Dostęp do danych beneficjentów rzeczywistych zgodny z prawem UE

Stan faktyczny

Kilka włoskich spółek powierniczych zaskarżyło włoskie przepisy, na mocy których – w ramach transpozycji art. 31 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/849 z 20.5.2015 r. w sprawie zapobiegania wykorzystywaniu systemu finansowego do prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu, zmieniającej rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 648/2012 i uchylającej dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2005/60/WE oraz dyrektywę Komisji 2006/70/WE (Dz.Urz. UE L z 2015 r. Nr 141, s. 73) – zlecenia powiernicze zawierane przez te spółki uznano za porozumienia prawne mające „strukturę lub funkcje zbliżone do trustów” w rozumieniu art. 31 ust. 1, z wynikającym z tego obowiązkiem dostarczenia informacji o odnośnych beneficjentach rzeczywistych. Twierdziły, że są one niezgodne z prawem UE i podniosły również nieważność art. 31 dyrektywy 2015/849. Włoska Rada Stanu uznała, że zawisłe przed nią spory wymagają wydania orzeczenia przez TS w przedmiocie ważności i wykładni art. 31 dyrektywy 2015/849.

Stanowisko TS

Zasada pewności prawa

Zgodnie z  orzecznictwem TS zasada pewności prawa wymaga z jednej strony, by normy prawa były jasne i precyzyjne, zaś z drugiej strony, aby ich stosowanie było przewidywalne dla jednostek, w szczególności gdy normy te mogą mieć dla nich niekorzystne skutki. Zasada ta zwłaszcza wymaga, aby dane uregulowania umożliwiały zainteresowanym dokładne zapoznanie się z zakresem obowiązków, jakie na nich nakładają, oraz aby mogli oni poznać jednoznacznie swoje prawa i obowiązki i podjąć w związku z tym odpowiednie działania (wyrok TS z 4.10.2024 r., Litwa i in./Parlament i Rada (Pakiet mobilności), od C-541/20 do C‑555/20, Legalis, pkt 158).

Z art. 31 ust. 1 ak. 1 zd. 1 dyrektywy 2015/849 wynika, że ma on zastosowanie do „trustów i innych rodzajów porozumień prawnych, takich jak między innymi fiducie, niektóre rodzaje Treuhand czy fideicomiso, jeżeli takie porozumienia mają strukturę lub funkcje zbliżone do trustów”. W art. 31 ust. 1 ak. 1 zd. 2 dyrektywy 2015/849 dodano, że „państwa członkowskie określają w odniesieniu do porozumień prawnych regulowanych ich prawem cechy charakterystyczne pozwalające stwierdzić, czy porozumienia prawne mają strukturę lub funkcje podobne do trustów”.  W ocenie TS art. 31 ust. 1, 2 i 10 dyrektywy 2015/849 nie naruszają zasady pewności prawa i tym samym nie wykazano istnienia żadnych okoliczności, które mogłyby mieć wpływ na ważność tych przepisów.

„Inne porozumienia prawne”

Trybunał wskazał, że pojęcie „porozumień prawnych” w rozumieniu art. 31 ust. 1 dyrektywy 2015/849 pozwala na objęcie zakresem jego stosowania kategorii transakcji, które nawet gdyby nie zostały zakwalifikowane jako „trusty”, prowadzą do podziału pomiędzy beneficjentem rzeczywistym aktywów a podmiotem, któremu powierzono te aktywa, nawiązującym stosunki z osobami trzecimi w ramach zarządzania tymi aktywami, cco powoduje powstanie »efektu zasłony«, który ukrywa przed osobami trzecimi beneficjenta rzeczywistego lub rzeczywisty charakter stosunków prawnych.

Trybunał orzekł, że art. 31 ust. 1 dyrektywy 2015/849 należy interpretować w ten sposób, iż nie stoi on na przeszkodzie uregulowaniom krajowym, na podstawie których zlecenia powiernicze zawierane przez spółki powiernicze prawa włoskiego (mandato fiduciario) są objęte zakresem pojęcia „innych rodzajów porozumień prawnych” w rozumieniu tego przepisu.  

Dostęp do informacji

Art. 7 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (Dz.Urz. UE C z 2010 r. Nr 83, s. 389; dalej: KPP) gwarantuje każdemu prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego, domu i komunikowania się, a art. 8 ust. 1 KPP wyraźnie przyznaje każdemu prawo do ochrony danych osobowych, które go dotyczą. Na podstawie art. 31 ust. 4 ak. 1 lit. c) dyrektywy 2015/849 państwa członkowskie zapewniają, by informacje o beneficjentach rzeczywistych trustu lub podobnego porozumienia prawnego były we wszystkich przypadkach udostępniane każdej osobie fizycznej lub prawnej, która może wykazać uzasadniony interes. W ocenie TS dostęp każdej osoby fizycznej lub prawnej, która może wykazać uzasadniony interes w odniesieniu do informacji dotyczących beneficjentów rzeczywistych trustu lub podobnego porozumienia prawnego, o którym to dostępie mowa w art. 31 ust. 4 ak. 1 lit. c) dyrektywy 2015/849, stanowi ingerencję w prawa zagwarantowane w art. 7 i 8 KPP.

Trybunał zaznaczył, że praw podstawowych zagwarantowanych w art. 7 i 8 KPP nie sposób uznać za prerogatywy o charakterze absolutnym, lecz należy je oceniać w świetle ich funkcji społecznej. Zgodnie z art. 52 ust. 1 zd. 1 KPP wszelkie ograniczenia w korzystaniu z praw i wolności uznanych w KPP muszą być przewidziane ustawą i szanować istotę tych praw i wolności. Zgodnie z art. 52 ust. 1 zd. 2 KPP, z zastrzeżeniem zasady proporcjonalności, ograniczenia tych praw i wolności mogą być wprowadzone wyłącznie wtedy, gdy są konieczne i rzeczywiście odpowiadają celom interesu ogólnego uznawanym przez Unię lub potrzebom ochrony praw i wolności innych osób.

Trybunał uznał, że w kontekście art. 31 ust. 4 i ust. 7a dyrektywy 2015/849 zasada legalności jest przestrzegana. Ponadto TSUE uznał, że ingerencja, jaką powoduje dostęp każdej osoby fizycznej lub prawnej, która może wykazać uzasadniony interes w odniesieniu do informacji o beneficjentach rzeczywistych trustu lub podobnego porozumienia prawnego, nie narusza istoty praw podstawowych ustanowionych w art. 7 i 8 KPP.

Zdaniem TS przewidując dostęp każdej osoby fizycznej lub prawnej, która może wykazać uzasadniony interes w odniesieniu do informacji o beneficjentach rzeczywistych trustu lub podobnego porozumienia prawnego, prawodawca Unii ma na celu zapobieganie praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu poprzez stworzenie, za pomocą zwiększonej przejrzystości, środowiska, w którym prawdopodobieństwo wykorzystania go do tych celów jest mniejsze. Stanowi to cel leżący w interesie ogólnym, który może uzasadniać ingerencje, nawet istotne, w prawa podstawowe ustanowione w art. 7 i 8 KPP.

Trybunał stwierdził, że należy zbadać, po pierwsze, czy dostęp każdej osoby fizycznej lub prawnej, która może wykazać uzasadniony interes w odniesieniu do informacji o beneficjentach rzeczywistych trustu lub podobnego porozumienia prawnego, jest odpowiedni do realizacji zamierzonego celu leżącego w interesie ogólnym, po drugie, czy wynikająca z takiego dostępu ingerencja w prawa zagwarantowane w art. 7 i 8 KPP jest ograniczona do tego, co bezwzględnie konieczne, w tym znaczeniu, że cel ten nie mógłby zostać racjonalnie osiągnięty w sposób równie skuteczny za pomocą innych środków w mniejszym stopniu naruszających te prawa podstawowe zainteresowanych osób, a po trzecie, czy ingerencja ta nie jest nieproporcjonalna w stosunku do tego celu, co oznacza między innymi wyważenie znaczenia celu oraz wagi ingerencji w prawa podstawowe.

Trybunał orzekł, że art. 31 ust. 4 ak. 1 lit. c) dyrektywy 2015/849 należy interpretować w ten sposób, że nie stoi on na przeszkodzie uregulowaniom krajowym, które umożliwiają dostęp do informacji o beneficjentach rzeczywistych trustu lub podobnego porozumienia prawnego podmiotom prywatnym, w tym podmiotom, które reprezentują interesy rozproszone i które wykazują istotny i zróżnicowany interes prawny, w przypadkach gdy wiedza o tych beneficjentach rzeczywistych jest konieczna do zachowania lub obrony interesu odpowiadającego sytuacji prawnie chronionej i gdy te podmioty prywatne posiadają dowody na to, że beneficjent rzeczywisty nie jest prawnym właścicielem, przy czym te uregulowania krajowe wymagają również, aby ów interes prawny był bezpośredni, konkretny i aktualny oraz aby w przypadku podmiotów reprezentujących interesy rozproszone nie pokrywał się on z interesem osób należących do reprezentowanej kategorii.

Artykuł pochodzi z Systemu Legalis. Bądź na bieżąco, polub nas na Facebooku →