Kluczowe zmiany
- O wyborze trybu weryfikacji zdecyduje to, czy dyplom istnieje tylko w postaci papierowej, czy również elektronicznej.
- Wstępne sprawdzenie zabezpieczeń dokumentu wydanego po 12.7.2019 r. pozostanie obowiązkowe, a z wniosku usunięto oświadczenie pod rygorem odpowiedzialności karnej.
- Opłata za rozpatrzenie wniosku wyniesie 0,5% przeciętnego wynagrodzenia z III kwartału poprzedniego roku, po zaokrągleniu w górę do pełnych złotych.
- Na uzupełnienie braków we wniosku pracodawca będzie miał siedem dni od otrzymania wezwania.
Uwagi ogólne
Obecnie pracodawcy nie mają odpowiednich podstaw prawnych do sprawdzenia dyplomu na uczelni bez zgody pracownika lub kandydata do pracy. Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych stoi na stanowisku, że nawet zgoda nie rozwiązuje problemu ze względu na wątpliwości co do jej dobrowolności w sytuacji, gdy pracownik czy kandydat na pracownika działają niejako pod presją pracodawcy. Może on bowiem uzależniać zatrudnienie od posiadania odpowiednich kwalifikacji zawodowych. W przepisach jest więc luka. Rząd chce ją zlikwidować i w tym celu wprowadza formalną procedurę potwierdzania danych w dyplomach ukończenia studiów.
6.11.2026 r. Sejm uchwalił nowelizację (druk sejmowy nr 3232), która dodaje nowy art. 77a do ustawy z 20.7.2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 1362; dalej: PrSzkolWyżN). Przepis ten przewiduje, że pracodawca może wystąpić do uczelni o potwierdzenie prawdziwości danych zawartych w dyplomie przedstawionym przez kandydata do pracy albo pracownika, jeżeli ma w tej kwestii uzasadnione wątpliwości. Po otrzymaniu takiego wniosku uczelnia ma porównać dane z papierowego dyplomu z własną dokumentacją przebiegu studiów. Za udzielenie odpowiedzi szkoły wyższe pobiorą opłatę. Z takiego trybu wyłączono dyplomy wydane także w postaci elektronicznej – pracodawcy będą mogli samodzielnie zweryfikować dokument w portalu Repozytorium Dyplomów Elektronicznych.
9.11.2026 r. ustawa została przekazana do Senatu. Ma wejść w życie po upływie 30 dni od ogłoszenia.
Dyplom wydany również elektronicznie
Jeżeli uczelnia wydała dyplom także w postaci elektronicznej, pracodawca otrzyma dostęp do informacji w repozytorium po udostępnieniu mu przez absolwenta danych pozwalających na weryfikację. Absolwent może pobrać dyplom z repozytorium po uwierzytelnieniu. Wydruk tak pobranego pliku nie jest w obrocie prawnym równoważny dyplomowi w postaci papierowej ani elektronicznej. Jeżeli absolwent przedstawi papierowy egzemplarz dyplomu wydanego także elektronicznie i nie przekaże danych pozwalających skorzystać z repozytorium, pracodawca będzie mógł zwrócić się do niego o ich udostępnienie. Taki przypadek pozostanie poza procedurą wniosku do uczelni, która wydała dokument.
W przypadku dyplomu istniejącego wyłącznie w postaci papierowej pracodawca będzie musiał złożyć wniosek o weryfikację na adres do doręczeń elektronicznych uczelni. We wniosku muszą się znaleźć dane pozwalające zidentyfikować dyplom. Pracodawca musi też podać zakres żądanej weryfikacji oraz uzasadnić swoje zastrzeżenia co do prawdziwości danych.
Uczelnie mogą wydawać dyplomy w obu postaciach absolwentom, którzy ukończyli studia od 30.6.2026 r. do 31.12.2026 r. Okazanie egzemplarza papierowego w tym okresie nie przesądza więc o trybie weryfikacji. Od 1.1.2027 r. uczelnie będą co do zasady wydawać dyplom elektroniczny, a egzemplarz papierowy sporządzą na wniosek studenta. Art. 77 ust. 2f PrSzkolWyżN przewiduje wyjątek dla absolwentów będących żołnierzami, którym uczelnia wojskowa wyda dyplom wyłącznie na papierze. Do takich dyplomów także po 1.1.2027 r. będzie mógł mieć zastosowanie tryb wnioskowy z art. 77a PrSzkolWyżN.
Dyplom wspólny, potwierdzający ukończenie studiów wspólnych, prowadzonych na podstawie umowy przez co najmniej dwie uczelnie (krajowe lub zagraniczne) będzie wydawany wyłącznie na papierze, jeżeli umowa o prowadzeniu studiów wspólnych przewiduje, że podpisze go również osoba upoważniona w zagranicznej uczelni lub instytucji naukowej. Taki dyplom również będzie można zweryfikować w trybie wnioskowym, jeśli wystąpią przesłanki z art. 77a ust. 1 PrSzkolWyżN.
Uzasadnienie wniosku i sprawdzenie zabezpieczeń
W porównaniu z projektem z 30.6.2025 r. w nowym art. 77a ust. 2 pkt 4 PrSzkolWyżN wymóg uzasadnienia interesu prawnego zastąpiono obowiązkiem uzasadnienia wniosku. Sejm odrzucił poprawkę, która miała wprost wymagać w tym przepisie podania okoliczności faktycznych będących podstawą wątpliwości. Zastrzeżenia co do prawdziwości danych pozostaną przesłanką wystąpienia z wnioskiem na podstawie art. 77a ust. 1 PrSzkolWyżN.
Jeżeli dyplom przedstawiono w związku z rekrutacją, przy ocenie zakresu danych należy uwzględnić art. 221 § 1 pkt 4 i § 2 ustawy z 26.6.1974 r. – Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 1245). Danych o wykształceniu żąda się od kandydata, gdy są niezbędne do wykonywania pracy określonego rodzaju lub na określonym stanowisku. Art. 77a PrSzkolWyżN będzie określał sposób potwierdzenia tych danych przez uczelnię. Jeżeli zastrzeżenia budzi np. tytuł zawodowy wpisany w dyplomie, we wniosku można wskazać tę informację jako wymagającą potwierdzenia.
Z wniosku usunięto oświadczenie o wstępnej weryfikacji zabezpieczeń składane pod rygorem odpowiedzialności karnej. Samą weryfikację trzeba będzie przeprowadzić dla dyplomu wydanego po 12.7.2019 r. na podstawie wymagań dotyczących dokumentów publicznych kategorii drugiej. Art. 77a ust. 3 PrSzkolWyżN odsyła w tym zakresie do przepisów wydanych na podstawie art. 7 ust. 5 ustawy z 22.11.2018 r. o dokumentach publicznych (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 1208).
Opłata za potwierdzenie danych przez uczelnię
Podstawą opłaty będzie przeciętne wynagrodzenie za III kwartał roku kalendarzowego poprzedzającego rok złożenia wniosku. Opłata wyniesie 0,5% tej kwoty, po zaokrągleniu w górę do pełnego złotego. Projekt z 2025 r. odwoływał się do 1% minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w dniu złożenia wniosku. W przyjętym brzmieniu podstawa opłaty będzie taka sama dla wszystkich wniosków złożonych w danym roku kalendarzowym. Sejm odrzucił poprawkę obniżającą stawkę do 0,25%.
Dla wniosków złożonych w 2027 r. opłata wyniosłaby 47 zł, gdyby ustawa weszła w życie w brzmieniu uchwalonym przez Sejm. Taką wysokość opłaty obliczono od kwoty 9 317,01 zł, czyli przeciętnego wynagrodzenia za III kwartał 2026 r. podanego w komunikacie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z 9.11.2026 r., ogłoszonym w Monitorze Polskim (M.P. z 2026 r. poz. 1122). Gdyby natomiast ustawa weszła w życie już w 2026 r., opłata za wniosek złożony w tym roku wyniosłaby 44 zł. Podstawą byłaby wówczas kwota 8 771,70 zł za III kwartał 2025 r. z komunikatu Prezesa GUS z 7.11.2025 r. (M.P. z 2025 r. poz. 1148).
Terminy po złożeniu wniosku
Przy brakach formalnych lub braku opłaty uczelnia wezwie pracodawcę do ich uzupełnienia w terminie siedmiu dni od otrzymania wezwania. Bezskuteczny upływ terminu spowoduje pozostawienie wniosku bez rozpoznania. Wniesiona opłata nie będzie wówczas zwracana. Wnioski będą rozpatrywane w trybie określonym w art. 77a PrSzkolWyżN, z wyłączeniem przepisów ustawy z 14.6.1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1691).
Uczelnia ma przekazać odpowiedź niezwłocznie, najpóźniej w terminie 30 dni od dnia złożenia kompletnego wniosku. Uchwalona wersja przewiduje, że informacja będzie mogła być opatrzona podpisem zaufanym, podpisem osobistym albo kwalifikowanym podpisem elektronicznym rektora lub innej upoważnionej przez niego osoby.
Artykuł pochodzi z Systemu Legalis. Bądź na bieżąco, polub nas na Facebooku →