- Projekt wprowadza do ustawy z 29.8.1997 r. – Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 622; dalej: OrdPU) nową instytucję – ugodę podatkową, jako alternatywną metodę rozwiązywania sporów między podatnikiem a organami podatkowymi.
- Ugoda ma umożliwiać polubowne ustalenie zasad spłaty zaległości podatkowych oraz ograniczyć liczbę postępowań i sporów z fiskusem.
- Projekt przewiduje pilotażowy charakter rozwiązania oraz zakłada jego dostępność dla podatników i płatników spełniających ustawowe warunki.
Cel i ratio legis projektowanych zmian
Z uzasadnienia projektu wynika, że celem regulacji jest stworzenie nowego instrumentu umożliwiającego ograniczenie liczby i czasu trwania sporów podatkowych. Projektodawca wskazuje, że obecny model relacji pomiędzy podatnikiem a administracją skarbową ma charakter przede wszystkim władczy i sporny, co w praktyce prowadzi do wieloletnich postępowań oraz wysokich kosztów po obu stronach.
Projektowana ugoda podatkowa ma stanowić instrument typu ADR (alternative dispute resolution), wpisujący się w szerszy kierunek budowania bardziej partnerskiego modelu działania administracji skarbowej.
W uzasadnieniu wskazano również, że projekt wpisuje się w obserwowany w wielu państwach trend odchodzenia od wyłącznie represyjnego i jednostronnego modelu relacji podatkowych. Celem zmian ma być zwiększenie poziomu dobrowolnego wykonywania obowiązków podatkowych oraz stworzenie mechanizmu pozwalającego szybciej stabilizować sytuację podatników znajdujących się w sporze z administracją.
Projektodawca zakłada, że rozwiązanie może przynieść korzyści także po stronie państwa poprzez zmniejszenie liczby postępowań odwoławczych, ograniczenie liczby spraw trafiających do sądów administracyjnych oraz efektywniejsze wykorzystanie zasobów Krajowej Administracji Skarbowej.
Charakter i zasady ugody podatkowej
Projektowany dział IID OrdPU przewiduje, że ugoda podatkowa będzie miała charakter dobrowolny i fakultatywny dla obu stron. Inicjatywa jej zawarcia będzie należeć wyłącznie do podatnika, płatnika lub ich spadkobierców. Organ podatkowy nie będzie mógł samodzielnie inicjować procedury.
Projektodawca wyraźnie podkreśla, że ugoda nie może prowadzić do negocjowania wysokości samego zobowiązania podatkowego. Wysokość podatku nadal wynikać będzie z obowiązujących przepisów prawa i pozostanie poza zakresem uzgodnień stron.
Negocjacje mają natomiast dotyczyć sposobu wykonania obowiązków oraz warunków ich realizacji.
Projektodawca podkreśla, że instytucja ugody ma mieć charakter wyjątkowy i nie może prowadzić do podważania podstawowych zasad prawa podatkowego, w tym zasady legalizmu oraz równości podatników wobec prawa. Mechanizm ma umożliwiać wypracowanie praktycznego rozwiązania dotyczącego sposobu realizacji obowiązków, a nie ustalanie nowych zasad opodatkowania.
Zakres możliwych uzgodnień
W ramach ugody strony będą mogły wspólnie ustalać m.in.:
- prawidłową wysokość zobowiązania wynikającą z przepisów prawa podatkowego;
- termin odroczenia zaległości podatkowej;
- harmonogram spłaty należności w ratach;
- zasady stosowania obniżonych odsetek za zwłokę;
- dodatkowe obowiązki związane z realizacją porozumienia.
Projekt przewiduje również preferencje dla podatników. Zawarcie ugody ma wiązać się z ograniczeniem negatywnych skutków długotrwałych sporów i umożliwić szybsze zakończenie spraw podatkowych.
Jednocześnie projektodawca wskazuje, że ugoda podatkowa nie ma zastępować klasycznych instrumentów ulgowych, lecz funkcjonować równolegle jako odrębny mechanizm.
Kiedy nie będzie można zawrzeć ugody podatkowej?
Projekt przewiduje rozbudowany katalog sytuacji wyłączających możliwość skorzystania z nowego instrumentu. Ma to przeciwdziałać wykorzystywaniu ugody do legalizowania działań o charakterze nadużyciowym lub agresywnej optymalizacji podatkowej.
Ugoda nie będzie mogła zostać zawarta m.in. w sytuacji:
- prowadzenia postępowania dotyczącego ulg podatkowych;
- objęcia sprawy procedurą porozumień podatkowych;
- stosowania klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania;
- prowadzenia postępowań egzekucyjnych lub zabezpieczających;
- wcześniejszych naruszeń związanych z przestępstwami skarbowymi;
- podejrzenia agresywnej optymalizacji podatkowej.
Wniosek o zawarcie ugody
Wniosek o zawarcie ugody będzie mógł zostać złożony po powstaniu zaległości podatkowej. Będzie to możliwe także na etapie kontroli podatkowej, kontroli celno-skarbowej albo postępowania podatkowego.
Wniosek będzie musiał zawierać propozycję warunków ugody, informacje dotyczące zobowiązania, dokumenty uzasadniające stanowisko strony oraz inne elementy określone ustawowo.
W uzasadnieniu podkreślono, że wymogi formalne mają umożliwić organowi dokonanie wstępnej oceny zasadności prowadzenia uzgodnień oraz ustalenie, czy istnieją realne przesłanki do osiągnięcia porozumienia. Jednocześnie rozwiązanie ma zapobiegać składaniu wniosków wyłącznie w celu przedłużania postępowań.
Przebieg uzgodnień
Projekt przewiduje, że organ podatkowy w terminie 30 dni zdecyduje o rozpoczęciu uzgodnień albo odmowie ich prowadzenia. W toku procedury możliwe będzie organizowanie spotkań, wymiana dokumentów, przedstawianie dodatkowych wyjaśnień oraz doprecyzowywanie warunków porozumienia.
Projekt zakłada również ograniczenie czasowe prowadzenia uzgodnień. Ma to zapobiegać przewlekłości postępowań oraz sytuacjom, w których procedura ugodowa sama stałaby się źródłem dodatkowych opóźnień.
Skutki zawarcia ugody
Zawarcie ugody ma prowadzić do definitywnego zakończenia sporu podatkowego objętego porozumieniem oraz stworzyć podstawę do szybszego zamknięcia postępowań prowadzonych przez organy podatkowe. Projektodawca zakłada, że osiągnięcie porozumienia pomiędzy stronami pozwoli ograniczyć wieloletnie spory i zmniejszyć ryzyko dalszej eskalacji konfliktu.
Skutkiem zawarcia ugody może być zakończenie kontroli podatkowej lub celno-skarbowej albo umorzenie dalszych etapów postępowań dotyczących zobowiązania objętego porozumieniem. Projekt zakłada, że uzgodnienia stron będą wiążące w zakresie określonym w ugodzie i staną się podstawą dalszych czynności podejmowanych przez organ.
W uzasadnieniu wskazano również, że zawarcie ugody może przynieść wymierne korzyści zarówno podatnikowi, jak i administracji podatkowej. Po stronie podatnika ma prowadzić do zwiększenia przewidywalności skutków finansowych oraz ograniczenia kosztów związanych z wieloletnim prowadzeniem sporów. Z perspektywy organów podatkowych rozwiązanie ma przyspieszyć odzyskiwanie należności publicznoprawnych oraz ograniczyć obciążenie administracyjne związane z prowadzeniem długotrwałych postępowań.
Projektodawca podkreśla jednocześnie, że ugoda nie będzie wywoływać skutków wykraczających poza zakres sprawy objętej porozumieniem i nie będzie mogła prowadzić do tworzenia precedensów lub ustalania zasad rozstrzygania innych postępowań podatkowych.
Etap legislacyjny
Projekt ustawy o zmianie ustawy – Ordynacja podatkowa oraz ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej widnieje w Rządowym Centrum Legislacji. Obecnie projekt znajduje się na etapie opiniowania i konsultacji. Zgodnie z brzmieniem projektu ustawa ma wejść w życie 1.1.2028 r.
Artykuł pochodzi z Systemu Legalis. Bądź na bieżąco, polub nas na Facebooku →
