PESEL dla obywateli Ukrainy

Specjalny tryb

Obywatelom Ukrainy, którzy przybyli do Polski w następstwie działań wojennych, prowadzonych na terenie ich kraju, zostało przyznane prawo do legalnego pobytu przez okres 18 miesięcy. Przekroczenie granicy musiało jednak nastąpić najwcześniej 24.2.2022 r. Uchodźcom wojennym zostanie zapewniony szereg świadczeń, których przyznanie jest uzależnione od posiadania numeru PESEL. Zgodnie z art. 26 ust. 1 PomocUkrainaU:

„Obywatelowi Ukrainy przebywającemu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1 PomocUkrainaU, przysługuje prawo do:

W celu usprawnienia procedur jego nadawania w ustawie został przewidziany specjalny, odformalizowany tryb. Procedura przyznania numeru PESEL rozpoczyna się na wniosek, składany przez zainteresowanego w dowolnym urzędzie wykonawczym gminy. Wniosek zawiera katalog podstawowych danych. Nie ma obowiązku wykazania podstawy prawnej uzyskania numeru. Do wniosku należy dołączyć fotografię, której wykonanie może zapewnić odpowiedni organ gminy. Pobierane są także odciski palców.

Numer PESEL jest nadawany po ustaleniu tożsamości wnioskującego. Następuje ono na podstawie np. prawa jazdy, paszportu, dowodu osobistego lub Karty Polaka; w przypadku dzieci możliwe jest okazanie aktu urodzenia. W szczególnych przypadkach samo oświadczenie wnioskodawcy może skutkować nadaniem numeru PESEL. Wraz z nadaniem numeru PESEL Ukraińcy będą mogli uzyskać także profil zaufany. Ułatwi on ubieganie się o poszczególne świadczenia.

Przepisy ustawy umożliwiają uzyskanie zgody na pobyt czasowy. Jest ono udzielane jednorazowo na okres 3 lat, licząc od dnia wydania decyzji. Wniosek można składać po upływie 9 miesięcy od dnia przekroczenia polskiej granicy, jednak nie później niż po 18 miesiącach, licząc od 24.2.2022 r.

Numer PESEL

Zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy z 24.9.2010 r. o ewidencji ludności (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 510 ze zm.) „numer PESEL jest to jedenastocyfrowy symbol numeryczny, jednoznacznie identyfikujący osobę fizyczną, zawierający datę urodzenia, numer porządkowy, oznaczenie płci oraz liczbę kontrolną, przy czym:

1) data urodzenia zawarta jest w pierwszych sześciu cyfrach w następującej kolejności: dwie ostatnie cyfry roku urodzenia, miesiąc urodzenia wraz z zakodowanym stuleciem urodzenia oraz dzień urodzenia;

2) stulecie urodzenia kodowane jest poprzez dodanie do liczby oznaczającej miesiąc urodzenia:

a) liczby 80 – w przypadku osób urodzonych w latach 1800-1899;

b) liczby 0 – w przypadku osób urodzonych w latach 1900-1999;

c) liczby 20 – w przypadku osób urodzonych w latach 2000-2099;

3) liczby oznaczające rok, miesiąc lub dzień, będące liczbami jednocyfrowymi, poprzedza się cyfrą „0”, z zastrzeżeniem zasady określonej w pkt 2;

4) numer porządkowy osoby zawarty jest w cyfrach od siódmej do dziesiątej, przy czym ostatnia cyfra numeru porządkowego zawiera oznaczenie płci: cyfrę parzystą (w tym „0”) dla kobiet, a cyfrę nieparzystą dla mężczyzn;

5) jedenasta cyfra numeru PESEL jest liczbą kontrolną umożliwiającą elektroniczną kontrolę poprawności nadanego numeru identyfikacyjnego”.

Numer PESEL nadaje minister właściwy do spraw informatyzacji: z urzędu lub na wniosek. Pierwsza sytuacja ma miejsce przy sporządzaniu przez urząd stanu cywilnego aktu urodzenia dziecka, które przyszło na świat na terytorium Polski. PESEL jest nadawany z urzędu dzieciom obywateli polskich, obywateli Unii Europejskiej i członków ich rodzin w związku z uzyskaniem przez nich prawa stałego pobytu, a także cudzoziemców, którzy uzyskali:

Numer PESEL może także zostać nadany na wniosek. Należy go złożyć w urzędzie gminy, który zameldował na pobyt czasowy. Jeśli wnioskujący nie posiada miejsca zameldowania, to wówczas formalności dokonuje w urzędzie gminy, na terenie którego znajduje się siedziba jego pracodawcy. Dla innych przypadków właściwy jest urząd dzielnicy Śródmieście miasta stołecznego Warszawy. Umotywowany wniosek składa wnioskujący lub jego przedstawiciel ustawowy. Dołącza dokumenty, które potwierdzają dane, np. akt stanu cywilnego, paszport. Podaje także podstawę prawną, z której wynika obowiązek posiadania numeru PESEL.

SLIM VAT 3: Kolejne uproszczenia na etapie konsultacji

Ustawa z 11.3.2004 r. o podatku od towarów i usług (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 685 ze zm.; dalej: VATU) nie jest łatwą lekturą. Ministerstwo Finansów za punkt honoru przyjęło sobie stopniowe „odchudzanie” ww. przepisów z rozwiązań utrudniających podatnikom rozliczenia. Dotychczasowe regulacje można różnie oceniać. Niezrażone Ministerstwo Finansów chce jednak dalej pracować nad zmianami. Co może się zmienić?

Pełna neutralność WNT

Ustawa z 27.11.2020 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2020 r. poz. 2419, dalej: ZmVATU20) usankcjonowała to, co wynika z wyroku TSUE z 18.3.2021 r. w sprawie C-895/19, Legalis. Szyk rozwarty przy wewnątrzwspólnotowym nabyciu towaru (dalej: WNT) lub przy imporcie usług został uznany z mocą wsteczną za niezgodny z prawem unijnym. Implementacja tego wyroku budziła jednak wątpliwości. Wszystko dlatego, że owiana złą sławą „zasada trzech miesięcy” nadal w pewnym zakresie obowiązuje. Oto bowiem podmiot dokonujący WNT powinien otrzymać fakturę w terminie trzech miesięcy od upływu miesiąca, w którym powstał obowiązek podatkowy w odniesieniu do nabytych towarów. Jeśli więc rozpozna WNT bez faktury, ale nie otrzyma jej na czas, to wówczas niezbędna będzie korekta. Lepszym pomysłem jest więc czekanie na fakturę i wsteczne, ale neutralne, rozliczenie transakcji. W myśl nowelizacji możliwe będzie odliczenie podatku naliczonego przy WNT także bez faktury. O ile oczywiście bez tego dokumentu podatnik będzie w stanie zidentyfikować, że do transakcji doszło. Jeśli nie, pozostanie wtedy neutralne rozliczenie w drodze korekty deklaracji.

Trochę większy mały podatnik

Zgodnie z art. 2 pkt 25 lit. a VATU mały podatnik to ten, u którego wartość sprzedaży nie przekroczyła w poprzednim roku podatkowym wyrażonej w złotych kwoty odpowiadającej równowartości 1,2 mln euro (brutto). Mały podatnik może rozliczać się kasowo zgodnie z art. 21 ust. 1 VATU oraz składać deklaracje kwartalne (art. 99 ust. 2 VATU). I choć odliczenie podatku naliczonego uzależnione jest od zapłaty (art. 86 ust. 10e VATU), to generalnie opłaca się być małym podatnikiem. Próg sprzedaży ma urosnąć do 2 mln euro. Nie dotyczy on maklerów żyjących z prowizji – tu próg pozostanie na poziomie 45 tys. euro.

Dalsze zmiany w kursach wymiany

Przepisy ZmVATU20 umożliwiły podatnikom od 1.1.2021 r. stosowanie kursów wymiany dla celów VAT w oparciu o zasady dla podatku dochodowego. Temat spodobał się ustawodawcy jako wdzięczny materiał do „ulepszeń”. Planowane są więc kolejne zmiany, choć zasadniczo nie są one rewolucyjne, a jedynie potwierdzają praktykę. Korekta in minus skutkuje zastosowaniem kursu właściwego dla pierwotnie zaraportowanej transakcji. Korekta in plus zaś różnicuje kurs w zależności od przyczyny. Z kolei w przypadku zbiorczych faktur korygujących właściwy jest kurs na ostatni dzień roboczy, poprzedzający dzień wystawienia faktury korygującej. Jeśli zaś zbiorcza faktura korygująca dotyczy WNT, właściwym kursem będzie ten z dnia poprzedzającego dzień wystawienia faktury przez podatnika z innego kraju UE.

Korekta WDT – trochę jaśniej

Zgodnie z art. 42 ust. 12 VATU brak uzyskania dokumentów potwierdzających wywóz do innego kraju UE na czas (w sumie przez trzy miesiące) równa się obowiązkowi zastosowania krajowej stawki VAT przy WDT. Otrzymanie dowodów w okresie późniejszym upoważnia jednak do korekty za okres rozliczeniowy, w którym dostawa ta została dokonana. I ten ostatni zapis budzi wątpliwości. Dokonanie dostawy niekoniecznie równa się bowiem rozliczeniu transakcji, gdyż nie zawsze przesądza o powstaniu obowiązku podatkowego zgodnie z art. 20 ust. 1 VATU. Zgodnie z zapowiadanymi zmianami okres dokonania korekty ma wiązać się z powstaniem obowiązku podatkowego.

Zmiany w proporcji odliczenia VAT

Podatnicy stosujący proporcjonalne odliczenie VAT mogą zaokrąglić swój współczynnik przekraczający 98% do pełnego odliczenia. O ile kwota podatku naliczonego niepodlegająca odliczeniu, wynikająca z zastosowania tej proporcji w skali roku, była mniejsza niż 500 zł. Limit ten ma urosnąć do 10 tys. zł. Premiuje to podatników o wyższym (kwotowo) poziomie zakupów i zapewne rozszerzy krąg zaokrąglający (nomen omen) proporcję. W ślad za tą regułą zmienią się też zasady korekty proporcji po zakończeniu roku. Po pierwsze, jeżeli różnica pomiędzy proporcją wstępną a tą dla zakończonego roku podatkowego nie przekroczy 2%, to korekta nie będzie konieczna. Ale uwaga: jeśli ów próg 2% będzie na korzyść „starego roku” (a więc rzeczywista proporcja minimalnie spadnie), to rezygnacja z korekty możliwa będzie jedynie wtedy, kiedy kwota podatku naliczonego niepodlegająca odliczeniu nie przekroczy 10 tys. zł.

Bez faktury zaliczkowej

Podatnicy uzyskujący zaliczki nie będą musieli wystawiać faktur zaliczkowych, o ile całość lub część zapłaty otrzymają w tym samym okresie rozliczeniowym, w którym powstał obowiązek podatkowy dla dostawy towaru lub świadczenia usługi. Faktura rozliczająca transakcję powinna jednak zawierać również datę otrzymania zaliczki, o ile taka data będzie określona i różna od daty wystawienia faktury.

Niższe sankcje VAT

Jeśli organ podatkowy stwierdzi u podatnika zaległość VAT, poza samą zaległością i odsetkami określi także tzw. sankcję (dodatkowe zobowiązanie podatkowe). Standardowa sankcja to 30% zaniżenia zobowiązania podatkowego. Są też sankcje obniżone, nakładane w przypadku złożenia przez podatnika korekty deklaracji. One właśnie ulegną obniżeniu: odpowiednio z 20% do 10% i z 15% do 5%. Co ważniejsze przybędzie nowa przesłanka, pozwalająca w ogóle uniknąć sankcji. Chodzi o szczególne okoliczności, z których można wywnioskować, że podatnik działał z należytą starannością. Warunkiem jest to, że nieprawidłowość nie skutkowała uszczupleniem należności po stronie fiskusa. To pokłosie wyroku TSUE z 15.4.2021 r., C-935/19, Legalis.

Inne zmiany

Inne propozycje zmian:

Pozorność umowy zlecenia

Stan faktyczny

I.K. (dalej: Zleceniodawca) od 2019 r. prowadzi działalność gospodarczą, w zakresie której m.in. prowadzi salony kosmetyczne i świadczy usługi kosmetologiczne. S.H. (dalej: Zleceniobiorca) jest studentką inżynierii zarządzania oraz zajmuje się projektowaniem graficznym i wykonuje, na podstawie umów zlecenia lub umów o dzieło, grafiki użytkowe i reklamowe do mediów społecznościowych. Strony nawiązały współpracę i zawarły umowę zlecenia na czas nieokreślony. Jej przedmiotem było tworzenie grafik, loga, strony internetowej. Wynagrodzenie wynosiło 2089 zł i było wypłacane przelewem.

Z uwagi na problemy zdrowotne Zleceniodawca zlecił swojej księgowej zgłoszenie Zleceniobiorcy od 30.12.2019 r. do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych: emerytalnego, rentowego i wypadkowego oraz do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego. Wpłynęło ono do ZUS dopiero 28.7.2020 r., a więc z przekroczeniem ustawowego terminu.

Postępowanie przed ZUS

ZUS wszczął z urzędu postępowanie wyjaśniające na okoliczność zasadności zgłoszenia Zleceniobiorcy do ubezpieczeń społecznych na podstawie ww. umowy zlecenia. Po jego zakończeniu wydał decyzję administracyjną, w której stwierdził, że Zleceniobiorca, jako osoba wykonująca pracę na podstawie umowy zlecenia, nie podlega obowiązkowo ww. ubezpieczeniom od 30.12.2019 r. W uzasadnieniu zajętego stanowiska wskazał, że Zleceniodawca zwrócił się o pomoc w ramach programu wsparcia dla mikrofirm oraz małych, średnich i dużych przedsiębiorstw z (…) Funduszu. Warunkiem skorzystania z tego programu jest zatrudnianie co najmniej jednego pracownika. W ocenie ZUS zawarcie przedmiotowej umowy miało zapewnić Zleceniodawcy jedynie prawo do uzyskania ww. pomocy. Od powyższej decyzji odwołanie złożył Zleceniodawca.

Istota rozpatrywanego sporu

SO w Warszawie wskazał, iż w rozpatrywanej sprawie sporne jest to, czy Zleceniobiorca podlegał obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym oraz dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu w związku z zatrudnieniem na podstawie umowy zlecenia. W tym kontekście SO w Warszawie zauważył, że praca realizowana na podstawie umowy zlecenia stanowi jeden z tytułów do objęcia obowiązkowo ubezpieczeniem emerytalnym, rentowymi i wypadkowym – art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy z 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 423 ze zm.; dalej: SysUbSpołU) oraz art. 12 ust. 1 SysUbSpołU. Osoby wykonujące pracę na podstawie umowy zlecenia dobrowolnie podlegają natomiast ubezpieczeniu chorobowemu i jest to zależne od złożenia przez nie stosownego wniosku (art. 11 ust. 2 SysUbSpołU).

Zgłoszenie do ubezpieczeń społecznych

Zdaniem SO w Warszawie fakt przekroczenia ustawowego terminu zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych jest bezsporny. Dyskusyjne jest, czy przekroczenie to należy kwalifikować jako nadmierne i kluczowe, biorąc pod uwagę okoliczność, że, jak wynika z materiału dowodowego, umowa była faktycznie realizowana. W rozpatrywanej sprawie bez względu na wskazane naruszenia przepisów ze strony Zleceniodawcy istotne jest to, że strony przystąpiły do realizacji umowy, a więc spóźnione zgłoszenie do ubezpieczeń nie miało znaczenia decydującego. W stosunkach pracy może to być oceniane w aspekcie przestrzegania przez pracodawcę przepisów, ale jeśli umowa o pracę faktycznie była realizowana, nie skutkują one uznaniem, iż doszło do jej nieważności. Sam fakt świadczenia pracy przez pracownika, w przypadku którego nie dopełniono opisywanych formalności, nie może prowadzić do tak daleko idącego skutku, chyba że umowa nie byłaby realizowana. Tylko wówczas takie okoliczności, jakie zaistniały w przedmiotowej sprawie, mogłyby potwierdzać pozorność umowy, a tym samym jej nieważność.

SO w Warszawie wskazał, że zgodnie z art. 83 § 1 KC nieważne jest oświadczenie woli złożone drugiej stronie za jej zgodą dla pozoru. Pozorność umowy wyraża się w braku zamiaru wywołania skutków prawnych przy jednoczesnym zamiarze stworzenia okoliczności mających na celu zmylenie osób trzecich. Nieważność spowodowaną pozornością czynności prawnej należy odróżnić od nieważności czynności prawnej mającej na celu obejście ustawy lub sprzecznej z zasadami współżycia społecznego (art. 58 § 1 i 2 KC). Czynność prawna mająca na celu obejście ustawy polega na takim ukształtowaniu jej treści, które z formalnego punktu widzenia nie sprzeciwia się ustawie, ale w rzeczywistości zmierza do zrealizowania celu, którego osiągnięcie jest zakazane przez ustawę. Pojęcia obejścia prawa i pozorności są sobie znaczeniowo bliskie i niejednokrotnie się pokrywają. Czynność prawna może być sprzeczna z zasadami współżycia społecznego, przez które rozumie się na ogół obowiązujące w stosunkach między ludźmi reguły postępowania, które za podstawę mają uzasadnienie ocenne, a nie prawne. Odwołują się one do powszechnie uznawanych w całym społeczeństwie lub w danej grupie społecznej wartości i ocen właściwego, przyzwoitego, rzetelnego, lojalnego i uczciwego zachowania.

Pozorność umowy zlecenia

W orzecznictwie Sądu Najwyższego podkreśla się, że przy ocenie istnienia tytułu do ubezpieczenia społecznego nacisk kładzie się na ustalenie faktycznego wykonywania umowy czy działalności (zob. wyrok SN z 26.2.2013 r., I UK 472/12, Legalis). Nie wystarczy zatem zawarcie samej umowy, lecz konieczne jest także rozpoczęcie jej wykonywania. Umowa taka powinna mieć, przynajmniej w zamiarze, realne znaczenie gospodarcze, w innym bowiem przypadku można by mówić jedynie o relacji grzecznościowej, nie zaś o stosunku prawnym. W tym kontekście SO w Warszawie podzielił stanowisko SA w Białymstoku. W uzasadnieniu wyroku z 30.4.2015 r., III AUa 1630/14, Legalis, podkreślił on, że jakkolwiek orzecznictwo SN z reguły dotyczy umowy o pracę lub działalności gospodarczej, to powyższe stwierdzenie ma walor ogólniejszy, gdyż obowiązek ubezpieczenia jest co do zasady powiązany z działalnością zapewniającą środki utrzymania. SA w Białymstoku stwierdził, że celem ubezpieczenia jest ochrona przed skutkami zdarzeń losowych, powodujących z reguły niezdolność do pracy, czyli ochrona dochodu uzyskiwanego z danego rodzaju działalności. Jest to o tyle istotne, że przedmiotem umowy zlecenia z 31.12.2019 r., zawartej przez Zleceniobiorcę, było tworzenie grafik, loga, strony internetowej oraz zajmowanie się obróbką graficzną projektów graficznych. Ponadto stosunek prawny wynikający z umowy zlecenia stanowi zobowiązanie starannego działania. Zatem do oceny umowy zlecenia, łączącej strony w kontekście jej potencjalnej pozorności, możliwe jest stosowanie kryteriów zbliżonych do tych stosowanych przy ocenie pozorności umowy o pracę.

Przedmiotem rozważań SO w Warszawie w rozpatrywanej sprawie było więc ustalenie, czy w związku z zawarciem umowy zlecenia Zleceniobiorca faktycznie wykonywał odpłatnie czynności na rzecz Zleceniodawcy, jak również jaki był realny cel przyświecający stronom przy zawiązywaniu tego stosunku cywilnoprawnego. Przeprowadzone w niniejszej sprawie postępowanie dowodowe dało podstawy do stwierdzenia, że pozorność przedmiotowego stosunku prawnego nie została dowiedziona. Wręcz przeciwnie, zleceniodawca wykazał, że przy zawieraniu umowy zlecenia towarzyszył mu cel jej rzeczywistego realizowania. Jak wynika z dokonanych ustaleń wiązało się to z jego rzeczywistymi potrzebami. Zleceniodawca prowadził bowiem działalność w postaci salonów kosmetycznych i oferował szkolenia, a także reklamował swoje usługi w mediach społecznościowych. Tym samym niewątpliwie miał zapotrzebowanie na usługi świadczone przez Zleceniobiorcę.

Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie tylko wskazuje na okoliczności zatrudnienia oraz na faktyczne zapotrzebowanie na tę pracę, lecz także potwierdza fakt rzeczywistego wykonywania pracy. Świadczą o tym w szczególności wydruki rozmów stron z komunikatora, dotyczące szczegółów zlecenia, sposobu wykonania grafik i plakatów, oraz wszelkich kwestii związanych z terminami i końcowym wyglądem tego, co tworzył Zleceniobiorca. Za wykonane zlecenia Zleceniobiorca otrzymywał umówione wynagrodzenie. W tej sytuacji nie sposób uznać, że Zleceniodawca zgłosił Zleceniobiorcę do ubezpieczeń w celu otrzymania pomocy w ramach programu wsparcia z (…) Funduszu. W tych okolicznościach SO w Warszawie uznał, że spornej umowie zlecenia nie można przypisać cech pozorności. Materiał dowodowy potwierdza faktyczne, odpłatne wykonywanie zleconych prac. Skoro zatem umowa zlecenia była przez strony rzeczywiście wykonywana, to nie zachodzą przesłanki do uznania jej za pozorną, a przez to nieważną na podstawie art. 83 § 1 KC. W konsekwencji nie należy wyłączać Zleceniobiorcy z ubezpieczeń emerytalnego, rentowych, wypadkowego i chorobowego, związanych z umową zlecenia, zawartą 31.12.2019 r.

Na podstawie art. 477¹⁴ § 2 KPC, SO w Warszawie zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, iż stwierdził, że Zleceniobiorca podlegał obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu od 30.12.2019 r.

Świadczenia dla obywateli Ukrainy

Pomoc dotyczy obywateli Ukrainy, którzy wjechali na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej bezpośrednio z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium tego państwa.

Szereg obowiązków w zakresie udzielania pomocy przypada gminom i ośrodkom pomocy społecznej.

Pomoc społeczna

Obywatelowi Ukrainy mogą być przyznawane świadczenia pieniężne i niepieniężne, na zasadach i w trybie ustawy z 12.3.2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 2268 ze zm.; dalej: PomSpołU).

W celu uzyskania tej pomocy obywatel Ukrainy składa oświadczenie o sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej. W postępowaniu o przyznanie świadczeń nie przeprowadza się rodzinnego wywiadu środowiskowego, chyba że powstaną wątpliwości co do treści złożonego oświadczenia. Taki sposób procedowania zdecydowanie uprości i przyspieszy rozstrzygnięcie o przyznaniu pomocy.

Do udzielania powyższych świadczeń właściwa jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o te świadczenia.

Na podobnych co powyżej zasadach przyznawana może być pomoc obywatelowi Ukrainy przebywającemu legalnie na terytorium RP, którego członek rodziny powrócił na terytorium Ukrainy w związku z trwającymi działaniami wojennymi.

Do składu rodziny nie wlicza się członka rodziny, który powrócił na terytorium Ukrainy w związku z trwającymi działaniami wojennymi.

Zgodnie z art. 36 pkt 1) i 2) PomSpołU:

Świadczenia pieniężne to:

1. zasiłek stały,
2. zasiłek okresowy,
3. zasiłek celowy i specjalny zasiłek celowy,
4. zasiłek i pożyczka na ekonomiczne usamodzielnienie,
5. pomoc na usamodzielnienie oraz na kontynuowanie nauki,
6. świadczenie pieniężne na utrzymanie i pokrycie wydatków związanych z nauką języka polskiego dla cudzoziemców, którzy uzyskali w RP status uchodźcy, ochronę uzupełniającą lub zezwolenie na pobyt czasowy
7. wynagrodzenie należne opiekunowi z tytułu sprawowania opieki przyznane przez sąd.

Świadczenia niepieniężne to:

1. praca socjalna,
2. bilet kredytowany,
3. składki na ubezpieczenie zdrowotne,
4. składki na ubezpieczenia społeczne,
5. pomoc rzeczowa, w tym na ekonomiczne usamodzielnienie,
6. sprawienie pogrzebu,
7. poradnictwo specjalistyczne,
8. interwencja kryzysowa,
9. schronienie,
10. posiłek,
11. niezbędne ubranie,
12. usługi opiekuńcze w miejscu zamieszkania, w ośrodkach wsparcia oraz w rodzinnych domach pomocy,
13. specjalistyczne usługi opiekuńcze w miejscu zamieszkania oraz w ośrodkach wsparcia,
14. mieszkanie chronione,
15. pobyt i usługi w domu pomocy społecznej,
16. pomoc w uzyskaniu odpowiednich warunków mieszkaniowych, w tym w mieszkaniu chronionym, pomoc w uzyskaniu zatrudnienia, pomoc na zagospodarowanie – w formie rzeczowej dla osób usamodzielnianych.

Jednorazowe świadczenie pieniężne

Obywatelowi Ukrainy przysługuje także pomoc w postaci jednorazowego świadczenia pieniężnego w wysokości 300 zł na osobę, przeznaczonego na utrzymanie, w szczególności na pokrycie wydatków na żywność, odzież, obuwie, środki higieny osobistej oraz opłaty mieszkaniowe.

Wniosek o wypłatę jednorazowego świadczenia pieniężnego składa się na piśmie w ośrodku pomocy społecznej albo w centrum usług społecznych gminy właściwej ze względu na miejsce pobytu obywatela Ukrainy. Wniosek taki składa osoba uprawniona, jej przedstawiciel ustawowy, opiekun tymczasowy albo osoba sprawująca faktyczną pieczę nad dzieckiem.

Wniosek zawiera dane osoby składającej wniosek lub dane osoby, w imieniu której wniosek jest składany:

1. imię (imiona) i nazwisko;
2. datę urodzenia;
3. obywatelstwo;
4. płeć;
5. rodzaj dokumentu stanowiącego podstawę przekroczenia granicy;
6. serię i numer dokumentu stanowiącego podstawę przekroczenia granicy;
7. informację o dacie wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej;
8. adres pobytu;
9. dane kontaktowe, w tym numer telefonu lub adres poczty elektronicznej – o ile je posiada;
10. numer PESEL – o ile został nadany.

Przyznanie przez wójta, burmistrza lub prezydenta miasta jednorazowego świadczenia pieniężnego nie wymaga wydania decyzji.

Wypłata jednorazowego świadczenia pieniężnego jest zadaniem zleconym z zakresu administracji rządowej.

Na finansowanie wypłat jednorazowego świadczenia pieniężnego gminy otrzymują dotację celową z budżetu państwa.

Pomoc psychologiczna

Projekt ustawy przewiduje także pomoc innego rodzaju niż pomoc finansowa czy pomoc niepieniężna określona PomSpołU. Zgodnie z art. 29 PomocUkrainaU, obywatelowi Ukrainy może być zapewniona bezpłatna pomoc psychologiczna.

Pomoc ta jest zapewniana przez wójta, burmistrza lub prezydenta miasta gminy właściwej ze względu na miejsce pobytu obywatela Ukrainy.

Zapewnienie pomocy psychologicznej należy do zadań własnych gminy i może być dofinansowane z budżetu państwa.

Pomoc żywnościowa

Art. 30 PomocUkrainaU, wskazuje na możliwość uzyskania pomocy żywnościowej. Obywatelowi Ukrainy może być przyznana pomoc żywnościowa w ramach Europejskiego Funduszu Pomocy Najbardziej Potrzebującym. Pomoc ta jest przyznawana pod warunkiem spełniania przez obywatela Ukrainy kryteriów kwalifikowania do pomocy żywnościowej w ramach Programu Operacyjnego Pomoc Żywnościowa 2014-2020 na podstawie odrębnych przepisów.

Prawo do żywności jest podstawowym prawem człowieka.

Umowa z gminą na zakwaterowanie obywateli Ukrainy w specustawie

Pomoc dotyczy obywateli Ukrainy, którzy wjechali na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej bezpośrednio z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium tego państwa (art. 1 ust. 1 projektu).

Umowa z gminą

Przepis art. 10 ust. 1 projektu przewiduje, że każdemu podmiotowi, w szczególności osobie fizycznej prowadzącej gospodarstwo domowe, który zapewni zakwaterowanie i wyżywienie obywatelom Ukrainy, może być przyznane świadczenie pieniężne z tego tytułu na podstawie umowy zawartej z gminą nie dłużej niż za okres 60 dni. Okres wypłaty świadczenia może być przedłużony w szczególnie uzasadnionych przypadkach.

Przepis wskazuje na możliwość przyznania świadczenia pieniężnego przez gminę (poprzez zawartą umowę), a nie na obowiązek. Warunki zawarcia takiej umowy nie zostały przy tym w ustawie wskazane.

Projekt nie wskazuje czy w ww. zakresie zastosowanie będzie miała regulacja z art. 9 ust. 4 projektu, który stanowi, że zakres pomocy określa w uchwale organ stanowiący JST. Formy i tryb udzielania pomocy określa właściwy organ wykonawczy danej jednostki lub związku (art. 10 ust. 4 projektu). Wydawać by się mogło, że oba ww. przepisy powinny być stosowane łącznie – ale szczegóły dotyczące udzielenia pomocy określi rozporządzenie, na które wskazuje przepis art. 10 ust. 3 projektu.

Trudno jednakże wskazać jednoznacznie, który z organów JST powinien określić treść umowy. Umowa jest formą udzielenia pomocy, a zatem kompetencja istnieje po stronie organu wykonawczego. W odniesieniu dla obywateli Ukrainy ta pomoc będzie pośrednia – bo świadczenie pieniężne udzielane ma być podmiotowi udzielającemu pomocy.

Środki od wojewody

Zadania gminy tutaj wskazane (zawieranie umów, wypłata świadczeń pieniężnych) są zadaniami z zakresu administracji rządowej zleconymi gminie, a środki przeznaczone na ich realizację zapewnia wojewoda.

Zgodnie z projektem (art. 10 ust. 3 projektu) Rada Ministrów określi, w drodze rozporządzenia, maksymalną wysokość świadczenia pieniężnego oraz warunki jego przyznawania i przedłużania jego wypłaty, uwzględniając liczbę obywateli Ukrainy napływających na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, sytuację ludności cywilnej i perspektywy zakończenia działań wojennych na terytorium Ukrainy oraz względy humanitarne, a także biorąc pod uwagę aktualną sytuację budżetu państwa i stan finansów publicznych.

Z uzasadnienia do projektu

W uzasadnieniu do przywołanych przepisów czytamy, że projekt przewiduje, że każdemu podmiotowi, w szczególności osobie fizycznej prowadzącej gospodarstwo domowe, który zapewni zakwaterowanie i wyżywienie obywatelom Ukrainy, którzy wjechali na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej bezpośrednio z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium Ukrainy może być przyznane świadczenie z tego tytułu na podstawie umowy zawartej z gminą nie dłużej niż za okres 60 dni.

W środę 9.3.2022 r. Sejm uchwalił ustawę zapewniającą specjalne regulacje prawne uchodźcom wojennym z Ukrainy. W czwartek 10.3.2022 r. ustawa trafiła do Senatu.

Rozliczenie kosztów autorskich

Tajemnica pertraktacji ugodowych radcy prawnego nie podlega ograniczeniom

Opis stanu faktycznego

Do radcy prawnego zgłosiła się klientka ze sprawą rozwodową. Pomiędzy małżonkami trwał silny konflikt zarówno na tle spraw rodzinnych, jak i zawodowych, bowiem małżonkowie wspólnie prowadzili firmę. W toku postępowania rozwodowego trwały pertraktacje ugodowe pomiędzy pełnomocnikami stron oraz samymi małżonkami, w tym także dotyczące podziału wspólnej firmy.

Obwiniona radca prawny miała ujawnić korespondencję prowadzoną przez męża (pokrzywdzonego) ze swoim pełnomocnikiem oraz złożyć pismo procesowe, w którym ujawniono szczegóły negocjacji w sprawie podziału wspólnej firmy małżonków.

Skargę na radcę prawnego do rzecznika dyscyplinarnego złożył przeciwnik procesowy – mąż reprezentowanej przez radcę prawnego klientki. Rzecznik dyscyplinarny złożył do właściwego Okręgowego Sądu Dyscyplinarnego wniosek o ukaranie.

Obwiniona podnosiła, że nie doszło do naruszenia tajemnicy zawodowej, nie była autorką załączonych do akt sprawy wiadomości mailowych, a informacje w nich pojawiające się jej klientka przekazywała także innym, postronnym osobom – w tym znaczeniu nie było one więc dla nikogo żadną tajemnicą.

Okręgowy Sąd Dyscyplinarny uznał winę obwinionej co do jednego z zarzucanych jej czynów. Wymierzono karę upomnienia.

Od orzeczenia okręgowego sądu dyscyplinarnego obwiniona złożyła odwołanie do Wyższego Sądu Dyscyplinarnego przy Krajowej Izbie Radców Prawnych. Sąd II instancji utrzymał zaskarżony wyrok w mocy.

Od orzeczenia sądu II instancji obwiniona złożył kasację do Sądu Najwyższego. Konsekwentnie utrzymywała, że nie doszło do naruszenia tajemnicy zawodowej, w tym tajemnicy negocjacji. Nadto podnoszono, iż sąd I instancji dopuścił się błędów proceduralnych poprzez oddalenie wniosku dowodowego o przeprowadzenie dowodu z zeznań klientki obwinionej. Uchybienie to nie zostało konwalidowane przez sąd II instancji, który co dostrzegł naruszenia, jednak nie uznał ich jako na tyle istotne, żeby powodowały potrzebę uchylenia lub zmiany zaskarżonego orzeczenia.

Kasację rozpoznała Izba Dyscyplinarna Sądu Najwyższego.

W pierwszej kolejności, przed zajęciem merytorycznego stanowiska co do sprawy, skład sędziowski odniósł się do zarzutów obrońcy obwinionej odnośnie do wątpliwości o status Izby w świetle orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Obrońca wnosił o przekazanie sprawy do rozpoznania Izbie Karnej, której funkcjonowanie nie budzi kontrowersji oraz wątpliwości prawnych.

Rozprawiając się z tym zarzutem Izba Dyscyplinarna Sądu Najwyższego stwierdziła, że wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w ogóle nie dotyczy spraw dyscyplinarnych radców prawnych. Nawet to pomijając, skład orzekający stwierdził, że źródłem prawa w Polsce nie są orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, a tym bardziej motywy tych rozstrzygnięć.

Odnosząc się do wniesionego nadzwyczajnego środka odwoławczego, Sąd Najwyższy nie podzielił argumentacji obrońcy uznając kasację za oczywiście bezzasadną. Obwiniona została zwolniona z ponoszenia kosztów sądowych.

Sąd Najwyższy stwierdził, iż obwiniona wykazała lekceważącą postawę wobec tajemnicy zawodowej radcy prawnego oraz tajemnicy pertraktacji ugodowych. Nie można założyć, że tajemnica przestaje obowiązywać jeśli informacje zostaną ujawnione wcześniej lub są znane innym osobom. Nie obowiązuje kontratyp zwalniający radcę prawnego z obowiązku zachowania tajemnicy. W żadnym wypadku korespondencja mailowa dotycząca pertraktacji ugodowych nie mogła być dołączona do pism procesowych.

Opis stanu prawnego

Zgodnie z art. 21 Uchwały Nr 3/2014 Nadzwyczajnego Krajowego Zjazdu Radców Prawnych w sprawie Kodeksu Etyki Radcy Prawnego z 22.11.2014 r. (K.Rad.Prawn z 2014 r. poz. 110; dalej: KERP) radca prawny obowiązany jest zachować w tajemnicy, także wobec sądów i innych organów orzekających w sprawie, przebieg i treść pertraktacji ugodowych, w których brał czynny udział.

Zapis ten ma gwarantować swobodę wyrażania swoich opinii i stanowisk podczas negocjacji szczególnie, iż niekiedy dokonuje się w nich ustępstw czy przyznania pewnych faktów, kwestionowanych w pismach procesowych z uwagi na przyjętą taktykę.

Obowiązek zachowania tajemnicy pertraktacji ugodowych zapewnia bezpieczeństwo oraz chroni pełnomocników przed osiągnięciem przewagi przez pełnomocnika przeciwnej strony w sposób nieuczciwy, bowiem wynikający z ujawnienia przebiegu i treści rozmów, które nie powinny wyjść na zewnątrz.

Zwrot wydatków za służbowe przejazdy taksówkami nie stanowi przychodu pracownika

Stan faktyczny

Szpital zwraca pracownikom w całości koszty związane z wyjazdami służbowymi, w tym te za przejazdy taksówką. Transport odbywa się w godzinach wczesnoporannych, późnowieczornych lub nocnych. Zwracane są koszty transportu taksówkami z dworca lub lotniska do siedziby firmy lub domu. Służbowe przejazdy taksówkami w przypadku szpitala to:

1. Przejazdy w celu spotkań z organami współpracującymi ze szpitalem, takimi jak NFZ, US, ZUS, banki, sądy, urzędy, itp., a także spotkań z kontrahentami w obrębie miejscowości, w której znajduje się siedziba szpitala; są to przejazdy taksówkami z siedziby szpitala do miejsca docelowego i z powrotem albo z miejsca zamieszkania pracownika do miejsca docelowego i z powrotem;
2. Przejazdy w czasie delegacji krajowych albo zagranicznych, czyli przejazdy z siedziby szpitala albo miejsca zamieszkania pracownika do lotniska albo dworca kolejowego czy też autobusowego i z powrotem; w przeważającej części dotyczą one podróży służbowych pracownika w celu przewiezienia materiału do przeszczepu, co wymusza jego szybkie dostarczenie;
3. Sporadyczne przejazdy dyrektora lub jego zastępcy na konferencje na terenie województwa pomorskiego.

Podatnik złożył wniosek o wydanie interpretacji podatkowej, pytając, czy zwrot kosztów powyższych przejazdów stanowi dla pracowników przychód podlegający opodatkowaniu podatkiem PIT. Zdaniem szpitala odpowiedź jest przecząca. Jednak Dyrektor KIS uznał, że stanowisko szpitala jest nieprawidłowe. Zwrot kosztów przejazdu jako świadczenie pieniężne niewątpliwie i bezwarunkowo oznacza zwiększenie aktywów po stronie pracownika, a więc jest przysporzeniem. Niemniej jednak przychód ten może korzystać ze zwolnienia z PIT z tytułu pokrycia kosztów podróży służbowej, ale wyłącznie w sytuacji zwrotu udokumentowanych kosztów przejazdu taksówkami pracownikom w podróży służbowej, korzystającym z takiego przejazdu w miejscowości docelowej innej niż miejscowość rozpoczęcia podróży, w związku z uzasadnioną potrzebą przewiezienia materiału do przeszczepu. Szpital zaskarżył interpretację do sądu.

Stan prawny

Zgodnie z art. 12 ust. 1 ustawy z 26.7.1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 1128 ze zm.) za przychody ze stosunku pracy uważa się przede wszystkim wszelkiego rodzaju wypłaty pieniężne.

Stanowisko WSA w Gdańsku

Sąd uchylił zaskarżoną interpretację. Jego zdaniem kwoty zwrotu wydatków za służbowe przejazdy taksówkami nie stanowią przychodu, a więc powinny być neutralne podatkowo. Pracownik nie uzyskuje żadnej realnej korzyści majątkowej, a jedynie zwrot kosztów jakie poniósł, opłacając przejazd taksówką. Zwrot tych kosztów nie stanowi dla pracownika korzyści, a jedynie ich rekompensatę, których nie poniósłby, gdyby nie wyraźne działanie w interesie pracodawcy. Należności wypłacane pracownikowi tytułem zwrotu ponoszonych przez niego wydatków nie zwiększają jego majątku. Stanowią tylko wyrównanie wydatków ponoszonych przez pracownika w celu realizacji jego obowiązków pracowniczych.

Do ponoszenia kosztów związanych ze świadczeniem pracy przez pracownika zasadniczo zobowiązany jest pracodawca. W opisanym zdarzeniu to pracownik, korzystając z przejazdu taksówką w celach służbowych, w istocie dokonuje świadczenia na rzecz pracodawcy. Organ nie wskazał, co skłoniło go do przyjęcia tezy, że pracownik uzyskuje korzyść, otrzymując refundację wydatków związanych z przejazdem taksówką w celu realizacji obowiązków pracowniczych (na potrzeby pracodawcy). Korzyści należy rozumieć jako otrzymane przez pracownika do własnej dyspozycji świadczenie, stanowiące dla niego majątkowe przysporzenie, którym może on swobodnie zarządzać i rozporządzać. Mowa tu o zwrocie wydatków, które pracownik tak czy inaczej musiałby ponieść. W niniejszej sprawie nie mamy jednak z nimi do czynienia.

Kolejne uprawnienie pracownicze na koszt firmy

Specustawa o pomocy obywatelom Ukrainy

Legalny pobyt uchodźców na terenie RP

Warunkiem uznania legalności pobytu na terenie RP jest zarejestrowanie uchodźcy przez Straż Graniczną. Po wypełnieniu tej formalności zyska on prawo do pobytu w Polsce na czas 18 miesięcy z możliwością przedłużenia. Do określenia okresu pobytu uznawanego za legalny stosuje się art. 57 § 3 ustawy z 14.6.1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.).

„Aby uporządkować sytuację i ułatwić życie naszym sąsiadom, którzy w wyniku tej tragicznej sytuacji w Ukrainie znaleźli się w Polsce, każdy z nich otrzyma numer PESEL, by móc korzystać z szeregu usług publicznych w naszym kraju” – poinformował szef MSWiA. Obywatele Ukrainy mogą składać wnioski o nadanie nru PESEL w urzędach gminy. Dodatkowo w rejestrze pojawi się oznaczenie UKR, dotyczące specjalnego trybu jego nadania.

Otwarcie dostępu do rynku pracy

Uchodźcy, których pobyt na terenie RP został uznany za legalny, uzyskają swobodny dostęp do rynku pracy. Pracodawca będzie jedynie zobowiązany do zgłoszenia pracownika w terminie 7 dni od dnia podjęcia pracy do właściwego urzędu pracy. Może to zrobić za pomocą systemu teleinformatycznego, informując o powierzeniu obowiązków zawodowych na czas 24 miesięcy. Niewypełnienie powyższego obowiązku uniemożliwi obywatelom Ukrainy wykonywanie pracy bez zezwolenia na nią.

Należy podkreślić, że większość uchodźców stanowią kobiety i osoby starsze. Projekt ustawy przewiduje także specjalne formy ich aktywizacji, przeznaczając środki na prace interwencyjne i roboty publiczne. Uchodźcy wojenni otrzymają możliwość zarejestrowania się jako osoby bezrobotne lub poszukujące pracy. Gminy otrzymają dotacje celowe, dzięki którym sfinansują jednorazowe świadczenia pieniężne w wysokości 500 zł dla osób samotnych lub 300 zł na osobę w rodzinie. Środki te uchodźcy będą mogli przeznaczyć na codzienne wydatki.

Uciekinierzy skorzystają z bezpłatnej pomocy psychologicznej. Będą mogli kontynuować studia na polskich uczelniach i korzystać ze stypendiów socjalnych. Nauczyciele podejmą pracę bez niektórych wymaganych kwalifikacji, a wykładowcy szkół wyższych – poza procedurą konkursową.

Ustawa przewiduje także wsparcie z zakresu:

Zwolnienia podatkowe

Jednym z ważnych założeń ustawy są zwolnienia podatkowe dla obywateli Ukrainy. Dotyczą one podatku od darowizn oraz spadków. Zwolnienia obowiązują od 24.2.2022 r. do 30.6.2022 r.; nie są ograniczone kwotowo, nie wymagają także wypełniania przez Ukraińców żadnych formalności w urzędach skarbowych.

Obywatele Ukrainy będą zwolnieni z podatku dochodowego. Nie zapłacą PIT od wsparcia związanego z udostępnieniem mieszkania, opłacenia leczenia lub zakupu wyżywienia. Powyższe rozwiązanie obowiązuje od 24.2.2022 r. aż do 31.12.2022 r. Korzystne rozwiązania podatkowe dotyczą także osób i firm, które udzielają pomocy uchodźcom. Zwolnienie z CIT i PIT obejmie te podmioty, które zapewniając obywatelom Ukrainy schronienie, otrzymają środki pieniężne na każdą osobę. Takie wsparcie będzie wolne od podatku.

Z preferencyjnych rozwiązań skorzystają firmy, które niosą pomoc we współpracy z organizacjami pozarządowymi lub samorządami. Wydatki na wsparcie będą mogły rozliczyć jako koszt podatku PIT lub CIT, w przedziale czasowym od 24.2.2022 r. do 31.12.2022 r. Polacy, którzy przyjęli pod swoje dachy uchodźców, także będą mogli liczyć na pomoc finansową państwa. Będzie ona wypłacana przez dwa miesiące w wysokości 40 zł na dzień, czyli około 1200 zł na miesiąc.

Specustawa reguluje najpilniejsze kwestie, związane z napływem uchodźców wojennych do Polski. Ich weryfikacja pozwoli na wypracowanie kolejnych, już sektorowych. Należy jednak powtórzyć, że wojna w Ukrainie wiąże się z przyjmowaniem głównie kobiet, dzieci i osób starszych. Jednocześnie wielu mężczyzn opuszcza tereny RP, by zasilić szereg ukraińskiej armii. Taka migracja wymaga przyjęcia nowych rozwiązań i zapewnienia zatrudnienia pracowników z innych krajów, szczególnie w sektorach budowlanym i transportowym.