Zakres kontroli sądu w sprawach dotyczących sankcji kredytu darmowego

Stan faktyczny

Kredytobiorca, za pośrednictwem swojego pełnomocnika, doręczył bankowi reklamację wraz z wezwaniem do zapłaty oraz oświadczeniem w trybie art. 45 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim z 12.5.2011 r. (Dz.U. Nr 126, poz. 715; dalej: KredytKonsU), w którym powołał się na tzw. sankcję kredytu darmowego (dalej: SKD), twierdząc, że bank naruszył niektóre obowiązki informacyjne przewidziane w art. 30 ust. 1 tej ustawy. W pozwie wniesionym do Sądu Rejonowego w Białymstoku (sądu odsyłającego) kredytobiorca zażądał zastosowania SKD i zasądzenia od banku na jego rzecz kwoty 43 505,96 zł, odpowiadającej sumie odsetek i kosztów zapłaconych przez niego w związku z zawarciem umowy o kredyt konsumencki wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie oraz kosztami procesu.

Sąd odsyłający powziął m.in. wątpliwości dotyczące zakresu kontroli, jaką powinien przeprowadzić przy ocenie przesłanek zastosowania SKD przewidzianej w art. 45 KredytKonsU, który wdraża art. 23 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/48/WE z 23.4.2008 r. w sprawie umów o kredyt konsumencki oraz uchylającej dyrektywę Rady 87/102/EWG (Dz.Urz. UE L z 2008 r. Nr 133, s. 66). W szczególności powstała wątpliwość, czy sąd powinien ograniczyć się do badania naruszeń wskazanych przez konsumenta w oświadczeniu o skorzystaniu z SKD, czy też ma obowiązek z urzędu zbadać inne możliwe naruszenia obowiązków informacyjnych mogące prowadzić do zastosowania tej sankcji. Kredytobiorca nie powołał się bowiem na uchybienie obowiązkowi określenia szczegółowych zasad procedury przedterminowej spłaty, a zdaniem sądu odsyłającego takie uchybienie może zostać stwierdzone.

Stanowisko Rzecznika Generalnego

W wyroku Radlinger i Radlingerová Trybunał stwierdził, że art. 10 ust. 2 dyrektywy 2008/48 należy interpretować w ten sposób, iż nakłada on na sąd krajowy rozpoznający spór dotyczący wierzytelności wywodzonych z umowy o kredyt w rozumieniu tej dyrektywy obowiązek zbadania z urzędu poszanowania wymogu informacyjnego przewidzianego w tym przepisie oraz wyciągnięcia wszystkich wynikających z prawa krajowego konsekwencji naruszenia takiego obowiązku, pod warunkiem że sankcje spełniają wymogi ustanowione w art. 23 tej dyrektywy, z zastrzeżeniem dochowania zasady kontradyktoryjności (wyrok TS z 21.4.2016 r., Radlinger i Radlingerová, C-377/14, Legalis, pkt 74, a także sentencja).

Rzecznik Generalny przypomniał, że z utrwalonego orzecznictwa TS wynika, iż sąd krajowy jest zobowiązany zbadać z urzędu przestrzeganie określonych unijnych przepisów w dziedzinie ochrony konsumentów, jeżeli w braku takiego badania cel skutecznej ochrony konsumentów nie mógłby zostać osiągnięty, w szczególności ze względu na znaczne ryzyko, że konsument będzie nieświadomy swoich praw lub napotka trudności w ich wykonywaniu (wyrok TS z 4.10.2007 r., Rampion i Godard, C-429/05, pkt 61, 62, 65). Trybunał przyznał już sądom krajowym uprawnienia do zbadania z urzędu poszanowania ochrony konsumentów przewidzianej w art. 11 ust. 2 dyrektywy Rady 87/102/EWG z 22.12.1986 r. w sprawie zbliżenia przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych państw członkowskich dotyczących kredytu konsumenckiego (Dz.Urz. UE L z 1987 r. Nr 42, s. 48); wyrok Rampion i Godard, pkt 60–63, 69, a także obowiązku przeprowadzenia z urzędu kontroli naruszenia przedumownego obowiązku kredytodawcy polegającego na ocenie zdolności kredytowej konsumenta, przewidzianego w art. 8 dyrektywy 2008/48 (wyrok TS z 5.3.2020 r., OPR-Finance, C-679/18, Legalis, pkt 23). Obowiązek ten ma zatem na celu zrównoważenie sytuacji nierówności między konsumentem a przedsiębiorcą poprzez pozytywną interwencję sądu krajowego, niezależną od stron umowy, o ile sąd krajowy dysponuje niezbędnymi w tym celu elementami faktycznymi i prawnymi.

Trybunał uznał już, że z art. 10 ust. 2 w zw. z motywem 31 dyrektywy 2008/48 wynika, iż wymóg wskazania w umowie o kredyt sporządzonej w formie papierowej lub na innym trwałym nośniku w sposób jasny i zwięzły elementów określonych w tym przepisie jest niezbędny w celu umożliwienia konsumentom poznania ich praw i obowiązków (wyrok TS z 21.12.2023 r., BMW Bank i in., C-38/21, C‑47/21 i C‑232/21, Legalis, pkt 233). Informacje poprzedzające zawarcie umowy i towarzyszące owemu zawarciu, związane z warunkami umownymi i konsekwencjami owego zawarcia, mają dla konsumenta fundamentalne znaczenie. Ów wymóg wskazania elementów, o których mowa w art. 10 ust. 2 dyrektywy 2008/48, przyczynia się do realizacji celu zamierzonego przez tę dyrektywę, który polega na ustanowieniu w odniesieniu do kredytu konsumenckiego pełnej i bezwzględnie wiążącej harmonizacji w pewnych kluczowych obszarach, uznanej za niezbędną do zapewnienia wszystkim konsumentom w Unii wysokiego i równoważnego poziomu ochrony ich interesów oraz ułatwienia powstania dobrze funkcjonującego wewnętrznego rynku kredytów konsumenckich (wyrok TS z 13.2.2025 r., Lexitor, C-472/23, Legalis, pkt 28). W świetle tego celu wszystkie elementy określone w art. 10 ust. 2 dyrektywy 2008/48 powinny stanowić integralną część umowy o kredyt konsumencki. I tak w wyroku Radlinger i Radlingerová Trybunał uznał już, że badanie z urzędu przez sąd krajowy poszanowania wymogów wynikających z tej dyrektywy stanowi środek właściwy do osiągnięcia rezultatu określonego w  art. 10 ust. 2 dyrektywy 2008/48 i do przyczynienia się do osiągnięcia celu, o którym mowa w jej motywie 31 (wyrok Radlinger i Radlingerová, pkt 68).

Doszedł on na tej podstawie do wniosku, że skoro sąd krajowy jest zobowiązany do zapewnienia skuteczności (effet utile) ochrony konsumentów zamierzonej przez przepisy dyrektywy 2008/48, rola przyznana mu przez prawo Unii w rozpatrywanej dziedzinie nie ogranicza się do zwykłej możliwości wypowiedzenia się w przedmiocie przestrzegania tych wymogów, lecz obejmuje również obowiązek zbadania z urzędu poszanowania obowiązku informacyjnego przewidzianego w art. 10 ust. 2 dyrektywy 2008/48, gdy tylko dysponuje on niezbędnymi w tym celu informacjami na temat stanu prawnego i faktycznego (wyrok Radlinger i Radlingerová, pkt 70). W świetle rozumowania przedstawionego przez Trybunał w wyroku Radlinger i Radlingerová, RG uznał, że stanowisko wyrażone przez TS znajduje zastosowanie do wszystkich 22 elementów informacji wymienionych w art. 10 ust. 2 dyrektywy 2008/48 i można je przenieść na grunt niniejszej sprawy.

Okoliczność, że w niniejszym postępowaniu rozpatrywana sprawa została wszczęta przez konsumenta reprezentowanego przez adwokata, nie uzasadnia odmiennego wniosku, ponieważ kwestia o charakterze ogólnym dotycząca zakresu badania z urzędu spoczywającego na sądzie krajowym rozpatrującym sprawę powinna zostać rozstrzygnięta w oderwaniu od konkretnych okoliczności postępowania (wyrok TS z 11.3.2020 r., Lintner, C-511/17, Legalis, pkt 40).

Podsumowując, RG zaproponował Trybunałowi udzielenie następującej odpowiedzi na pierwsze pytanie prejudycjalne:

Artykuł 10 ust. 2 dyrektywy 2008/48 należy interpretować w ten sposób, że nakłada on na sąd krajowy rozpatrujący spór, w którym konsument powołuje się na zastosowanie sankcji przewidzianej w prawie krajowym mającym na celu wdrożenie art. 23 tej dyrektywy, obowiązek zbadania z urzędu poszanowania obowiązku wskazania w umowie o kredyt w sposób jasny i zwięzły w rozumieniu tej dyrektywy informacji wymienionych w art. 10 ust. 2 tej dyrektywy innych niż informacje, w odniesieniu do których uchybienie wyraźnie podnosi konsument.

Komentarz

Artykuł pochodzi z Systemu Legalis. Bądź na bieżąco, polub nas na Facebooku →