Wniesienie skargi na przewlekłość postępowania
Zgodnie z art. 2 ust. 1 PrzewlU strona może wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego. Co istotne, przewlekłość jest pojęciem względnym i zawsze musi być odnoszona do konkretnych realiów sprawy i przyjętego trybu postępowania. Stwierdzenie przewlekłości musi odnosić się do konkretnego zdarzenia, które należy uznać za nadmiernie rozciągnięte w czasie i niezasadnie przedłużające się (zob. postanowienie SN z 10.12.2025 r., I NSP 281/25). Dlatego wskazanie przez stronę okoliczności uzasadniających skargę na przewlekłość postępowania nie może polegać na zakwestionowaniu ogólnego czasu trwania postępowania (zob. postanowienie SN z 11.3.2026 r., I NSP 21/26). Sąd musi wiedzieć, na jakim etapie postępowania, przed jakim organem, doszło według strony do przewlekłości, na czym ona polegała, czyli jakie konkretnie czynności procesowe zostały podjęte przez dany sąd wadliwie lub nie zostały podjęte w ogóle, a także czym została spowodowana. Bez wskazania powyższych okoliczności sąd rozpoznający skargę nie jest w stanie dokonać oceny czynności sądu w oparciu o kryteria wskazane w art. 2 ust. 2 PrzewlU (zob. postanowienie SN z 22.4.2026 r., I NSP 104/26).
Przesłanki stwierdzenia przewlekłości postępowania
W zakresie oceny wystąpienia przewlekłości postępowania znaczenie ma nie tylko sam sztywny upływ czasu, ale wszystkie okoliczności wpływające na przebieg danego postępowania, w tym również podejmowane w trakcie przez sąd czynności oraz postępowanie skarżącego (zob. postanowienie SN z 14.5.2026 r., I NSP 111/26). Stwierdzenie przewlekłości postępowania jest zatem dopuszczalne wtedy, gdy zwłoka jest nie tylko nadmierna, ale nie znajduje też uzasadnienia w okolicznościach danej sprawy (zob. postanowienie SN z 14.5.2026 r., I NSP 148/26). Ustawodawca zobowiązuje wprost do ustalenia, czy i jaki wpływ na sprawność postępowania ma m.in.: charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień (zob. postanowienie SN z 26.2.2026 r., I NSP 397/25). Przewlekłość postępowania może nastąpić zarówno wtedy, gdy sąd nie podejmuje żadnych czynności, jak i wtedy, gdy je podejmuje, ale są one nieprawidłowe i w ich następstwie dochodzi do zwłoki w rozpatrzeniu sprawy (zob. postanowienie SN z 9.6.2026 r., I NSP 160/26). Czas trwania postępowania wyznaczany jest nie tylko poprzez czynności sądu, ale także przez aktywność stron. Dlatego ocena sprawności postępowania nie może pomijać zachowania się stron, a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania (zob. postanowienie SN z 14.1.2026 r., I NSP 516/25).
W orzecznictwie podkreśla się, że przewlekłość postępowania nie może być usprawiedliwiona samymi niedostatkami organizacyjnymi wymiaru sprawiedliwości. Skarb Państwa nie może więc zwolnić się z odpowiedzialności za przewlekłość postępowania sądowego, powołując się tylko na zaniedbania władz publicznych w zakresie zapewnienia sądom optymalnych warunków do sprawowania wymiaru sprawiedliwości (zob. postanowienie SN z 5.5.2026 r., I NSP 570/25). Dlatego duży wpływ spraw, problemy kadrowe i obciążenie sędziów pracą w sądzie, w którym została zarejestrowana dana sprawa, nie może usprawiedliwiać przewlekłości postępowania i tym samym wpływać negatywnie na sytuację strony, której przysługuje prawo do rozpoznania jej sprawy w rozsądnym terminie (zob. postanowienie SN z 5.5.2026 r., I NSP 256/25).
Wydanie orzeczenia kończy tok postępowania
Nieprzekraczalną cezurę dla skutecznego wniesienia skargi na przewlekłość postępowania stanowi wydanie rozstrzygnięcia kończącego sprawę (zob. postanowienie SN z 17.6.2026 r. I NSP 237/26). Wynika to z nadrzędnego celu skargi na przewlekłość postępowania, którym jest zdyscyplinowanie sądu do podjęcia działań zmierzających do zapewnienia stronie realizacji prawa do sądu w zakresie rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie. Chodzi tu o podejmowanie w toku postępowania terminowych i właściwych czynności w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie. Funkcja ta traci rację bytu w odniesieniu do postępowań już zakończonych (zob. postanowienie SN z 22.4.2026 r., I NSP 128/26). Przedmiotem skargi nie mogą być więc czynności podjęte po zakończeniu postępowania, w tym procesu pisemnego uzasadniania rozstrzygnięcia, które w sprawie już zapadło (zob. postanowienie SN z 13.4.2026 r., I NSP 110/26).
Niedopuszczalność skargi na przewlekłość postępowania incydentalnego
D.M. wniósł skargę na przewlekłość postępowania prowadzonego w sprawie wznowienia postępowania z urzędu. Zarzuty ograniczały się jednak wyłącznie do etapu rozpoznawania kolejnych, łącznie 7, wniosków o wyłączenie sędziów. SN odrzucił skargę uznając ją za niedopuszczalną. W uzasadnieniu wskazano, że przez „tok postępowania w sprawie” w znaczeniu przyjętym w art. 2 ust. 1 i art. 5 ust. 1 PrzewlU, należy rozumieć postępowanie co do istoty sprawy, a nie postępowanie incydentalne (zob. postanowienie SN z 26.5.2026 r., I NSP 154/26; postanowienie SN z 24.3.2021 r., I NSP 191/20). „Sprawą” w postępowaniu sądowym jest oskarżenie w sprawie karnej, pozew w postępowaniu cywilnym procesowym, wniosek w postępowaniu nieprocesowym itd., w którym ma zapaść orzeczenie o prawach osoby wszczynającej postępowanie (zob. postanowienie SN z 10.6.2026 r., I NSP 250/26). Oznacza to, że niedopuszczalna jest skarga na przewlekłość postępowania zażaleniowego czy postępowania w przedmiocie wyłączenia sędziego (zob. postanowienie SN z 21.5.2026 r. I NSP 144/26; postanowienie SN z 22.8.2024 r., I NSP 286/24; postanowienie SN z 26.3.2019 r., I NSP 94/18). Niedopuszczalna jest też skarga na przewlekłość postępowania w przedmiocie stwierdzenia przewlekłości postępowania, jako postępowania incydentalnego (zob. postanowienie SN z 5.3.2026 r., I NSP 60/26).
SN wskazał, że postępowanie zainicjowane przez D.M. kolejnymi wnioskami o wyłączenie sędziów SN nie dotyczy istoty sprawy, jaką pozostaje wznowienie postępowań karnych. W uzasadnieniu podkreślono aktywność D.M. i potrzebę podejmowania przez SN szeregu czynności procesowych wobec składanych wniosków. Jednocześnie SN stwierdził, że z uwagi na te okoliczności brak jest podstaw do stwierdzenia, że postępowanie o wznowienie toczy się dłużej, niż to jest konieczne.
Wniesienie kolejnej skargi na przewlekłość
W innej sprawie U.G. skargą z 13.4.2026 r. domagała się stwierdzenia przewlekłości postępowania prowadzonego przed SA w K. Była to kolejna skarga w tej sprawie. Poprzednia została oddalona postanowieniem SN z 3.7.2025 r. Tym razem SN odrzucił skargę U.G. stwierdzając, że merytoryczne rozpoznanie skargi na przewlekłość powoduje pewne ograniczenia w zakresie dopuszczalności wniesienia kolejnej skargi przez ten sam podmiot. Zgodnie z art. 14 ust. 1 PrzewlU skarżący może wystąpić z nową skargą w tej samej sprawie po upływie 12 miesięcy, a w postępowaniu przygotowawczym, w którym stosowane jest tymczasowe aresztowanie, oraz w sprawie egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego – po upływie 6 miesięcy, od daty wydania przez sąd orzeczenia, o którym mowa w art. 12 PrzewlU. Czyli ograniczenie to obowiązuje zarówno w razie uwzględnienia, jak i nieuwzględnienia wcześniejszej skargi (zob. postanowienie SN z 23.9.2025 r., I NSP 386/25; postanowienie SN z 15.1.2025 r., I NSP 369/24). W rezultacie SN stwierdził, że wniesiona w niniejszej sprawie skarga jest niedopuszczalna, ponieważ została złożona przed upływem 12 miesięcy od daty rozpoznania poprzedniej skargi. Jednocześnie SN zaznaczył, że odrzucenie skargi, bez jej merytorycznego rozpoznania, nie wywołuje skutku wskazanego w treści art. 9 ust. 2 PrzewlU. W rezultacie U.G. może wnieść kolejną skargę na przewlekłość dopiero po upływie 12 miesięcy od dnia wydania przez SN orzeczenia oddalającego pierwszą skargę.
Postanowienie SN z 26.5.2026 r., I NSP 154/26 ; Postanowienie SN z 21.5.2026 r., I NSP 229/26 , Legalis
Artykuł pochodzi z Systemu Legalis. Bądź na bieżąco, polub nas na Facebooku →
