• Wprowadzona zostaje podstawa prawna do ustalania kontaktów osoby całkowicie ubezwłasnowolnionej z osobami bliskimi – zarówno w znaczeniu rodzinnym, jak i emocjonalnym.
  • Nowelizacja określa obowiązki opiekuna prawnego oraz przesłanki ograniczenia lub zakazu kontaktów, a także wprowadza szczególne regulacje procesowe w sprawach o kontakty.
  • Rozszerzona zostaje ochrona więzi rodzinnych i społecznych osoby ubezwłasnowolnionej poprzez zapewnienie sądowej kontroli nad ingerencją w kontakty oraz przeciwdziałanie jej izolacji społecznej.

Cel regulacji

Celem regulacji jest zapewnienie ochrony więzi rodzinnych i społecznych dorosłych osób ubezwłasnowolnionych całkowicie oraz zagwarantowanie im prawa do utrzymywania relacji z osobami bliskimi. Stanowi ona odpowiedź na lukę prawną wskazaną w uchwale SN z 17.5.2018 r., III CZP 11/18, Legalis, w której podkreślono brak podstaw prawnych do sądowego uregulowania kontaktów z osobą ubezwłasnowolnioną całkowicie.

Nowe przepisy zmierzają w szczególności do:

  • ochrony życia rodzinnego i więzi emocjonalnych osoby ubezwłasnowolnionej;
  • zapewnienia sądowej kontroli nad ograniczaniem kontaktów;
  • zapobiegania izolacji społecznej osób ubezwłasnowolnionych;
  • zwiększenia bezpieczeństwa i ochrony interesów osoby pozostającej pod opieką;
  • dostosowania regulacji do standardów konstytucyjnych i konwencyjnych.

Podstawa materialnoprawna kontaktów

Nowelizacja zakłada wprowadzenie w KRO przepisów umożliwiających sądowe ustalenie kontaktów osoby ubezwłasnowolnionej całkowicie z innymi osobami. Rozwiązanie to stanowi odpowiednik regulacji dotyczących kontaktów z dzieckiem, z uwzględnieniem specyfiki sytuacji osoby dorosłej pozostającej pod opieką.

Kontakty będą mogły obejmować w szczególności:

  • osobiste spotkania;
  • porozumiewanie się na odległość;
  • utrzymywanie relacji za pomocą środków komunikacji elektronicznej;
  • inne formy podtrzymywania więzi.
Szkolenia miękkie dla adwokatów i radców prawnych – Sprawdź aktualny harmonogram Sprawdź

Obowiązki opiekuna prawnego

Projektowane przepisy doprecyzowują zasady sprawowania pieczy nad kontaktami przez opiekuna prawnego. Opiekun powinien działać z poszanowaniem dobra osoby ubezwłasnowolnionej oraz jej więzi rodzinnych i społecznych.

W szczególności opiekun:

  • umożliwia utrzymywanie kontaktów z osobami bliskimi;
  • podejmuje działania sprzyjające podtrzymywaniu relacji społecznych;
  • informuje sąd opiekuńczy o konieczności ograniczenia kontaktów;
  • uzyskuje rozstrzygnięcie sądu w przypadku zakazu lub ograniczenia kontaktów.

Ograniczenie lub zakaz kontaktów

Ograniczenie lub zakaz kontaktów będzie dopuszczalne wyłącznie w sytuacjach uzasadnionych dobrem osoby ubezwłasnowolnionej całkowicie.

Przesłanki ingerencji obejmują sytuacje, gdy utrzymywanie kontaktów:

  • jest sprzeczne z interesem osoby ubezwłasnowolnionej;
  • zagraża jej zdrowiu;
  • zagraża jej życiu.

W takich przypadkach opiekun prawny jest obowiązany powiadomić sąd opiekuńczy. Postępowanie w tym zakresie może zostać wszczęte również z urzędu.

Odpowiednie stosowanie przepisów o kontaktach z dzieckiem

Projekt przewiduje odpowiednie stosowanie przepisów regulujących kontakty z dzieckiem, z uwzględnieniem specyfiki sytuacji osoby dorosłej.

Wyłączone zostanie stosowanie przepisów nakładających obowiązek utrzymywania kontaktów z rodzicami, co ma na celu zachowanie autonomii relacji osoby dorosłej.

Podmioty uprawnione do złożenia wniosku

Prawo wystąpienia z wnioskiem o uregulowanie kontaktów przysługiwać będzie:

  • osobie ubezwłasnowolnionej całkowicie;
  • jej opiekunowi prawnemu;
  • osobie bliskiej;
  • każdej osobie wykazującej uzasadniony interes faktyczny.

Rozwiązanie to służy ochronie więzi społecznych i zapobieganiu izolacji osoby pozostającej pod opieką.

Uczestnicy postępowania

W sprawach o ustalenie kontaktów uczestnikami postępowania będą:

  • osoba ubezwłasnowolniona całkowicie;
  • jej opiekun prawny;
  • osoba, której dotyczy wniosek.

Takie ukształtowanie kręgu uczestników zapewnia poszanowanie praw wszystkich zainteresowanych.

Szczególne regulacje procesowe

Wprowadzone zostają rozwiązania procesowe dostosowane do specyfiki spraw o kontakty z osobą ubezwłasnowolnioną całkowicie.

W szczególności:

  • sąd wysłuchuje osobę ubezwłasnowolnioną, stosując odpowiednio przepisy dotyczące wysłuchania osoby niepełnosprawnej;
  • rozszerza się zakres wywiadu środowiskowego;
  • sąd bada warunki życia, stan zdrowia oraz potrzeby osoby ubezwłasnowolnionej;
  • analizie podlegają relacje społeczne i środowiskowe.

Wywiad środowiskowy obejmuje m.in.:

  • warunki bytowe;
  • sytuację życiową;
  • stan zdrowia;
  • szczególne potrzeby;
  • relacje społeczne.

Wyłączenie sankcji finansowych

Wyłączone zostaje stosowanie mechanizmów sankcyjnych przewidzianych dla wykonywania kontaktów z dzieckiem.

Nie będzie stosowany mechanizm zagrożenia nakazaniem zapłaty określonej sumy pieniężnej w przypadku niewykonywania lub niewłaściwego wykonywania kontaktów.

Rozwiązanie to zapobiega nadmiernie represyjnemu charakterowi postępowania i uwzględnia specyfikę sytuacji osoby ubezwłasnowolnionej całkowicie.

Znaczenie zmian

Nowa regulacja wzmacnia ochronę praw osób ubezwłasnowolnionych całkowicie oraz realizuje konstytucyjne prawo do życia rodzinnego i ochrony więzi osobistych.

Wprowadzone rozwiązania:

  • zapobiegają izolacji społecznej osób pozostających pod opieką;
  • wzmacniają kontrolę sądu nad ograniczaniem kontaktów;
  • zwiększają ochronę dobra osoby ubezwłasnowolnionej;
  • zapewniają poszanowanie relacji emocjonalnych i społecznych;
  • dostosowują prawo do współczesnych standardów ochrony praw człowieka.

Etap legislacyjny

Projekt został opracowany przez Ministerstwo Sprawiedliwości. Planowany termin przyjęcia przez Radę Ministrów przewidziano na II kwartał 2026 r.

Wszystkie aktualności n.ius® po zalogowaniu. Nie posiadasz dostępu? Kup online, korzystaj od razu! Sprawdź

Artykuł pochodzi z Systemu Legalis. Bądź na bieżąco, polub nas na Facebooku →