Zgodnie z art. 145n ust. 1 ustawy z 11.3.2004 r. o podatku od towarów i usług (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 1263; dalej: VATU), w okresie od 1.2.2026 r. do 31.12.2026 r. podatnicy obowiązani do wystawiania faktur ustrukturyzowanych mogą wystawiać faktury elektroniczne lub faktury w postaci papierowej przy zastosowaniu kas rejestrujących, a także paragony fiskalne uznane za faktury wystawione zgodnie z art. 106e ust. 5 pkt 3 VATU. To właśnie tą ostatnią kategorią zajmujemy się w niniejszym tekście. Pod tak enigmatycznym określeniem kryją się bowiem specyficzne faktury uproszczone.

Czym jest faktura uproszczona?

Tu przyda się nam odrobina teorii i historii zarazem. Art. 106e ust. 5 pkt 3 VATU pozwala odtworzyć definicję faktur uproszczonych. Są to faktury, które nie muszą zawierać szeregu danych wymaganych zwyczajowo w fakturach VAT. Chodzi o dane identyfikujące nabywcę (art. 106e ust. 1 pkt 3 VATU) oraz dane określone w art. 106e ust. 1 pkt 8, 9 i 11-14 VATU (odpowiednio: miara i ilość (liczba) dostarczonych towarów lub zakres wykonanych usług, cena jednostkowa netto, wartość dostarczonych towarów lub wykonanych usług, objętych transakcją netto, stawka VAT, suma wartości sprzedaży netto i kwota podatku od sumy wartości sprzedaży netto, z podziałem na kwoty dotyczące poszczególnych stawek podatku). Faktura uproszczona może być wystawiana pod warunkiem że zawiera dane pozwalające określić dla poszczególnych stawek podatku kwotę podatku. A przede wszystkim – można ją wystawiać tylko w przypadku transakcji o wartości do 450 zł (100 euro). Brutto.

Faktury uproszczone przeżywały swoisty renesans popularności wraz z wejściem w życie art. 106b ust. 5 VATU, zgodnie z którym w przypadku sprzedaży zaewidencjonowanej przy zastosowaniu kasy rejestrującej potwierdzonej paragonem fiskalnym fakturę na rzecz podatnika podatku lub podatku od wartości dodanej wystawia się wyłącznie, jeżeli paragon potwierdzający dokonanie tej sprzedaży zawiera numer, za pomocą którego nabywca towarów lub usług jest zidentyfikowany na potrzeby podatku lub podatku od wartości dodanej.

Szkolenia online z zakresu podatków – Sprawdź aktualny harmonogram Sprawdź

Przepis ten wydał na świat instytucję znaną powszechnie jako „paragon z NIP”. Okazało się przy tej okazji, że paragon z NIP z uwagi na swój zakres danych bardzo przypomina właśnie fakturę uproszczoną. A to zrodziło poważny problem praktyczny, z którym początkowo Ministerstwo Finansów nie potrafiło sobie poradzić. Chodziło o swego rodzaju kwadraturę koła. Skoro do wystawienia faktury do paragonu niezbędne jest, aby paragon posiadał NIP, to jednoczesne uznanie tego paragonu za fakturę w praktyce… uniemożliwia wystawienie do niego faktury. Mielibyśmy bowiem do czynienia z podwójnym fakturowaniem. Ministerstwo Finansów zmieniało w tej kwestii zdanie, wreszcie uznało, że „w przypadku dokumentowania sprzedaży na kwotę nieprzekraczającą 450 zł (lub 100 euro) paragonem fiskalnym zawierającym numer NIP nabywcy, który stanowi w istocie fakturę uproszczoną, nie wystawia się z tytułu tej sprzedaży dla nabywcy kolejnej faktury. W takim przypadku sprzedawca musi odmówić kupującemu wystawienia faktury standardowej. Jedna sprzedaż nie może bowiem być dokumentowana dwoma fakturami (fakturą uproszczoną – paragonem z NIP, oraz fakturą standardową)”. Deklaracja ta została wyrażona w formie objaśnień podatkowych z 16.10.2020 r., a więc to nie przelewki.

Wniosek z tego jednak taki, że paragon z NIP może stanowić fakturę (uproszczoną), jeśli opiewa na kwotę do 450 zł lub 100 euro brutto i zawiera stosowne dane. Ale rzeczywistość fakturowa nieco się nam od wspomnianych objaśnień zmieniła. Chodzi rzecz jasna o KSeF, który wymusza przecież fakturowanie ustrukturyzowane. Jaki więc los spotka faktury uproszczone, w tym paragony z NIP?

Faktury uproszczone od 1.1.2027 r.

Musimy kilka kwestii uporządkować. Przede wszystkim, nie będzie tak, że przepis o fakturach uproszczonych zostanie z dniem 1.1.2027 r. uchylony. Przeciwnie, tak dziś jak i po 1.1.2027 r. można wystawiać ustrukturyzowane faktury uproszczone. Czyli faktury dokumentujące transakcje do 450 zł lub 100 euro, które nie zawierają pełnego zakresu danych. Co więcej, sama instytucja paragonu z NIP także z nami zostanie. Nie ma bowiem zakusów do uchylania art. 106b ust. 5 i 6 VATU. Zatem, w teorii nadal można będzie wystawiać paragony z NIP. Rzecz jednak w tym, że takie paragony nie powinny być już traktowane jako faktury. Gdyby było inaczej, ich istnienie nie miałoby sensu. Skoro bowiem faktury na rzecz podatników VAT muszą być wystawiane od 1.1.2027 r. wyłącznie w sposób ustrukturyzowany, funkcja paragonu z NIP będącego fakturą znika. Z kolei konsument nie powinien dostawać paragonu z NIP, bo on nie powinien posługiwać się NIP na potrzeby danej transakcji. Jedyny sens istnienia tej instytucji opiera się więc na tym, że paragony z NIP dalej funkcjonują, ale nie są już traktowane jak faktury uproszczone. Tyle tylko, że w takim ujęciu nie do końca wiadomo, jaka miałaby być ich rola.

Komentarz

Zmiana w ww. zakresie ma istotne znaczenie praktyczne. Wie o tym każdy przedsiębiorca kupujący paliwo na stacji benzynowej czy dokonujący zakupów „na fakturę” w sieci handlowej. Tam bowiem często nadal otrzymujemy do ręki fakturę uproszczoną, w formie paragonu z NIP (albo faktury wystawionej z kasy rejestrującej). Niektórzy to lubią, inni frustrują się, oczekując jednak fakturowania KSeF. W każdym razie, od 1.1.2027 r. powinniśmy spodziewać się ujednolicenia zasad. Czy tak jednak będzie? Czas pokaże. W dużej mierze dlatego, że nadal mogą pojawiać się w obiegu inne dokumenty wydawane w takich okolicznościach. Chociażby sławetne potwierdzenia transakcji, które po prawdzie przypominają faktury uproszczone (choć nimi nie są). Nie można wykluczyć, że niektórzy podatnicy będą więc stosować jakieś rozwiązania hybrydowe (np. „potwierdzenia transakcji na layoucie paragonów z NIP będących fakturami uproszczonymi”) – oczywiście, aby było łatwiej i czytelniej (przecież temu celowi służy właśnie KSeF).

W każdym razie moim zdaniem paragony z NIP powinny stać się pomnikiem historii. Wyobraźmy sobie scenkę rodzajową na stacji benzynowej: jeśli jesteś konsumentem, nie prosisz o fakturę lecz dostajesz paragon (bez NIP). Jeśli jesteś przedsiębiorcą i prosisz o fakturę, dostaniesz ją w wersji ustrukturyzowanej w KSeF (być może nawet jako faktura uproszczona). Paragon z NIP to musiałby być skrajny przypadek: tankujesz, nie wiesz jeszcze, czy „na firmę”, czy nie, na wszelki wypadek prosisz więc o paragon z NIP, aby później ewentualnie poprosić o fakturę. Mało prawdopodobne, by sprzedawca taki paragon chciał wystawić. Chyba że zabezpieczy się co do tego, że nie jest on fakturą uproszczoną. Oczywiście nie można też wykluczyć, że sprzedawcy będą traktowali paragony z NIP jako papierową formę dokumentacji, jednocześnie fakturując w KSeF. Taki dualizm formalnie jest możliwy, ale mam wątpliwości, czy ewidencyjnie będzie poprawny (z uwagi na konstrukcję JPK i znaczniki RO i FP).

I jeszcze dwie kwestie. Faktury papierowe będą funkcjonować także po 1.1.2027 r. (np. w sprzedaży konsumenckiej). Może to rodzić pokusę posługiwania się paragonami z NIP. Ale właśnie, skoro z NIP to jednak trudno taką fakturę uznać za spełniającą wymogi art. 106ga ust. 2 pkt 4 VATU. Pozostają jeszcze sankcje za naruszenia KSeF. Zgodnie z założeniami, ich wejście w życie ma zostać odroczone do 1.1.2028 r. W teorii więc za wystawienie faktury papierowej w formie paragonu z NIP podatnikowi nie powinno się nic stać. Ale tylko jeśli uznamy, że to nadal faktura uproszczona (tyle, że naruszająca przepisy co do formy).

Jest to wszystko dość skomplikowane. Przydałoby się oficjalne stanowisko Ministerstwa Finansów, być może w formie kolejnych objaśnień.

Wszystkie aktualności n.ius® po zalogowaniu. Nie posiadasz dostępu? Kup online, korzystaj od razu! Sprawdź

Artykuł pochodzi z Systemu Legalis. Bądź na bieżąco, polub nas na Facebooku →