• Notariusz będzie wykonywał obowiązek wynikający z art. 8a ust. 1 NierCudzU przez umieszczenie elektronicznych wypisów, kopii lub odpisów dokumentów w CREWAN, w formacie umożliwiającym elektroniczne przeszukiwanie ich treści.
  • Krajowa Rada Notarialna (dalej: KRN) będzie zapewniała niezwłoczne przesłanie za pośrednictwem systemu teleinformatycznego dokumentów umieszczonych przez notariusza w CREWAN ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych.
  • Za umieszczenie dokumentów w CREWAN notariusz pobierze od stron czynności notarialnej opłatę przekazywaną KRN, której wysokość i sposób uiszczania zostaną określone w rozporządzeniu.

Cel i ratio legis ustawy

Zgodnie z art. 8a ust. 1 ustawy z 24.3.1920 r. o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 2278; dalej: NierCudzU) notariusze mają obowiązek przekazywania ministrowi właściwemu ds. wewnętrznych określonych dokumentów dotyczących nabywania przez cudzoziemców nieruchomości oraz praw w spółkach będących właścicielami lub użytkownikami wieczystymi nieruchomości.

Dotychczas obowiązek ten był wykonywany przez przesyłanie wypisów, kopii lub odpisów w formie papierowej. Jednocześnie część dokumentów sporządzanych przez notariuszy jest już przetwarzana elektronicznie i przekazywana za pośrednictwem CREWAN m.in. na potrzeby KRS oraz KAS.

Celem nowelizacji jest zastąpienie papierowego obiegu dokumentów obligatoryjnym trybem elektronicznym z wykorzystaniem istniejącego systemu CREWAN. Rozwiązanie ma usprawnić obieg dokumentów, ograniczyć przypadki ich nieprzesyłania lub nieterminowego przekazywania oraz umożliwić szybszą weryfikację legalności nabyć dokonywanych przez cudzoziemców. Znaczenie zmian wiąże się również ze wzrostem liczby takich transakcji i w konsekwencji liczby dokumentów wpływających do rejestrów prowadzonych przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych.

Beck Akademia - praktyczne szkolenia online - sprawdź aktualny harmonogram Sprawdź

Jakie dokumenty notariusz przekazuje ministrowi?

Nowelizacja nie zmienia katalogu dokumentów określonego w art. 8a ust. 1 NierCudzU. Obejmuje on przede wszystkim wypis aktu notarialnego oraz kopię umowy z podpisami notarialnie poświadczonymi, na podstawie których cudzoziemiec nabył nieruchomość położoną na terytorium RP albo nabył lub objął udziały, akcje lub ogół praw i obowiązków w spółce handlowej będącej właścicielem lub użytkownikiem wieczystym nieruchomości położonych w Polsce.

Obowiązek obejmuje również wypis aktu poświadczenia dziedziczenia wraz z wypisem protokołu dziedziczenia, jeżeli stwierdzono dziedziczenie przez cudzoziemca, a w skład spadku wchodzą wskazane w ustawie prawa do nieruchomości lub prawa w spółce handlowej posiadającej nieruchomość. Analogiczna regulacja dotyczy odpisu europejskiego poświadczenia spadkowego.

Zmiana dotyczy zatem formy i sposobu przekazywania istniejącego katalogu dokumentów, a nie zakresu obowiązku informacyjnego notariusza.

Obowiązkowe przekazywanie dokumentów przez CREWAN

Nowy art. 8a ust. 1a NierCudzU przesądza, że notariusz będzie wykonywał obowiązek określony w art. 8a ust. 1 NierCudzU przez umieszczenie elektronicznych wypisów, kopii lub odpisów dokumentów w CREWAN. Dokumenty mają być sporządzone w formacie umożliwiającym elektroniczne przeszukiwanie ich treści, określonym w przepisach wykonawczych wydanych na podstawie art. 92a § 7 PrNot.

Nowelizacja nie oznacza przy tym obowiązku sporządzania wszystkich dokumentów źródłowych wyłącznie w postaci elektronicznej. Dokument sporządzony w formie papierowej będzie mógł zostać przekształcony w postać elektroniczną, a następnie umieszczony w CREWAN.

Zmiana polega więc na elektronizacji sposobu wykonania obowiązku wobec ministra właściwego ds. wewnętrznych, a nie na wyeliminowaniu dokumentów papierowych z czynności notarialnych.

Termin na przekazanie dokumentów pozostaje bez zmian

Elektronizacja obowiązku nie zmienia terminu przewidzianego w art. 8a ust. 1 NierCudzU. Notariusz nadal będzie zobowiązany do jego wykonania w terminie 7 dni od dnia sporządzenia dokumentu.

Od 19.11.2026 r. zachowanie tego terminu będzie jednak wymagało umieszczenia dokumentu w CREWAN zgodnie z nowym art. 8a ust. 1a NierCudzU. Ustawa nie wprowadza alternatywnej możliwości wykonania obowiązku przez przesłanie dokumentów ministrowi w dotychczasowej formie papierowej.

Rola KRN

Nowy model rozdziela czynności wykonywane przez notariusza i KRN. Notariusz umieszcza dokument w CREWAN, natomiast KRN zapewnia jego niezwłoczne przesłanie za pośrednictwem systemu teleinformatycznego ministrowi właściwemu ds. wewnętrznych.

Minister nie uzyska przy tym bezpośredniego dostępu do CREWAN. Dokumenty będą mu przekazywane za pośrednictwem systemu zgodnie z mechanizmem przewidzianym w NierCudzU.

KRN pozostaje również podmiotem odpowiedzialnym za prowadzenie Repozytorium i jego bezpieczeństwo, w szczególności ochronę zgromadzonych danych przed nieuprawnionym dostępem, przetwarzaniem, zmianą lub utratą.

Opłata za umieszczenie dokumentu w CREWAN

Nowelizacja wprowadza również podstawę do pobierania opłaty za umieszczenie elektronicznych wypisów, kopii lub odpisów dokumentów w CREWAN. Zgodnie z nowym art. 8a ust. 1c NierCudzU opłatę pobiera notariusz od stron czynności notarialnej, a następnie przekazuje ją KRN.

Minister właściwy ds. wewnętrznych, po zasięgnięciu opinii KRN, określi w rozporządzeniu sposób uiszczania i wysokość opłaty, uwzględniając m.in. koszty administracyjne prowadzenia CREWAN, jego niedochodowy charakter oraz niezbędny rozwój.

W tym samym rozporządzeniu zostanie określony okres przechowywania w CREWAN dokumentów przekazywanych na podstawie art. 8a NierCudzU.

Zmiany w Prawie o notariacie

Elektronizacja obowiązków wynikających z NierCudzU wymagała odpowiedniego dostosowania ustawy z 14.2.1991 r. – Prawo o notariacie (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 614; dalej: PrNot).

Zmieniony art. 92a § 1 PrNot przesądza, że w prowadzonym przez KRN Repozytorium przechowuje się nie tylko elektroniczne wypisy i wyciągi z aktów notarialnych sporządzonych na terytorium RP, ale również inne elektroniczne dokumenty. KRN ma zapewniać dostęp do CREWAN notariuszom, sądom oraz innym organom państwowym uprawnionym na podstawie przepisów szczególnych.

Zgodnie ze zmienionym art. 92a § 3 PrNot elektroniczne wypisy z aktów notarialnych inne niż wskazane w art. 92a § 2 PrNot oraz inne elektroniczne dokumenty umieszcza się w CREWAN, jeżeli wynika to wprost z odrębnych przepisów i pozwalają na to warunki organizacyjno-techniczne systemu. Notariusz będzie opatrywał taki wypis lub inny dokument kwalifikowanym podpisem elektronicznym.

Potwierdzenie umieszczenia dokumentu w CREWAN

Zmianie ulega również art. 92a § 6 PrNot. Z chwilą umieszczenia elektronicznego wypisu lub wyciągu z aktu notarialnego albo innego elektronicznego dokumentu w CREWAN notariusz otrzyma za pośrednictwem systemu teleinformatycznego zawiadomienie potwierdzające dokonanie tej czynności.

Zawiadomienie będzie zawierało numer dokumentu w Repozytorium oraz dzień, miesiąc, rok, godzinę i minutę jego umieszczenia. Notariusz dołączy je do oryginału aktu notarialnego lub innego dokumentu, a w przypadku określonym w art. 92a § 2 PrNot wyda stronie drugi egzemplarz zawiadomienia.

Rozwiązanie pozwala na jednoznaczne ustalenie momentu umieszczenia dokumentu w systemie, co ma szczególne znaczenie w kontekście siedmiodniowego terminu wynikającego z art. 8a ust. 1 NierCudzU.

Nowe przepisy wykonawcze

Nowelizacja zmienia również delegację ustawową zawartą w art. 92a § 7 PrNot. Minister Sprawiedliwości, w porozumieniu z ministrem właściwym ds. informatyzacji i po zasięgnięciu opinii KRN, określi w rozporządzeniu m.in. sposób sporządzania elektronicznego wypisu i wyciągu z aktu notarialnego oraz innego elektronicznego dokumentu, a także warunki organizacyjno-techniczne ich umieszczania i przechowywania w CREWAN.

Dotychczasowe przepisy wykonawcze wydane na podstawie art. 92a § 7 PrNot stracą moc z chwilą wejścia w życie nowelizacji. Oznacza to konieczność wydania nowych regulacji wykonawczych uwzględniających rozszerzony zakres dokumentów przechowywanych w Repozytorium.

Dokumenty sporządzone przed wejściem w życie ustawy

Ustawa zawiera jednoznaczną regulację intertemporalną. Do dokumentów sporządzonych przed dniem jej wejścia w życie stosuje się przepisy dotychczasowe.

Decydujące znaczenie ma zatem data sporządzenia dokumentu, a nie data jego przekazania. Nowy elektroniczny sposób realizacji obowiązku znajdzie zastosowanie do dokumentów sporządzonych od dnia wejścia w życie ustawy.

Etap legislacyjny i wejście w życie

Ustawa z 17.7.2026 r. wejdzie w życie 19.11.2026 r., tj. po upływie 3 miesięcy od dnia ogłoszenia. Trzymiesięczne vacatio legis ma umożliwić wdrożenie zmian technicznych niezbędnych do elektronicznego wykonywania nowych obowiązków oraz wydanie wymaganych aktów wykonawczych.

Wszystkie aktualności n.ius® po zalogowaniu. Nie posiadasz dostępu? Kup online, korzystaj od razu! Sprawdź

Artykuł pochodzi z Systemu Legalis. Bądź na bieżąco, polub nas na Facebooku →