Czy uczestnikowi funduszu inwestycyjnego zamkniętego przysługuje ochrona konsumencka?

Stan faktyczny

W 2016 r. Z. Fundusz Inwestycyjny Zamknięty (dalej jako: Z.) przesłał A. (lekarka) oraz jej będącym na emeryturze rodzicom (dalej łącznie jako: Powodowie) pisemną propozycję nabycia certyfikatów inwestycyjnych. Powodowie nabyli po dwa wyemitowane przez Z. certyfikaty inwestycyjne i wypełnili standardowy formularz, w którym oświadczyli, że zapoznali się z warunkami emisji tych certyfikatów oraz akceptują warunki i zasady ich nabycia, a także statut Z. W 2019 r. Powodowie złożyli do Z. wnioski o wykup wszystkich posiadanych przez nich certyfikatów. W związku z odmową Z. uzasadnioną tym, że statut uprawniał Z. do redukcji żądań wykupu, wnieśli oni powództwo żądając zasądzenia od Z. na rzecz każdego z nich kwoty 356 962,74 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie. Powodowie podnieśli, że postanowienie statutu Z. przewidujące redukcję żądań wykupu certyfikatów stanowiło niedozwolone postanowienie umowne w rozumieniu art. 385¹ § 1 KC.

Rozpoznający ten spór Sąd Apelacyjny w Warszawie powziął wątpliwości, po pierwsze, czy uczestnik FIZ ma status „konsumenta”; po drugie, czy FIZ jest „sprzedawcą lub dostawcą (przedsiębiorcą)” w rozumieniu art. 2 lit. b) i c) dyrektywy Rady 93/13/EWG z 5.4.1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz.Urz. UE L z 1993 r. Nr 95, s. 29), oraz po trzecie, czy postanowienie statutu FIZ, które określa warunki wykupu certyfikatów inwestycyjnych, należy uznać za warunek umowy „niewynegocjowany indywidualnie” w rozumieniu art. 3 ust. 2 dyrektywy 93/13/EWG, jeżeli uczestnik zapoznał się z tym statutem przed przystąpieniem do tego funduszu i zaakceptował jego treść w pisemnym oświadczeniu przy objęciu tych certyfikatów.

Stanowisko TS

Abuzywność

Zgodnie z motywem dziesiątym dyrektywy 93/13 „umowy dotyczące tworzenia i organizowania spółek” są wyłączone z zakresu stosowania tej dyrektywy. Trybunał podkreślił, że sama okoliczność, że statut funduszu inwestycyjnego zawiera postanowienia dotyczące utworzenia, charakteru i przedmiotu działalności tego funduszu, nie skutkuje wyłączeniem tego statutu w całości z zakresu stosowania dyrektywy 93/13, ponieważ niektóre postanowienia tego statutu mają, jak podkreślił rzecznik generalny (pkt 26 opinii), cechy analogiczne do cech warunków regulujących treść stosunku umownego synalagmatycznego. Zdaniem TS, w celu zagwarantowania ochrony konsumentów założonej w dyrektywie 93/13, istnienie w statucie funduszu inwestycyjnego postanowień o charakterze umownym, dotyczących m.in. warunków i sposobów wykupu certyfikatów inwestycyjnych i charakteryzujących w ten sposób stosunek umowny między tym funduszem a jego uczestnikami, oznacza, że dyrektywa ta ma zastosowanie do wynikającej z tego umowy, jeżeli spełnione są pozostałe przesłanki przewidziane w tej dyrektywie.

Powodowie otrzymali pisemną propozycję nabycia certyfikatów inwestycyjnych wyemitowanych przez FIZ, którą zaakceptowali, wypełniając standardowe formularze, w których oświadczyli, że zapoznali się z warunkami wykupu tych certyfikatów oraz ze statutem tego funduszu i zaakceptowali je. Trybunał uznał, że, z zastrzeżeniem weryfikacji przez sąd odsyłający, pomiędzy Z. a Powodami została zawarta odrębna umowa sprzedaży certyfikatów inwestycyjnych. Rzecznik generalny wskazał (pkt 33–35 opinii), że sporne postanowienia statutu dotyczące wykupu tych certyfikatów należy uznać za integralną część umowy objęcia tych certyfikatów, wynikającej z podpisania przez Powodów ww. formularzy. Postanowienia te zostały zatem włączone do stosunku umownego łączącego Powodów z Z. Gdyby te postanowienia były wyłączone z zakresu stosowania dyrektywy 93/13 z tego tylko powodu, że formalnie stanowią część statutu funduszu inwestycyjnego, TS podkreślił, że dany przedsiębiorca mógłby włączyć do tego statutu postanowienia niekorzystne dla konsumenta w celu wyłączenia ich spod kontroli ich nieuczciwego charakteru, zagrażając w ten sposób realizacji celów tej dyrektywy.

Konsument

Trybunał jednolicie uznaje, że wykluczenie z zakresu pojęcia „konsumenta” w rozumieniu art. 2 lit. b) dyrektywy 93/13, osobę fizyczną działającą w celach niezwiązanych z działalnością zawodową lub gospodarczą ze względu na to, że czerpie ona pewne korzyści finansowe z uczestnictwa w danym systemie, prowadziłoby do uniemożliwienia zapewnienia ochrony przyznanej przez tę dyrektywę wszystkim osobom fizycznym znajdującym się w słabszej pozycji względem przedsiębiorcy i korzystającym, dla celów niezwiązanych z działalnością zawodową lub gospodarczą, z usług oferowanych przez tego ostatniego. W niniejszej sprawie Powodowie nabyli certyfikaty inwestycyjne w celach niezwiązanych z ich działalnością zawodową. Wobec tego – z zastrzeżeniem weryfikacji, które powinien przeprowadzić sąd odsyłający – Trybunał uznał ich za „konsumentów” w rozumieniu art. 2 lit. b) dyrektywy 93/13, przy czym w tym względzie bez znaczenia jest zarówno majątkowy, jak i korporacyjny charakter praw, które wywodzą oni z inwestycji w FIZ.

Przedsiębiorca

Pojęcie „sprzedawca lub dostawca (przedsiębiorca)” w rozumieniu art. 2 lit. c) dyrektywy 93/13, obejmuje ono każdą działalność handlową lub zawodową, „bez względu na to, czy należy do sektora publicznego czy prywatnego”. W niniejszej Z. prowadzi działalność inwestycyjną we własnym imieniu w sposób ciągły i zorganizowany, przy czym wobec osób trzecich jest reprezentowany przez towarzystwo funduszy inwestycyjnych o odrębnej osobowości prawnej, które nie jest związane z uczestnikami funduszu stosunkiem umownym. W tych okolicznościach, których weryfikacja należy do sądu odsyłającego, Trybunał uznał Z. za „sprzedawcę lub dostawcę (przedsiębiorcę)” w rozumieniu art. 2 lit. c) dyrektywy 93/13.

Reasumując TS orzekł, że art. 1 ust. 1, art. 2 lit. b) i c) oraz art. 3 ust. 2 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, iż postanowienia statutu funduszu inwestycyjnego zamkniętego, którego działalność polega na inwestowaniu w zbywalne papiery wartościowe lub instrumenty rynku pieniężnego środków finansowych zebranych w drodze oferty nabycia certyfikatów inwestycyjnych, są objęte zakresem stosowania tej dyrektywy, jeżeli uczestnik tego funduszu nabył w celach niezwiązanych z działalnością zawodową certyfikaty inwestycyjne wyemitowane przez ten fundusz, a te postanowienia statutu określają warunki wykupu tych certyfikatów przez ów fundusz, charakteryzując tym samym stosunek umowny między tym funduszem a tym uczestnikiem. Postanowienie tego statutu przewidujące takie warunki wykupu certyfikatów inwestycyjnych należy uznać za warunek umowy „niewynegocjowany indywidualnie” w rozumieniu tego art. 3 ust. 2 w sytuacji, w której uczestnik zapoznał się z tym statutem przed przystąpieniem do tego funduszu i zaakceptował jego treść w pisemnym oświadczeniu przy objęciu tych certyfikatów bez możliwości negocjowania tego warunku.

Komentarz

Artykuł pochodzi z Systemu Legalis. Bądź na bieżąco, polub nas na Facebooku →