Stan faktyczny
Z.R. jest polskim obywatelem, byłym żołnierzem podziemnej organizacji wojskowej działającej podczas II wojny światowej (dalej: AK) oraz byłym więźniem obozu Auschwitz-Birkenau. Celem stowarzyszenia byłych członków AK (dalej: ŚZŻAK) jest w szczególności obrona godności, dobrego imienia oraz pamięci AK i jej członków.
U. i Z., z siedzibą w Niemczech, są koproducentami serialu telewizyjnego (dalej: sporny serial), emitowanego w telewizji w kilku państwach członkowskich, w tym w Polsce. Jest on również dostępny w Internecie. Zdaniem Z.R. i ŚZŻAK ten serial przedstawia żołnierzy AK jako antysemitów i nacjonalistów, współuczestniczących wraz z nazistami w Holocauście. Przedstawienie to narusza ich dobra osobiste, w szczególności prawo do godności, tożsamości narodowej i niezakłamanej historii.
W 2013 r. Z.R. i ŚZŻAK wytoczyli przed polskim sądem powództwo w szczególności o nakazanie U. i Z. złożenia przeprosin w kanałach telewizyjnych w Polsce i innych państwach członkowskich, w których sporny serial został wyemitowany, a także w Internecie. Z.R. domagał się również zapłaty kwoty 25 000 zł tytułem zadośćuczynienia za krzywdę.
U. i Z. podnieśli zarzut braku jurysdykcji sądów polskich, twierdząc, że jedynie sądom niemieckim przysługuje jurysdykcja do rozpoznania tego powództwa.
Rozpatrujący tę sprawę Sąd Najwyższy (sąd odsyłający) powziął wątpliwości co do wykładni pojęcia „miejsca, gdzie nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę” w rozumieniu art. 5 pkt 3 rozporządzenia Rady (WE) Nr 44/2001 z 22.12.2000 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.Urz. UE L z 2001 r., Nr 12, s. 1; dalej: rozporządzenie Bruksela I).
Stanowisko TS
Centrum interesów osoby fizycznej
Artykuł 5 pkt 3 rozporządzenia Bruksela I stanowi, że osoba, która ma miejsce zamieszkania na terytorium państwa członkowskiego, może być pozwana – jeżeli przedmiotem postępowania jest czyn niedozwolony lub czyn podobny do czynu niedozwolonego albo roszczenia wynikające z takiego czynu – przed sąd miejsca, gdzie nastąpiło lub może nastąpić zdarzenie wywołujące szkodę.
Z orzecznictwa TS wynika, że to wyrażenie „miejsca, gdzie nastąpiło lub może nastąpić zdarzenie wywołujące szkodę” obejmuje zarówno miejsce, w którym szkoda się urzeczywistniła, jak i miejsce zdarzenia powodującego powstanie tej szkody. Powód może zatem, według własnego wyboru, wytoczyć powództwo przed sąd właściwy dla jednego lub drugiego z tych miejsc.
Trybunał stwierdził, że osoba fizyczna lub prawna powinna mieć możliwość wytoczenia przeciwko producentowi treści audiowizualnych naruszających jej dobra osobiste, powództwa o odszkodowanie, przed sądy każdego państwa członkowskiego, w którym były one rozpowszechniane, przy czym każdy z tych sądów jest właściwy wyłącznie w zakresie szkody powstałej na terytorium danego państwa członkowskiego. Trybunał stwierdził, że nawet jeśli rozstrzygnięcie różnych aspektów tego samego sporu przez różne sądy wiąże się z niedogodnościami, powód może wytoczyć powództwo o naprawienie całości szkody przed sąd państwa członkowskiego miejsca zamieszkania pozwanego lub miejsca zdarzenia powodującego powstanie szkody, czyli siedziby producentów tego serialu.
W ocenie TS okoliczność, że w spornym serialu przedstawiono ograniczoną i określoną grupę osób, z którą Z.R. mógłby zostać powiązany, nie jest wystarczająca, aby pozwolić na jego pośrednie indywidualne zidentyfikowanie. Trybunał uznał, że sporny serial nie pozwala na indywidualne zidentyfikowanie powodów, ponieważ chodzi o fikcję, która opisuje zachowanie grupy żołnierzy, członków AK, przy czym nie jest możliwe poznanie rzeczywistej tożsamości przedstawionych w niej członków. W świetle zaś celów przewidywalności przepisów o jurysdykcji i pewności prawa kryterium dotyczące pośredniej identyfikacji osoby twierdzącej, że jej dobra osobiste zostały naruszone przez treści opublikowane w Internecie, wymaga, aby osobę tę można było zidentyfikować w sposób pewny ze względu na właściwe jej cechy, które odróżniają ją od każdej innej osoby. Trybunał stwierdził natomiast, że AK jako ograniczona grupa, której członkowie tworzą zamkniętą kategorię osób, została w spornym serialu jednoznacznie zidentyfikowana.
Trybunał orzekł, że art. 5 pkt 3 rozporządzenia Bruksela I należy interpretować w ten sposób, iż sądy państwa członkowskiego, w którym znajduje się centrum interesów osoby fizycznej lub prawnej, nie mają jurysdykcji do rozpoznania jej powództwa o naprawienie całości szkody, jaką miała ona ponieść z tytułu naruszenia dóbr osobistych w następstwie rozpowszechniania w telewizji treści audiowizualnych w kilku państwach członkowskich. To samo dotyczy sądów państwa członkowskiego, w którym znajduje się centrum interesów osoby fizycznej, w sytuacji gdy treści te były rozpowszechniane w Internecie, ale nie pozwalają na zidentyfikowanie, choćby pośrednio, tej osoby, mimo że jednoznacznie identyfikują one ograniczoną grupę, której członkowie stanowią zamkniętą kategorię osób i z którą można tę osobę powiązać. Natomiast sądy państwa członkowskiego, w którym znajduje się centrum interesów osoby prawnej, której głównym zadaniem jest obrona interesów tej grupy, mają jurysdykcję do rozpoznania jej powództwa o naprawienie całości szkody, jaką miała ona ponieść z tytułu naruszenia dóbr osobistych w następstwie tego rozpowszechniania w Internecie.
Zakres
Trybunał orzekł, że art. 5 pkt 3 rozporządzenia Bruksela I należy interpretować w ten sposób, iż sądy państwa członkowskiego mające jurysdykcję do rozpoznania jedynie szkód wyrządzonych w państwie członkowskim, w którym mają one siedzibę, wynikających z podnoszonego naruszenia dóbr osobistych związanego z rozpowszechnianiem serialu w telewizji, mogą rozpoznać powództwo przeciwko producentowi tego serialu mające za przedmiot, po pierwsze, świadczenie niepieniężne zmierzające do usunięcia skutków takiego naruszenia i zapobieżenie tym skutkom, a po drugie, świadczenie pieniężne zmierzające do uzyskania naprawienia krzywdy wynikającej z rozpowszechniania tego serialu. To samo dotyczy powództwa przeciwko temu producentowi mającego za przedmiot świadczenie pieniężne zmierzające do uzyskania naprawienia krzywdy wynikającej z rozpowszechniania tego serialu w Internecie. Sądy te nie mają natomiast jurysdykcji do rozpoznania powództwa przeciwko temu producentowi mającego za przedmiot świadczenie niepieniężne zmierzające do skorygowania zamieszczonych online informacji związanych z tym serialem.
Komentarz
Niniejszy wyrok dotyczy sprawy budzącej duże zainteresowanie z wielu powodów w przestrzeni publicznej.
W pierwszej kolejności należy podkreślić, że w niniejszym wyroku TS nie rozstrzygał, czy sporny serial rzeczywiście naruszył dobra osobiste powodów, w tym zakresie nadal uprawnione są polskie sądy.
W drugiej kolejności należy wskazać, że TS doprecyzował w prezentowanym wyroku reguły jurysdykcji w transgranicznych sprawach o ochronę dóbr osobistych w UE w zależności od tego, czy z roszczeniem występuje osoba fizyczna czy osoba prawna, której głównym zadaniem jest obrona interesów określonej grupy oraz czy dotyczy to treści rozpowszechnianych w telewizji czy też w Internecie. Z niniejszego wyroku wynika, że sąd państwa, w którym sporny program był emitowany, może rozpoznawać roszczenie odszkodowawcze zarówno osoby fizycznej, jak i prawnej, jedynie w zakresie szkody powstałej na obszarze tego państwa, natomiast roszczenia dotyczące całej szkody (powstałej również na obszarze innych państw członkowskich UE) należy kierować do sądów państwa miejsca zamieszkania pozwanego lub siedziby producenta. Analogicznie jest w przypadku osób fizycznych, w sytuacji gdy sporny program był rozpowszechniany w Internecie, gdy nie jest możliwa bezpośrednia lub pośrednia identyfikacja tej osoby. W tym zakresie może budzić wątpliwości ujęcie przez TS kwestii owej identyfikowalności.
Z wyroku wynika także, że korzystniejszą pozycję procesową mają osoby prawne, gdy sporny program był rozpowszechniany w Internecie, ponieważ sądy państwa członkowskiego, w którym znajduje się centrum interesów tej osoby prawnej (jak w niniejszej sprawie w przypadku ŚZŻAK – polskie sądy), mają jurysdykcję do rozpoznania jej powództwa o naprawienie całej szkody. Tym samym wyrok TS konstrukcyjnie ułatwia skuteczną ochronę sądową w sprawach o transgraniczne naruszenia dóbr osobistych w Internecie dla osób prawnych w stosunku do osób fizycznych.
Wyrok ten może mieć istotne znaczenie dla przyszłych sporów dotyczących transgranicznych naruszeń dóbr osobistych w treściach internetowych i audiowizualnych, zwłaszcza w sprawach odnoszących się do pamięci historycznej i prawdziwości przekazu historycznego.
Wyrok TS z 18.6.2026 r., Idziski, C-232/25
Artykuł pochodzi z Systemu Legalis. Bądź na bieżąco, polub nas na Facebooku →
