Zgodnie z art. 15d ustawy z 15.2.1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 554; dalej: PDOPrU), podatnicy przez lata nie mogli zaliczać do kosztów uzyskania przychodu (dalej: KUP) wydatków, jeżeli wartość transakcji z inną firmą przekracza 15 tys. zł, a zapłata nie trafi na rachunek bankowy lub trafi na konto spoza wykazu podatników VAT, czyli tzw. białej listy. Tak samo jest, gdy faktura ma adnotację „mechanizm podzielonej płatności” (split payment; dalej: MPP), a nabywca zapłacił zwykłym przelewem, czyli pominął MPP, określony w art. 108a ustawy z 11.3.2004 r. o podatku od towarów i usług (t.j. Dz.U. z 2026 r., poz. 1263; dalej: VATU). Podobną sankcję przewiduje art. 22p ustawy z 26.7.1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 592; dalej: PDOFizU). Nadszedł jednak ich kres.
Płatność na rachunek spoza białej listy i z naruszeniem MPP bez sankcji w PIT i CIT
Zmiana przepisów od 1.1.2027 r. polega na uchyleniu wymienionych sankcji – zapłata na rachunek spoza białej listy (czyli inny niż zamieszczony w wykazie podmiotów, o którym mowa w art. 96b VATU) lub z pominięciem mechanizmu podzielonej płatności, nie pozbawi już prawa do zaliczenia wydatku do kosztów uzyskania przychodów. Znikają też okoliczności wyłączające negatywne konsekwencje na gruncie podatków dochodowych z tytułu płatności na rachunki spoza białej listy – w tym zawiadomienie ZAW-NR oraz informowanie o rachunkach spoza białej listy (np. rachunkach własnych banku). Instytucje te będą nadal obowiązywać, jednak złożenie przykładowego ZAW-NR nie będzie już chronić przed kosztami niestanowiącymi kosztów uzyskania przychodów (dalej: nKUP), a jedynie przed ryzykiem solidarnej odpowiedzialności. Przypomnijmy, że koszty nKUP to wydatki ponoszone przez przedsiębiorcę, których przepisy podatkowe (ustawy o PIT i CIT) nie pozwalają odliczyć od przychodu przy obliczaniu podatku dochodowego
Jednak mimo zniesienia sankcji w PIT i CIT, wciąż będzie obowiązywała odpowiedzialność solidarna za VAT. Podatnik, który zapłaci za transakcję powyżej 15 tys. zł na rachunek spoza białej listy, odpowie całym swoim majątkiem za zaległości podatkowe sprzedawcy w podatku VAT wynikające z tej transakcji.
Motywacją do zniesienia sankcji z tytułu zapłaty z pominięciem MPP jest dla ustawodawcy fakt, że przepisy VATU przewidują za takie działanie również sankcję (art. 108a ust. 7 VATU). Naczelnik urzędu skarbowego lub naczelnik urzędu celno-skarbowego ustala dodatkowe zobowiązanie podatkowe w wysokości odpowiadającej 30% kwoty wykazanej na fakturze, która powinna być zapłacona w tym mechanizmie. Dodatkowa sankcja na gruncie podatku dochodowego została wprowadzona w początkowym okresie obowiązkowego stosowania mechanizmu podzielonej płatności i miała stanowić narzędzie prewencyjne, tak aby zachęcać podatników do starannego działania. Pozostawienie wyłącznie sankcji przewidzianej w ustawie o VAT jest zdaniem ustawodawcy wystarczające dla zapewnienia szczelności tego rozwiązania
Skąd taka zmiana? Resort finansów twierdzi, że w związku z sukcesywnym wprowadzaniem Krajowego Systemu e-Faktur (KSeF), który przecież powinien istotnie przyczynić się do uszczelnienia systemu podatkowego, zasadne jest uchylenie tych przepisów od 1.1.2027 r. Termin wprowadzanych rozwiązań miał być pierwotnie skorelowany z terminem wejścia w życie kar finansowych za wystawianie faktur niezgodnie z wymogami KSeF. Ministerstwo Finansów zapowiedziało jednak kolejne odroczenie kar za naruszenia KSeF, więc korelacja ta może nie dojść do skutku. Mimo to nie wycofało się z likwidacji opisywanej dolegliwości.
Kierunek tych zmian należy ocenić pozytywnie. Dotychczasowe rozwiązania były nieproporcjonalne z uwagi na to, iż nałożenie na podatnika równoległej sankcji w postaci wyłączenia kosztu podatkowego tworzyło podwójną penalizację tego samego zachowania, tj. raz na gruncie VATU, a drugi raz na gruncie podatku dochodowego. Było to szczególnie dotkliwe w sytuacjach, gdy faktura dokumentująca dostawę towarów lub świadczenie usług została ujęta przez sprzedawcę lub usługodawcę w deklaracji VAT, a podatek VAT wynikający z faktury został rozliczony. Stąd za ciekawy należy uznać jeden z pomysłów zgłoszonych w procesie opiniowania, w ramach którego podniesiono zasadność wprowadzenia przepisu przejściowego, który umożliwiałby zaliczenie do kosztów uzyskania przychodów wydatków dokonanych z pominięciem wymogów dotyczących tzw. białej listy lub mechanizmu podzielonej płatności w sytuacji, w której podatek VAT wynikający z faktury dokumentującej daną transakcję został przez dostawcę lub usługodawcę rozliczony w całości. Rozwiązanie takie (zakładające działanie z mocą wsteczną) nie znalazło jednak uznania w oczach ustawodawcy.
Całość zmian jest jednak „na plus”, nawet jeśli stanowi swego rodzaju marketing fiskalny i próbę ocieplenia wizerunku resortu finansów w oczach przedsiębiorców. Ułatwi ona życie np. w przypadku płatności MPP w walutach obcych. Dyrektor KIS w interpretacji indywidualnej z 17.4.2026 r., 0111-KDIB2-1.4010.70.2026.1.BJ, Legalis, uznał, że nie narusza art. 15d PDOPrU zapłata realizowana w ten sposób, że kwota netto wynikająca z faktury została przelana w walucie obcej na rachunek bankowy prowadzony przez bank zagraniczny, który nie figuruje na „białej liście”, natomiast kwota podatku VAT została uregulowana w PLN, wraz z komunikatem o zastosowaniu mechanizmu podzielonej płatności na rachunek VAT wydzielony do rachunku bankowego prowadzonego w polskim banku i figurującego na tzw. „białej liście”.
Artykuł pochodzi z Systemu Legalis. Bądź na bieżąco, polub nas na Facebooku →
