Ekshumacja i badanie DNA w transgranicznej sprawie o ustalenie pochodzenia

Stan faktyczny

X wytoczył przed włoskim sądem powództwo o ustalenie, że jest on synem A, pochowanego we Francji. Uznane dzieci A sprzeciwiły się testom koniecznym do wydania opinii umożliwiającej ustalenie więzi filiacyjnej. Włoski sąd zarządził sporządzenie opinii hematologicznej i wyznaczył biegłego odpowiedzialnego za przeprowadzenie porównania materiału genetycznego X z materiałem genetycznym szczątków domniemanego ojca po jego ekshumacji. Sąd ten przekazał francuskiemu sądowi (sąd odsyłający) wniosek na podstawie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2020/1783 z 25.11.2020 r. w sprawie współpracy między sądami państw członkowskich przy przeprowadzaniu dowodów w sprawach cywilnych lub handlowych (przeprowadzanie dowodów) (Dz.Urz. UE L z 2020 r. Nr 405, s. 1) o przeprowadzenie środka dowodowego, w niniejszym przypadku polegającego na ekshumacji zwłok domniemanego ojca połączonej z pobraniem DNA w celu sporządzenia opinii hematologicznej.

Sąd odsyłający powziął wątpliwości co do tego, czy może odmówić zastosowania tego rozporządzenia i odmówić uwzględnienia wniosku państwa wzywającego z tego powodu, że francuskie prawo zakazuje ekshumacji ciała w celu ustalenia więzi pokrewieństwa, chyba że dana osoba wyraźnie wyraziła na to zgodę za życia.

Stanowisko TS

Trybunał podkreślił, że pośrednie przeprowadzenie przez sąd wezwany dowodu takiego jak rozpatrywany w postępowaniu głównym, powinno odbywać się zgodnie z zasadami przewidzianymi w art. 12–18 rozporządzenia 2020/1783. Zdaniem TS w tym kontekście podział kompetencji i odpowiedzialności między sąd wzywający a sąd wezwany w ramach wdrażania tych przepisów, przewidziany w rozporządzeniu 2020/1783, opiera się na wyraźnym rozróżnieniu między aspektami prawa materialnego mającego zastosowanie do sporu a przepisami proceduralnymi regulującymi przeprowadzanie dowodów. Z treści art. 1 ust. 1 rozporządzenia 2020/1783 wynika, że przyjęcie przez sąd państwa członkowskiego, przed którym zawisł spór w sprawach cywilnych lub handlowych, środka dowodowego mającego na celu przeprowadzenie dowodu, który ma zostać pozyskany w innym państwie członkowskim, podlega prawu państwa tego sądu wzywającego. Trybunał podkreślił, że jedynie ten sąd, który zna wszystkie okoliczności faktyczne tego sporu, jest bowiem w stanie ocenić wymagane dowody w świetle mającego zastosowanie prawa materialnego.

Jeżeli żądany dowód znajduje się na obszarze właściwości sądu innego państwa członkowskiego, a sąd, przed którym toczy się spór w sprawach cywilnych lub handlowych, postanawia, na podstawie rozporządzenia 2020/1783, skorzystać z pośredniego sposobu przeprowadzania dowodu przewidzianego w tym rozporządzeniu, zwracając się do właściwego sądu innego państwa członkowskiego o przeprowadzenie dowodu, zasady proceduralne, zgodnie z którymi dowód ten zostanie uzyskany, podlegają prawu państwa członkowskiego tego ostatniego sądu.

W art. 12 ust. 1 rozporządzenia 2020/1783 przewidziano, iż sąd wezwany musi wykonać wniosek niezwłocznie, nie później jednak niż w terminie 90 dni od wpływu wniosku, a w art. 12 ust. 2 rozporządzenia 2020/1783 uregulowano, że sąd wezwany wykonuje wniosek zgodnie ze swoim prawem krajowym. Trybunał stwierdził, że z jednej strony z ust. 1 art. 12 rozporządzenia 2020/1783 – w którym posłużono się w szczególności wyrażeniami „wykonuje” i „niezwłocznie” i który należy interpretować w świetle motywu 15 rozporządzenia 2020/1783 – wynika, że prawodawca Unii zamierzał zobowiązać sąd wezwany do szybkiego przeprowadzenia wnioskowanego środka dowodowego. Ponadto, art. 12 ust. 2 rozporządzenia 2020/1783 ustanawia zasadę, zgodnie z którą wniosek o przeprowadzenie dowodu wykonuje sąd wezwany „zgodnie ze swoim prawem krajowym”, bez doprecyzowania zakresu tego odesłania do „prawa krajowego”. Jednakże z kontekstu, w jaki wpisuje się ten przepis, zdaniem TS, wynika, że zawarte w nim odniesienie do „prawa krajowego” należy rozumieć jako odnoszące się do zasad proceduralnych określonych przez prawo państwa członkowskiego sądu wezwanego.

Trybunał uznał, że art. 16 rozporządzenia 2020/1783 wymienia w sposób wyczerpujący podstawy odmowy pośredniego wykonania wniosku o przeprowadzenie dowodu. Ponadto, ponieważ takie podstawy odmowy pośredniego wykonania wniosku o przeprowadzenie środka dowodowego powinny być traktowane jako wyjątki, należy je interpretować ściśle. Zdaniem TS wykładnia art. 12 ust. 2 rozporządzenia 2020/1783, która oznaczałaby dodanie podstawy odmowy wykonania wniosku o przeprowadzenie dowodu nieprzewidzianej w art. 16 rozporządzenia 2020/1783, mogłaby podważyć skuteczność systemu współpracy sądowej, jaki ustanawia to rozporządzenie w odniesieniu do przeprowadzania dowodów w sprawach cywilnych lub handlowych między sądami państw członkowskich, którego jednym z istotnych elementów jest obowiązek przeprowadzenia co do zasady takich środków dowodowych.

Wynika z tego, że sąd wezwany, do którego wpłynął wniosek o przeprowadzenie dowodu przekazany przez sąd wzywający na podstawie art. 1 ust. 1 lit. a) i art. 12 rozporządzenia 2020/1783, powinien w celu zapewnienia skutecznej współpracy w przeprowadzaniu dowodów w sprawach cywilnych i handlowych przeprowadzić wnioskowaną czynność dowodową zgodnie z prawem procesowym wezwanego państwa członkowskiego. W tym względzie uprawnienie sądu wezwanego do odmowy przeprowadzenia takiego dowodu jest ograniczone wyłącznie do podstaw odmowy określonych w art. 16 rozporządzenia 2020/1783. Przy czym TS podkreślił, że w szczególności podstawy oparte na prawie materialnym państwa członkowskiego sądu wezwanego, w tym podstawy oparte na podstawowych zasadach tego prawa, nie mogą uzasadniać odmowy przeprowadzenia dowodu w rozumieniu art. 12 rozporządzenia 2020/1783.

W konsekwencji TS stwierdził, że do sądu wzywającego należy ocena, w świetle prawa materialnego jego państwa członkowskiego, warunków, w jakich można przeprowadzić środek dowodowy w celu uzyskania dowodu znajdującego się w innym państwie członkowskim. W niniejszej sprawie, zdaniem TS, te przesłanki powinny zatem być oceniane nie przez sąd odsyłający w świetle francuskiego kodeksu cywilnego, lecz przez sąd wzywający w świetle włoskiego prawa materialnego. Z akt sprawy wynika, że to ostatnie prawo uznaje prawo osoby do poznania swego pochodzenia i zezwala w ramach postępowania sądowego mającego na celu ustalenie pochodzenia dziecka na przeprowadzenie pośmiertnego badania genetycznego po ekshumacji zwłok domniemanego rodzica.

Trybunał podkreślił, że zgodnie z rozporządzeniem 2020/1783, to do sądu wzywającego należy określenie, zgodnie z prawem jego państwa członkowskiego, środka dowodowego, który należy przeprowadzić w toczącym się przed nim postępowaniu sądowym. W związku z tym wyłącznie do tego sądu wzywającego należy również zbadanie, czy jego decyzja o zarządzeniu takiego środka jest zgodna z prawami podstawowymi gwarantowanymi przez Unię.

Reasumując, TSUE orzekł, że art. 12 ust. 2 rozporządzenia 2020/1783 w świetle art. 1 i 7 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (Dz.Urz. UE C z 2010 r. Nr 83, s. 389) należy interpretować w ten sposób, iż nie pozwala on wezwanemu sądowi na odmowę wykonania wniosku o przeprowadzenie czynności mającej na celu uzyskanie dowodu w postaci pobrania próbki materiału genetycznego dokonanego po ekshumacji zwłok domniemanego rodzica, przekazanego na podstawie tego rozporządzenia przez sąd wzywający w ramach sporu dotyczącego pochodzenia dziecka, ze względu na to, że przepis prawa materialnego państwa członkowskiego sądu wezwanego zakazuje pozyskania takiego dowodu.

Komentarz

Artykuł pochodzi z Systemu Legalis. Bądź na bieżąco, polub nas na Facebooku →