unijnym, ale podkreślił, że wykładnia art.116 OrdPU ma być zgodna z zasadami proporcjonalności, pewności prawa oraz zasadą równego traktowania. Członek zarządu musi mieć możliwość zapoznania się z materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie, co wynika z prawa do obrony. Przysługuje mu też prawo do podnoszenia zarzutów wobec ustaleń faktycznych i kwalifikacji prawnych dokonanych przez organ podatkowy w postępowaniu wymiarowym skierowanym do spółki, na które organ powołuje się w postępowaniu o odpowiedzialność członka zarządu. Powyższe zostało uwzględnione w interpretacji ogólnej Ministra Finansów i Gospodarki, która porządkuje zasady odpowiedzialności członków zarządu spółek kapitałowych, jako osób trzecich za zaległości podatkowe spółek (interpretacja z 29.8.2025 r., nr DTS2.8012.5.2025.
Proponowane zmiany w art.116 Ordynacji podatkowej
Przygotowany przez MF projekt nowelizacji Ordynacji podatkowej ma na celu dostosowanie polskich przepisów do standardów wynikających z orzecznictwa TSUE. W projekcie wskazuje się na konieczność wprowadzenia zmian dostosowawczych w treści art. 116 OrdPU w zakresie zasad odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółek kapitałowych. Projekt zakłada trzy płaszczyzny zmian, których celem jest wzmocnienie prawa do obrony członków zarządu.
Pierwsza dotyczy prawa do obrony, w zakresie wyspecyfikowania prawa osoby trzeciej odpowiadającej za zaległości podatkowe spółki kapitałowej do kwestionowania ustaleń faktycznych i kwalifikacji prawnych dokonanych przez organy podatkowe w postępowaniu wymiarowym skierowanym do spółki. Oznacza to odejście od dotychczasowej praktyki, gdy decyzja podatkowa wydana wobec spółki była traktowana jako niepodważalna w postępowaniu dotyczącym odpowiedzialności członka zarządu.
Druga obejmuje prawa osoby trzeciej do dostępu do akt postępowania wymiarowego prowadzonego w stosunku do spółki kapitałowej. Zdaniem projektodawców pełni to funkcję instrumentalną względem przysługującego mu prawa do podnoszenia zarzutów. Dostęp do materiału dowodowego ma umożliwić realne przygotowanie obrony i skuteczne odnoszenie się do argumentacji organu podatkowego.
Trzecia płaszczyzna to prawo członka zarządu do uwolnienia się od odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki poprzez wykazanie braku jego winy w niezłożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości spółki. Chodzi o określenie zasad przypisania członkowi zarządu i innym podmiotom prowadzącym sprawy spółki kapitałowej odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki. Możliwość uwolnienia się przez członka zarządu od odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki poprzez wykazanie braku jego winy w niezłożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości spółki, w tym także dostosowanie przepisów proceduralnych, celem zapewnienia zgodności polskich przepisów z wymogami prawa unijnego.
Znaczenie zmian dla praktyki obrotu
Projektowana nowelizacja może istotnie zmienić praktykę prowadzenia postępowań dotyczących odpowiedzialności członków zarządu. Organy podatkowe będą zobowiązane do bardziej wnikliwej analizy argumentów podnoszonych przez członków zarządu i osoby trzecie. Zmiany przyczynią się do zwiększenia bezpieczeństwa prawnego, dając realną możliwość obrony przed odpowiedzialnością opartą na wadliwych lub niepełnych ustaleniach organów podatkowych.
Terminy przyjęcia projektu
Zmiany w art. 116 OrdPU znajdują się na etapie prac legislacyjnych. Planowany termin przyjęcia projektu przez RM to I/II kwartał 2026 r.
Artykuł pochodzi z Systemu Legalis. Bądź na bieżąco, polub nas na Facebooku →
