Postępowanie przed sądami powszechnymi
SR w D. uznał G.K. i R.K. za winnych wielokrotnego wprowadzania do obrotu narkotyków, czyli przestępstw z art. 56 ust. 3 ustawy z 29.7.2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1939) w zw. z art. 12 KK. Oskarżonych skazano m.in. na kary pozbawienia wolności oraz grzywny. Sąd orzekł również środek karny w postaci przepadku na rzecz Skarbu Państwa równowartości korzyści majątkowej osiągniętej z popełnionych przez nich przestępstw. W uzasadnieniu wyroku wskazano, że orzeczone kwoty: 270 tys. zł wobec R.K. i 2,1 mln zł w stosunku do G.K., stanowią minimalną korzyść jaką sprawcy osiągnęli z przestępczego procederu.
Na skutek apelacji obrońcy oskarżonego R.K., SO w E. uchylił rozstrzygnięcie o przepadku równowartości korzyści majątkowej i w tym zakresie sprawę przekazał SR w D. do ponownego rozpoznania, utrzymując jednocześnie w mocy zaskarżony wyrok w pozostałym zakresie. W ocenie Sądu II instancji przy ustalaniu wysokości korzyści majątkowej należy uwzględnić wartość mienia będącego we władaniu sprawcy, a nie tylko zysk osiągnięty z nielegalnego obrotu narkotykami. Udzielając wskazówek co do dalszego postępowania, Sąd stwierdził, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy w uchylonym zakresie można poprzestać na ujawnieniu dowodów, które nie mają związku z działalnością R.K., i dokonać jego ponownego przesłuchania. Sąd I instancji powinien też rozważyć przesłuchanie jednego ze świadków i dopuszczenie dowodu z opinii biegłego w celu ustalenia rzeczywistej wartości narkotyków i korzyści majątkowej osiągniętej przez R.K.
Skarga prokuratora
Prokurator Okręgowy w O. zaskarżył wyrok SO w E. na niekorzyść oskarżonego. W ocenie Prokuratora doszło do naruszenia art. 437 § 2 KPK poprzez niezasadne przyjęcie, że błędne ustalenia faktyczne SR w D. powodowały konieczność uchylenia wyroku w tym zakresie i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Ewentualna korekta wysokości korzyści majątkowej osiągniętej z popełnionych przestępstw nie wymagała przeprowadzenia wszystkich czynności procesowych na nowo. Prokurator dowodził, że SO w E. powinien uzupełnić postępowanie dowodowe we własnym zakresie.
Zasady prowadzenia postępowania dowodowego przez sąd odwoławczy
SN uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał SO w E. do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu wyroku stwierdzono, że Sąd II instancji nie zdołał wykazać, jakie braki w materiale dowodowym wymagały przeprowadzenia przez Sąd I instancji ponownego uzupełniającego postępowania dowodowego. Zabrakło też przekonującego wskazania konkretnych uchybień w ocenie dowodów. Sąd II instancji, uznając za nieprawidłowe orzeczenie co do określenia kwoty środków podlegających przepadkowi na rzecz Skarbu Państwa, nie wyjaśnił, dlaczego postępowanie w tym zakresie nie mogło zostać przeprowadzone na etapie apelacyjnym. SN stwierdził, że sąd odwoławczy jest nie tylko uprawniony, ale w sytuacji przedstawionej w niniejszej sprawie wręcz zobowiązany do ponowienia lub uzupełnienia materiału dowodowego, w zakresie w jakim jest to niezbędne dla prawidłowego przeprowadzenia kontroli odwoławczej. W razie braku okoliczności wymienionych w art. 437 § 2 zd. 2 KPK, sąd odwoławczy po stwierdzeniu uchybień, jest obowiązany do dokonania dokonać zmiany zaskarżonego orzeczenia.
W uzasadnieniu wyroku wyjaśniono, że podstawą orzekania mogą być zarówno dowody zgromadzone przez sąd I instancji, jak i dowody przeprowadzone przed sądem II instancji, z zastrzeżeniem, że nie może to prowadzić do powtórzenia przewodu w całości. Jeżeli więc stan dowodowy nie jest wystarczający do wydania wyroku reformatoryjnego, gdyż wymaga częściowego uzupełnienia, to sąd odwoławczy jest zobowiązany przeprowadzić dowody i wydać orzeczenie merytoryczne. Uprawnienia w zakresie przeprowadzenia dowodów pozostają na tej płaszczyźnie analogiczne jak przed sądem I instancji. Sąd odwoławczy może więc przeprowadzić dowód zarówno z osobowego źródła dowodowego, jak i ze źródła rzeczowego, może przeprowadzić dowody w sposób bezpośredni oraz w wypadkach wskazanych w ustawie, w sposób pośredni. Co istotne, w sytuacji gdy sąd odwoławczy zmienia zaskarżone orzeczenie, to w tym zakresie powinien dostosować treść rozstrzygnięcia do wymogów art. 413 § 1 pkt. 5 i 6 oraz art. 413 § 2 pkt. 1 i 2 KPK, zaś treść pisemnego uzasadnienia wyroku – do wymogów art. 424 § 1 i 2 KPK.
Prowadzenie własnego postępowania dowodowego przez sąd odwoławczy stanowi zatem regułę, zwłaszcza w świetle art. 452 § 2 KPK. Jedynie wyjątkowo, kiedy bez ponowienia wszystkich dowodów nie jest możliwe wydanie trafnego rozstrzygnięcia, sąd odwoławczy może uchylić wyrok sądu I instancji i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania (zob. wyrok SN z 5.3.2024 r., I KS 39/23, Legalis). Jest to ograniczone jest do przypadków, gdy sąd I instancji w ogóle nie ujawnia żadnych dowodów, na których opiera wyrok, albo wszystkie te dowody przeprowadza w sposób rażąco nieprawidłowy (zob. wyrok SN z 26.11.2020 r., IV KS 32/20, Legalis).
SN wskazał, że rozstrzygnięcie SO w E. spowodowane było wątpliwościami co do prawidłowości sposobu ustalenia wartości korzyści majątkowej, jaką oskarżeni uzyskali z przypisanych im przestępstw. Z treści i zakresu wytycznych sądu odwoławczego wynika, że ustalenie wysokości tych kwot nie stanowi okoliczności wymagających przeprowadzenia na nowo przewodu sądowego w całości. SO w E. powinien więc we własnym zakresie przeprowadzić niezbędne jego zdaniem dowody i rozstrzygnąć sprawę.
Wyrok SN z 19.2.2026 r., V KS 45/25, Legalis
Artykuł pochodzi z Systemu Legalis. Bądź na bieżąco, polub nas na Facebooku →
