2.7.2026 r. Prezydent RP podpisał ustawę z 11.6.2026 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz ustawy – Kodeks karny skarbowy (Dz.U. z 2026 r. poz. 901). W wyniku nowelizacji rozbudowany zostanie art. 87 KPK oraz zmieniony art. 122 § 1 pkt 1 KKS. Osoba niebędąca stroną postępowania przygotowawczego zyska prawo do zaskarżenia do sądu postanowienia prokuratora albo organu finansowego o odmowie dopuszczenia pełnomocnika do udziału w postępowaniu.
Dotychczasowy stan prawny
W obowiązującym stanie prawnym osoba niebędąca stroną w postępowaniu przygotowawczym ma uprawnienie do wyznaczenia pełnomocnika, jeżeli wymagają tego jej interesy w toczącym się postępowaniu (art. 87 § 2 KPK). Do osób tych należy zaliczyć m.in. świadków lub osoby, których prawa zostały naruszone przez wydanie postanowienia dotyczącego przeszukania (por. J. Skorupka (red.), Kodeks postępowania karnego. Komentarz, wyd. 38, 2026, art. 87, Nb 4). Zgodnie z art. 87 § 3 KPK przyjmuje się jednak, że prokurator w postępowaniu przygotowawczym, a w postępowaniu sądowym sąd – mogą odmówić dopuszczenia do udziału w postępowaniu pełnomocnika osoby niebędącej stroną, jeśli uznają, że nie wymagają tego interesy tej osoby. Rozstrzygnięcie o odmowie w postępowaniu przygotowawczym wydaje prokurator – stosownie do art. 93 § 3 KPK – w formie zarządzenia. Na zarządzenie to przysługuje zażalenie do prokuratora bezpośrednio przełożonego (art. 302 § 1-3 KPK). Z kolei rozstrzygnięcie co do odmowy dopuszczenia pełnomocnika w postępowaniu sądowym wydawane jest przez sąd w formie postanowienia (art. 93 § 1 KPK) i do czasu nowelizacji nie podlegało ono zaskarżeniu. Stan ten był poddawany krytyce m.in. przez Rzecznika Praw Obywatelskich.
W postępowaniach karnoskarbowych organem uprawnionym do wydania rozstrzygnięcia odmawiającego dopuszczenia pełnomocnika w postępowaniu przygotowawczym jest – zgodnie z art. 122 § 1 pkt 1 KKS – organ finansowy, czyli: naczelnicy urzędów skarbowych i urzędów celno-skarbowych oraz Szef Krajowej Administracji Skarbowej (art. 53 § 37 pkt 1-3 KKS).
Uprawnienie osoby niebędącej stroną do wniesienia zażalenia
Ustawa zmieniająca dodała do art. 87 KPK § 4. Na jego podstawie, osoba niebędąca stroną nabędzie uprawnienie do wniesienia zażalenia na rozstrzygnięcie o odmowie dopuszczenia pełnomocnika w postępowaniu przygotowawczym. Zmianie ulegnie forma wydania przedmiotowego rozstrzygnięcia, gdyż § 4 wprost stanowi, że zażalenie w postępowaniu przygotowawczym będzie przysługiwało na „postanowienie” o odmowie. Zażalenie będzie można złożyć do sądu rejonowego, w którego okręgu prowadzi się postępowanie. Ustawodawca zdecydował się jednocześnie na ograniczenie sądowi czasu do rozpoznania zażalenia wskazując, że ma ono zostać rozpoznane niezwłocznie, lecz nie później niż przed upływem 7 dni od dnia przekazania sądowi zażalenia wraz z niezbędnymi aktami. Należy również nadmienić, iż zmiana dotyczy postanowień o odmowie dopuszczenia osoby niebędącej stroną jedynie w postępowaniu przygotowawczym. Oznacza to zatem, że postanowienie o odmowie dopuszczenia pełnomocnika wydane w postępowaniu sądowym przez sąd w dalszym ciągu nie będzie podlegać zaskarżeniu.
Wykonalność postanowienia
Postanowienie prokuratora w postępowaniu przygotowawczym oraz postanowienie organu finansowego w postępowaniu przygotowawczym karnoskarbowym o odmowie dopuszczenia pełnomocnika osoby niebędącej stroną staną się wykonalne z dniem ich uprawomocnienia się. Do tego czasu czynności dotyczące osoby niebędącej stroną, w których udział zgłosił pełnomocnik, będą mogły być dokonywane bez jego udziału w wypadkach niecierpiących zwłoki. Powyższe wynika z dodania do art. 87 KPK § 5 oraz nowelizacji dokonanej w art. 122 § 1 pkt 1 KKS.
Przepisy intertemporalne
Przepis art. 3 ustawy zmieniającej nakazuje stosowanie przepisów w nowym brzmieniu do rozpoznania zażaleń na postanowienia o odmowie dopuszczenia pełnomocnika wniesionych i nierozpoznanych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy. Jeśli zatem osoba niebędąca stroną w postępowaniu przygotowawczym wniosła zażalenie na postanowienie prokuratora do prokuratora bezpośrednio przełożonego, a ten do dnia wejścia w życie ustawy zmienianej nie rozpozna zażalenia, to w dniu wejścia w życie tej ustawy nie będzie on już podmiotem uprawnionym do rozpoznania zażalenia, gdyż stanie się nim sąd rejonowy, w którego okręgu prowadzi się postępowanie. Jednakże wszelkie czynności – zgodnie z art. 4 ustawy zmieniającej – dokonane przed dniem wejścia w życie ustawy pozostaną skuteczne, o ile dokonano ich z zachowaniem przepisów dotychczasowych.
W takiej sytuacji prokurator bezpośrednio przełożony powinien przekazać zażalenie do rozpoznania sądowi w trybie art. 118 § 3 KPK.
Wejście w życie
Ustawodawca zdecydował się, że ustawa zmieniająca wejdzie w życie w terminie 14 dni od dnia jej ogłoszenia, czyli 21.7.2026 r.
Artykuł pochodzi z Systemu Legalis. Bądź na bieżąco, polub nas na Facebooku →
