- Ustawa porządkuje zasady przetwarzania danych osobowych przez organy samorządu radców prawnych oraz określa okresy przechowywania danych.
- Nowelizacja wprowadza ochronę prawną oznaczeń „kancelaria radcy prawnego” i „kancelaria radców prawnych”, a także zaostrza sankcje za nieuprawnione posługiwanie się tytułem zawodowym radcy prawnego.
- Zmiany obejmują również nowe zasady obowiązkowego ubezpieczenia OC, możliwość zdalnego działania organów samorządu oraz modyfikację postępowań dyscyplinarnych.
Cel i ratio legis zmian
Jak wskazano w uzasadnieniu projektu, celem nowelizacji jest usprawnienie funkcjonowania samorządu zawodowego radców prawnych, dostosowanie przepisów do aktualnych potrzeb praktyki oraz usunięcie problemów interpretacyjnych, które ujawniły się podczas stosowania ustawy z 6.7.1982 r. o radcach prawnych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 499; dalej: RadPrU). Projektodawca podkreśla również konieczność dalszego dostosowania regulacji do wymogów wynikających z przepisów dotyczących ochrony danych osobowych.
Nowelizacja ma także zapewnić większą efektywność działania organów samorządu, zwiększyć poziom ochrony wykonywania zawodu radcy prawnego oraz wzmocnić zaufanie do samorządu zawodowego jako instytucji sprawującej pieczę nad wykonywaniem zawodu zaufania publicznego.
Ochrona danych osobowych i tajemnicy zawodowej
Istotna część zmian dotyczy przetwarzania danych osobowych przez organy samorządu radców prawnych. Ustawa doprecyzowuje zasady retencji danych oraz określa okresy ich przechowywania.
Przewidziano, że dane osobowe zgromadzone w postępowaniach prowadzonych przez organy samorządu będą co do zasady przechowywane przez 10 lat od zakończenia postępowania. Dłuższy, 15-letni okres przechowywania ma dotyczyć danych związanych z postępowaniami dyscyplinarnymi oraz wykonywaniem nadzoru nad tymi postępowaniami.
Jednocześnie ustawa jednoznacznie wskazuje, że administratorem danych osobowych przetwarzanych przez organy krajowe samorządu jest Krajowa Izba Radców Prawnych, natomiast w odniesieniu do organów działających na szczeblu okręgowym funkcję administratora będą pełnić okręgowe izby radców prawnych.
Nowelizacja rozszerza także ochronę tajemnicy zawodowej. Obowiązek zachowania tajemnicy nie będzie ustawał również wtedy, gdy z żądaniem ujawnienia informacji uzyskanych podczas świadczenia pomocy prawnej wystąpi organ nadzorczy właściwy w sprawach ochrony danych osobowych.
Ochrona oznaczeń kancelarii i tytułu zawodowego
Ustawodawca zdecydował się na objęcie ochroną prawną oznaczeń „kancelaria radcy prawnego” oraz „kancelaria radców prawnych”.
Posługiwanie się tymi oznaczeniami będzie dopuszczalne wyłącznie przez podmioty wskazane w RadPrU. Rozwiązanie ma przeciwdziałać sytuacjom, w których osoby nieuprawnione wykorzystują oznaczenia mogące sugerować wykonywanie zawodu radcy prawnego.
Nowelizacja przewiduje również istotne zaostrzenie odpowiedzialności za bezprawne używanie tytułu zawodowego „radca prawny” lub chronionych oznaczeń kancelarii. W takich przypadkach możliwe będzie orzeczenie:
- grzywny od 5 000 zł do 200 000 zł;
- kary ograniczenia wolności;
- obu tych kar łącznie.
Rozwiązanie to ma zwiększyć skuteczność ochrony zawodu radcy prawnego oraz ograniczyć ryzyko wprowadzania klientów w błąd.
Ochrona radców prawnych i strój urzędowy
Nowelizacja rozszerza ochronę prawną przysługującą radcom prawnym podczas wykonywania czynności zawodowych lub w związku z ich wykonywaniem.
Po wejściu w życie nowych przepisów radca prawny będzie korzystał z ochrony przewidzianej dla funkcjonariuszy publicznych na zasadach określonych w Kodeksie karnym.
Jednocześnie po raz pierwszy w ustawie wprost określono strój urzędowy radcy prawnego. Będzie nim toga z żabotem oraz wypustką koloru ciemnoniebieskiego. Ustawa przewiduje również wydanie rozporządzenia określającego szczegółowy wzór stroju urzędowego.
Nowe zasady stwierdzania niezdolności do wykonywania zawodu
Zmianie ulegają przepisy dotyczące stwierdzania niezdolności radcy prawnego do wykonywania zawodu.
Rada okręgowej izby radców prawnych będzie mogła podjąć uchwałę o niezdolności do wykonywania zawodu po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego oraz na podstawie orzeczenia lekarskiego.
Nowe przepisy przewidują dodatkowe gwarancje proceduralne, w tym:
- obowiązek wysłuchania radcy prawnego lub jego pełnomocnika;
- możliwość ustanowienia pełnomocnika z urzędu;
- możliwość żądania przeprowadzenia badań lekarskich;
- prawo do wystąpienia o zmianę lub uchylenie uchwały w przypadku zmiany okoliczności.
Projektodawca zrezygnował również z dotychczasowego odwoływania się do pojęcia trwałej niezdolności do wykonywania zawodu.
Grupowe ubezpieczenie OC radców prawnych
Jedną z najważniejszych zmian jest ustawowe uregulowanie zasad obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej radców prawnych.
Nowelizacja przewiduje, że Krajowa Izba Radców Prawnych będzie zawierała umowę ubezpieczenia na rzecz radców prawnych wykonujących zawód. Rozwiązanie to ma zapewnić korzystniejsze warunki ubezpieczenia oraz usprawnić nadzór nad realizacją obowiązku ubezpieczeniowego.
Jednocześnie radca prawny będzie mógł zrezygnować z uczestnictwa w grupowym systemie ubezpieczenia pod warunkiem przedstawienia dowodu zawarcia indywidualnej polisy spełniającej wymagania ustawowe.
Aplikanci radcowscy i aplikanci adwokaccy
Nowelizacja usuwa również problem dotyczący statusu aplikanta radcowskiego po wpisie na listę radców prawnych, ale przed złożeniem ślubowania.
Przyjęto, że skreślenie z listy aplikantów nastąpi dopiero po uzyskaniu prawa wykonywania zawodu radcy prawnego, które powstaje z chwilą złożenia ślubowania.
Ponadto ustawa jednoznacznie przewiduje, że aplikant adwokacki może zastępować radcę prawnego na takich samych zasadach jak aplikant radcowski.
Zdalne posiedzenia i uchwały organów samorządu
W ustawie wprowadzono stałe rozwiązania umożliwiające funkcjonowanie organów samorządu radców prawnych przy wykorzystaniu środków komunikacji elektronicznej.
Organy samorządu będą mogły:
- odbywać posiedzenia zdalne lub hybrydowe;
- podejmować uchwały na odległość;
- podejmować uchwały w trybie obiegowym.
Przepisy wymagają jednocześnie zapewnienia odpowiedniego poziomu bezpieczeństwa, integralności i poufności danych wykorzystywanych podczas takich posiedzeń.
Zmiany w postępowaniach dyscyplinarnych
Nowelizacja modyfikuje również przepisy dotyczące odpowiedzialności dyscyplinarnej radców prawnych.
Przede wszystkim doprecyzowano, że kasacja do Sądu Najwyższego przysługuje od prawomocnych orzeczeń kończących postępowanie wydanych przez Wyższy Sąd Dyscyplinarny w II instancji.
Jednocześnie ustawodawca zrezygnował z zasady automatycznego wstrzymywania wykonania prawomocnego orzeczenia dyscyplinarnego wskutek wniesienia kasacji. Oznacza to, że prawomocne orzeczenia będą co do zasady wykonalne natychmiast, natomiast ewentualne wstrzymanie ich wykonania będzie mogło nastąpić na zasadach wynikających z przepisów postępowania karnego.
Etap legislacyjny
Ustawa z 15.5.2026 r. o zmianie ustawy o radcach prawnych została podpisana przez Prezydenta RP 2.6.2026 r. i przewiduje wejście w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia. Podstawowym celem nowych regulacji jest usprawnienie funkcjonowania samorządu zawodowego radców prawnych, zwiększenie ochrony wykonywania zawodu oraz dostosowanie przepisów do współczesnych wymagań organizacyjnych i technologicznych.
Artykuł pochodzi z Systemu Legalis. Bądź na bieżąco, polub nas na Facebooku →
