Jak podkreślił Prezydent RP w swoim oświadczeniu:
„CBA było pierwszą służbą zbudowaną od podstaw w wolnej Polsce, niezwiązaną z przeszłością komunistycznego aparatu, nowoczesną, wyspecjalizowaną i skuteczną. Przez lata stało się symbolem determinacji państwa w walce z korupcją, szczególnie tam, gdzie dotyka ona publicznych finansów i Skarbu Państwa. Likwidacja CBA to nic innego, jak przenoszenie Polski do lat 90-tych, gdzie za walizkę pieniędzy można było kupić wszystko. Nie sprzeciwiam się reformom. Każda instytucja państwa może i powinna podlegać kontroli oraz zmianom. Ale czym innym jest zwiększenie efektywności instytucji, a czym innym jej likwidacja”.
Zwrócił także uwagę na kwestię dalszego losu funkcjonariuszy: „Ustawa zakłada odejście od modelu wyspecjalizowanej służby antykorupcyjnej na rzecz systemu rozproszonego pomiędzy Policję, ABW i Krajową Administrację Skarbową. Powstaje ryzyko chaosu kompetencyjnego, utraty ciągłości postępowań i odejścia doświadczonych funkcjonariuszy. Nie można w kilka miesięcy odbudować wiedzy operacyjnej, sieci kontaktów i specjalistycznych kompetencji tworzonych przez dwadzieścia lat. To byłoby także uderzenie w fundament zaufania do państwa”.
Argumenty za likwidacją CBA i reformą służb specjalnych
Projekt ustawy o likwidacji Centralnego Biura Antykorupcyjnego został przedstawiony w odpowiedzi na liczne zastrzeżenia dotyczące sposobu funkcjonowania tej służby. W debacie publicznej podnoszono zarzuty dotyczące naruszania zasad praworządności, ingerencji w prawa i wolności obywatelskie oraz braku politycznej neutralności Biura. Kontrowersje budziło również wykorzystywanie przez CBA metod operacyjnych, takich jak prowokacje czy szeroko zakrojona inwigilacja, co było przedmiotem krytyki opinii publicznej oraz analiz prowadzonych przez sejmową komisję śledczą.
W uzasadnieniu projektu wskazano także na pogarszającą się pozycję Polski w Indeksie Percepcji Korupcji Transparency International, co – zdaniem projektodawców – ma świadczyć o ograniczonej skuteczności dotychczasowego modelu zwalczania korupcji.
Rząd argumentował, że reforma ma służyć uporządkowaniu systemu służb specjalnych poprzez konsolidację kompetencji oraz ograniczenie liczby organów dysponujących środkami umożliwiającymi ingerencję w prawa i wolności obywatelskie.
Nowy model zwalczania korupcji po likwidacji CBA
Głównym założeniem projektu ustawy jest likwidacja Centralnego Biura Antykorupcyjnego od 1.10.2026 r. oraz rozdzielenie jego dotychczasowych kompetencji pomiędzy Policję, Krajową Administrację Skarbową i Agencję Bezpieczeństwa Wewnętrznego.
Kluczowym elementem reformy ma być utworzenie w strukturach Policji Centralnego Biura Zwalczania Korupcji (CBZK). Nowa jednostka będzie wyspecjalizowaną służbą odpowiedzialną za zwalczanie korupcji m.in. w administracji publicznej, gospodarce, ochronie zdrowia i sporcie, a także za ściganie przestępstw gospodarczych oraz finansowych. CBZK otrzyma szerokie uprawnienia operacyjno-rozpoznawcze, zbliżone do kompetencji Centralnego Biura Śledczego Policji, obejmujące m.in. możliwość prowadzenia kontroli operacyjnej, stosowania zakupu kontrolowanego oraz uzyskiwania danych telekomunikacyjnych. Komendanta Biura będzie powoływał minister spraw wewnętrznych na wniosek Komendanta Głównego Policji, a sama jednostka stanie się nowym rodzajem służby policyjnej.
Część kompetencji dotychczas wykonywanych przez CBA zostanie przekazana Krajowej Administracji Skarbowej. KAS przejmie zadania związane z analizą i kontrolą oświadczeń majątkowych, oceną konfliktu interesów, audytem zamówień publicznych oraz wybranymi obowiązkami o charakterze podatkowym.
Z kolei Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego będzie odpowiadać za przeciwdziałanie korupcji stanowiącej zagrożenie dla bezpieczeństwa państwa, zwłaszcza w odniesieniu do osób pełniących funkcje publiczne.
Projekt przewiduje również, że koordynacja działań antykorupcyjnych zostanie powierzona ministrowi koordynatorowi służb specjalnych albo Prezesowi Rady Ministrów. Według projektodawców ma to zapewnić utrzymanie wysokiego priorytetu polityki antykorupcyjnej oraz skuteczny nadzór nad działaniami poszczególnych służb.
Osłona antykorupcyjna i przepisy przejściowe, których nie będzie
Projekt ustawy przewiduje również ustawowe uregulowanie tzw. osłony antykorupcyjnej, funkcjonującej dotychczas na podstawie wytycznych Prezesa Rady Ministrów. Zakłada podniesienie rangi tego mechanizmu oraz powierzenie jego realizacji Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Służbie Kontrwywiadu Wojskowego. Celem ma być zwiększenie skuteczności zabezpieczania strategicznych przedsięwzięć państwowych przed ryzykiem korupcji.
Projekt zawiera także szczegółowe regulacje dotyczące przeniesienia funkcjonariuszy i pracowników likwidowanego CBA do innych instytucji. Zakłada, że funkcjonariusze zachowają ciągłość służby i nie będą podlegać ponownej weryfikacji. Mają oni uzyskać możliwość kontynuowania służby w Policji albo – w przypadku wykonywania zadań finansowych – w Krajowej Administracji Skarbowej. Analogiczne rozwiązania przewidziano wobec pracowników cywilnych. Projekt zakłada możliwość ubiegania się przez nich o zatrudnienie w Policji lub w Centralnym Biurze Zwalczania Korupcji.
W projekcie uregulowano również kwestie związane z majątkiem i zobowiązaniami likwidowanego Biura. Za przeprowadzenie procesu likwidacji odpowiadać ma likwidator działający pod nadzorem ministra właściwego do spraw wewnętrznych i obsługiwany przez CBZK. Do jego zadań należeć ma przekazanie mienia jednostkom przejmującym oraz rozstrzyganie sporów związanych z podziałem majątku, przy czym ostateczne decyzje podejmować miał Prezes Rady Ministrów. Projekt przewiduje także przejęcie nieruchomości CBA przez Policję oraz obowiązek dostosowania umów cywilnoprawnych w terminie sześciu miesięcy.
Co dalej?
Ustawa wróci do Sejmu, gdzie posłowie większością 3/5 głosów mogą odrzucić weto prezydenckie.
Artykuł pochodzi z Systemu Legalis. Bądź na bieżąco, polub nas na Facebooku →
