Rozstrzygnięcie Komisji i kontrola sądowa

Stroną właściwego postępowania jest podmiot, wobec którego zostało ono wszczęte. Zgodnie z art. 60 ust. 2 ustawy z 3.7.2026 r. o systemach sztucznej inteligencji (Dz.U. z 2026 r. poz. 1003; dalej: AIU) postanowienie o wszczęciu doręcza się stronom, natomiast art. 60 ust. 3 AIU przewiduje, że postępowanie nie może trwać dłużej niż sześć miesięcy od dnia doręczenia stronie postanowienia o wszczęciu postępowania.

W toku postępowania Komisja może zastosować instrument ostrzeżenia przewidziany w art. 61 AIU. Jeżeli ustalenia potwierdzą naruszenie, możliwe jest zastosowanie środków określonych w dalszych przepisach ustawy oraz AIAct, w tym – w przypadkach przewidzianych prawem – administracyjnych kar pieniężnych.

Ustawa przyjmuje charakterystyczny dla części polskich regulacji gospodarczych model sądowej kontroli decyzji regulatora. Zgodnie z art. 65 AIU od wskazanych decyzji Komisji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Art. 115 AIU wprowadza w Kodeksie postępowania cywilnego odrębny dział IVfa – „Postępowanie w sprawach z zakresu sztucznej inteligencji”. Model ten potwierdza regulacyjny charakter postępowania. SOKiK nie ogranicza się do kontroli legalności typowej dla sądownictwa administracyjnego, lecz może – zgodnie z nowymi przepisami KPC – uchylić albo zmienić decyzję i orzec co do istoty sprawy. Skarżący, który nie jest stroną postępowania przed Komisją, nie staje się jednak z tego powodu stroną postępowania przed SOKiK. Ustawodawca konsekwentnie oddziela więc podmiot inicjujący zainteresowanie organu od podmiotu będącego adresatem nadzoru.

Omawiane przepisy AIU wejdą w życie 28.10.2026 r.

Nowe technologie – Sprawdź aktualną listę szkoleń Sprawdź

Problem gwarancji proceduralnych skarżącego

Przyjęty model należy uznać za czytelny konstrukcyjnie, ale niepozbawiony problemów. Art. 85 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1689 z 13.6.2024 r. w sprawie ustanowienia zharmonizowanych przepisów dotyczących sztucznej inteligencji oraz zmiany rozporządzeń (WE) nr 300/2008, (UE) nr 167/2013, (UE) nr 168/2013, (UE) 2018/858, (UE) 2018/1139 i (UE) 2019/2144 oraz dyrektyw 2014/90/UE, (UE) 2016/797 i (UE) 2020/1828 (akt w sprawie sztucznej inteligencji) (Dz.Urz. UE L z 2024 r. s. 1689; dalej: AIAct) ustanawia prawo do wniesienia skargi, nie zaś jedynie możliwość przekazania organowi informacji. Posłużenie się kategorią prawa powinno mieć konsekwencje proceduralne. Jeżeli skarżący nie jest stroną postępowania, szczególnego znaczenia nabiera sposób zakończenia etapu rozpatrywania skargi. Minimalnym standardem powinno być poinformowanie go o tym, czy Komisja wszczęła postępowanie, czy też uznała, że przedstawione informacje nie dają podstaw do dalszych działań.

Jeszcze trudniejsze jest pytanie, czy skarżący powinien otrzymać uzasadnienie odmowy wszczęcia postępowania i czy przysługuje mu środek prawny umożliwiający zakwestionowanie takiej oceny. Literalne brzmienie ustawy nie daje podstaw do utożsamienia skarżącego ze stroną. Nie oznacza to jednak, że organ dysponuje całkowitą swobodą nierozpoznania skargi. Art. 85 AIAct jest przepisem bezpośrednio stosowanym, a jego skuteczność nie może zostać pozbawiona praktycznego znaczenia przez krajową procedurę. W tym zakresie pomocne może być orzecznictwo TSUE dotyczące zasady skutecznej ochrony sądowej oraz efektywności praw przyznawanych przez prawo Unii. Nie przesądzając przyszłej linii orzeczniczej, należy zakładać, że całkowite pozbawienie osoby możliwości uzyskania informacji o rezultacie skargi byłoby trudne do pogodzenia z funkcją art. 85 AIAct i motywem 170. W praktyce jednym z pierwszych problemów, z którymi zmierzy się Komisja, będzie zatem stworzenie standardu rozpatrywania skarg zapewniającego z jednej strony efektywność prawa jednostki, a z drugiej – zachowanie nadzorczego, a nie kontradyktoryjnego charakteru postępowania.

Skarga jako źródło informacji dla nadzoru opartego na ryzyku

Nie należy wreszcie postrzegać skargi wyłącznie przez pryzmat indywidualnej sprawy. Jej funkcja może być znacznie szersza. Komisja ma zgodnie z art. 6 pkt 12 AIU prowadzić rejestr skarg. Informacje pochodzące z wielu podobnych zgłoszeń mogą ujawnić systemowy charakter problemu: powtarzające się błędy modelu, dyskryminację określonej grupy, nieprawidłowości w nadzorze ze strony człowieka albo wykorzystywanie systemu niezgodnie z przewidzianym zastosowaniem.

Skarga staje się w takim ujęciu elementem regulatory intelligence. Pojedyncze zgłoszenie może nie uzasadniać pełnej interwencji, lecz seria podobnych skarg może wskazywać na ryzyko wymagające kontroli albo postępowania. Takie rozumienie dobrze odpowiada konstrukcji monitorowania przez dostawców po wprowadzeniu do obrotu przewidzianej w art. 72 AIAct oraz całemu modelowi nadzoru rynku z art. 74–84 AIAct. AIAct nie zakłada bowiem jednorazowej oceny zgodności systemu, lecz jego nadzorowanie w całym cyklu życia.

Trafnie zwraca się uwagę, że specyfika AI podważa statyczne rozumienie zgodności regulacyjnej. System może zmieniać swoje działanie wraz ze zmianą danych, kontekstu wykorzystania, integracji z innymi rozwiązaniami lub aktualizacjami. Skargi użytkowników i osób poddanych działaniu systemu mogą w tym kontekście dostarczać informacji, których nie ujawniła wcześniejsza ocena zgodności.

dr Mirosław Sanek – Lider Działu RODO w kancelarii MKZPartnerzy, ekspert z zakresu ochrony danych osobowych, compliance oraz cyfrowej transformacji. Pełnił funkcję zastępcy Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych.

Wszystkie aktualności n.ius® po zalogowaniu. Nie posiadasz dostępu? Kup online, korzystaj od razu! Sprawdź

Artykuł pochodzi z Systemu Legalis. Bądź na bieżąco, polub nas na Facebooku →