„Paliwo Kosztuje Normalnie” – prezydencki projekt limitu marż i obniżek podatków

Cel i projektu

Prezydencki projekt ustawy o zmianie ustawy o zapasach ropy naftowej, produktów naftowych i gazu ziemnego oraz zasadach postępowania w sytuacjach zagrożenia bezpieczeństwa paliwowego państwa i zakłóceń na rynku naftowym oraz niektórych innych ustaw ma stworzyć czasowy mechanizm interwencji na rynku paliw w razie nadzwyczajnego wzrostu ich cen.

Projekt, określany przez Kancelarię Prezydenta jako inicjatywa „Paliwo Kosztuje Normalnie”, opiera się na trzech zasadniczych instrumentach: ograniczeniu marż na kolejnych etapach obrotu paliwem, czasowym zwolnieniu sprzedaży detalicznej paliw z podatku od sprzedaży detalicznej oraz przywróceniu możliwości elastycznego obniżania akcyzy.

W odróżnieniu od uchwalonej przez Sejm rządowej ustawy o podatku od nadzwyczajnych zysków, prezydencka propozycja zakłada więc bezpośrednią ingerencję w wysokość marż, a nie opodatkowanie ponadprzeciętnego wyniku osiągniętego przez przedsiębiorcę.

Trzy rodzaje marż objęte ograniczeniem

Projekt wprowadza ustawowe definicje marży rafineryjnej, importowej i sprzedażowej. Wszystkie mają być określane kwotowo, a nie procentowo.

Marża rafineryjna ma oznaczać różnicę pomiędzy ceną netto sprzedaży paliwa wytworzonego przez producenta a przypadającym na to paliwo kosztem nabycia i dostawy ropy lub innego surowca. Marża importowa będzie różnicą między ceną netto sprzedaży paliwa a jego ceną nabycia w ramach importu albo nabycia wewnątrzwspólnotowego, natomiast marża sprzedażowa będzie odnosiła się do obrotu hurtowego i stanowiła różnicę między ceną netto sprzedaży a ceną netto nabycia paliwa w Polsce.

Ograniczenia nie będą jednak obowiązywały stale. Ich wprowadzenie będzie wymagało wydania rozporządzenia przez Radę Ministrów.

Wzrost ceny ropy o 20% jako warunek interwencji

Projektowany art. 34b ustawy z 16.2.2007 r. o zapasach ropy naftowej, produktów naftowych i gazu ziemnego oraz zasadach postępowania w sytuacjach zagrożenia bezpieczeństwa paliwowego państwa i zakłóceń na rynku naftowym (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 599; dalej: ZapasyRopNaftU) przewiduje, że Rada Ministrów będzie mogła określić maksymalne marże w razie wystąpienia nadzwyczajnych zakłóceń na rynku paliw ciekłych powodujących istotne zakłócenia w dostawach lub cenach paliw.

Zakłócenia te muszą zostać potwierdzone wzrostem średniej ceny rozliczeniowej ropy Brent notowanej na ICE Futures Europe. Porównaniu będzie podlegała średnia z 14 dni notowań bezpośrednio poprzedzających ocenę ze średnią z analogicznego okresu poprzedniego roku. Wzrost musi wynosić co najmniej 20%.

Spełnienie kryterium cenowego nie spowoduje więc automatycznego ustalenia marż w ustawie. Będzie ono warunkiem zastosowania przez Radę Ministrów instrumentu przewidzianego w art. 34b ZapasyRopNaftU.

Przed wydaniem rozporządzenia Rada Ministrów będzie obowiązana zasięgnąć opinii Prezesa URE oraz Prezesa UOKiK co do wpływu planowanych ograniczeń na bezpieczeństwo dostaw, konkurencję i funkcjonowanie przedsiębiorców. Organy będą miały 3 dni robocze na wydanie opinii, a brak stanowiska w tym terminie będzie oznaczał brak zastrzeżeń.

Maksymalne marże na miesiąc, łącznie nie dłużej niż przez rok

Rozporządzenie będzie mogło ustalić maksymalną marżę rafineryjną, importową lub sprzedażową albo kilka z tych ograniczeń jednocześnie. Marże będą określone kwotowo na 1 dm³ paliwa.

Rada Ministrów ma przy ich ustalaniu uwzględniać m.in. średni poziom marż z 12 miesięcy poprzedzających zakłócenia, koszty przerobu, transportu, magazynowania i dystrybucji paliwa, konieczność zapewnienia ciągłości dostaw i ochrony odbiorców oraz potrzebę zachowania ekonomicznie uzasadnionej rentowności przedsiębiorców.

Jedno rozporządzenie będzie mogło obowiązywać nie dłużej niż miesiąc. Jeżeli przesłanki interwencji nadal będą występowały, okres ten będzie można przedłużać, jednak łączny czas stosowania ograniczeń nie będzie mógł przekroczyć 12 miesięcy. Po ustaniu przesłanek Rada Ministrów będzie obowiązana niezwłocznie uchylić rozporządzenie.

Limit marż zostanie powiązany z ceną maksymalną

Projekt zmienia również zasady obowiązywania ceny maksymalnej paliw. Obecnie mechanizm ten jest związany z okresem stosowania obniżonych stawek VAT na paliwa. Po zmianie cena maksymalna będzie obowiązywała również w okresie obowiązywania rozporządzenia określającego maksymalne marże.

Oznacza to powiązanie dwóch mechanizmów: kontroli marż na wcześniejszych etapach obrotu i maksymalnej ceny sprzedaży paliwa.

Producent lub handlowiec będzie ponadto obowiązany przechowywać przez 5 lat od zgłoszenia dokumentację potwierdzającą zgłoszone ceny hurtowe, co ma umożliwić ich późniejszą kontrolę.

Zakaz obchodzenia ograniczeń i wysokie kary

Projekt zawiera także klauzulę przeciwdziałającą obchodzeniu limitów. Zakazane będzie w szczególności sztuczne zawyżanie kosztów nabycia, zawyżanie cen w transakcjach z podmiotami powiązanymi oraz pobieranie dodatkowych opłat lub innych świadczeń związanych ze sprzedażą paliwa, jeżeli służyłoby to obejściu ograniczeń.

Stosowanie marży przekraczającej maksymalny poziom określony w rozporządzeniu będzie podlegało administracyjnej karze pieniężnej w wysokości od dwukrotności do pięciokrotności korzyści majątkowej uzyskanej przez producenta lub handlowca.

Odrębna sankcja będzie dotyczyła podawania nieprawdziwych danych o cenach hurtowych – kara będzie mogła wynieść do 3% przychodu przedsiębiorcy osiągniętego w poprzednim roku obrotowym. Kary będzie wymierzał naczelnik urzędu celno-skarbowego.

Nowe obowiązki sprawozdawcze producentów

Projektowany art. 34d ZapasyRopNaftU wprowadza stały system raportowania marż rafineryjnych przez producentów prowadzących w Polsce działalność w zakresie przerobu ropy naftowej.

Do 20. dnia każdego miesiąca producent będzie przekazywał ministrowi właściwemu do spraw gospodarki surowcami energetycznymi dane za poprzedni miesiąc dotyczące odrębnie benzyn silnikowych i oleju napędowego. Informacja obejmie m.in. wysokość i składowe marży rafineryjnej, wolumen sprzedaży, koszty przerobu oraz sposób ich przypisywania do poszczególnych paliw.

Do 30 kwietnia każdego roku przedsiębiorca będzie dodatkowo przekazywał zestawienie za poprzedni rok wraz ze sprawozdaniem biegłego rewidenta potwierdzającym zgodność danych z księgami rachunkowymi. Minister będzie mógł żądać dokumentów źródłowych i wyjaśnień, natomiast dane jednostkowe mają być chronione jako tajemnica przedsiębiorstwa. Średnia marża rafineryjna dla benzyny i oleju napędowego będzie publikowana kwartalnie w BIP.

Projekt rozszerza jednocześnie zakres kontroli wykonywanej przez KAS o rzetelność danych dotyczących cen hurtowych oraz przestrzeganie maksymalnych marż.

Zwolnienie sprzedaży paliw z podatku detalicznego

Drugim elementem prezydenckiej propozycji jest czasowa zmiana w podatku od sprzedaży detalicznej. Od wejścia ustawy w życie do 31.3.2027 r. podatkowi nie będzie podlegała detaliczna sprzedaż:

Minister finansów ponownie będzie mógł obniżać akcyzę

Projekt przewiduje także dodanie art. 164d do ustawy z 6.12.2008 r. o podatku akcyzowym (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 412). Minister właściwy ds. finansów publicznych będzie mógł w drodze rozporządzenia obniżać stawki akcyzy na określone paliwa, jeżeli będzie to konieczne dla ograniczenia negatywnych skutków nadzwyczajnych zakłóceń na rynku.

Upoważnienie będzie miało charakter czasowy i wygaśnie 31.3.2027 r.

Etap legislacyjny i wejście w życie

Założenia inicjatywy „Paliwo Kosztuje Normalnie” przedstawiono 17.9.2026 r., a 18.9.2026 r. Prezydent RP wniósł projekt do Sejmu. Projekt figuruje obecnie pod numerem RPW/31562/2026 w wykazie wniesionych projektów, którym nie nadano jeszcze numeru druku.

Projekt przewiduje, że zasadniczo ustawa wejdzie w życie następnego dnia po ogłoszeniu. Samo wejście ustawy w życie nie uruchomi jednak limitów marż – do ich zastosowania konieczne będzie wydanie przez Radę Ministrów rozporządzenia na podstawie projektowanego art. 34b ZapasyRopNaftU.

Wyjątek przewidziano dla obowiązków sprawozdawczych dotyczących marży rafineryjnej z art. 34d ZapasyRopNaftU – te przepisy mają wejść w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.