Stan faktyczny
Adwokat M.P. wniósł kasację od wyroku SA w K. na korzyść skazanego M.C. Pełnomocnik został wezwany do uiszczenie opłaty sądowej od kasacji oraz nadesłania pełnomocnictwa procesowego upoważniającego do reprezentowania skazanego w postępowaniu kasacyjnym, pod rygorem odmowy przyjęcia kasacji. Braki nie zostały uzupełnione w terminie. Jak się okazało, kilka dni przed wniesieniem kasacji M.C. zmarł poza granicami kraju. SA w K. odmówił przyjęcia kasacji, a wniosek o zwolnienie skazanego od opłaty sądowej od kasacji pozostawił bez rozpoznania. Zdaniem Sądu, pełnomocnictwo dla adwokata M.P. wygasło z dniem śmierci skazanego, zaś sam pełnomocnik nie uzupełnił braków formalnych kasacji w zakreślonym terminie.
Zarzuty zażalenia
Obrońca skazanego wniósł zażalenie, zarzucając m.in. rażące naruszenie art. 6 KPK w zw. z art. 42 ust. 2 Konstytucji RP poprzez odmówienie realizacji prawa do obrony w sytuacji wyjątkowej i nieprzewidzianej wprost przez przepisy procedury karnej. Twierdził, że upoważnienie do obrony udzielone mu przez M.C. do protokołu przed Sądem I instancji obejmowało także czynności po uprawomocnieniu się orzeczenia. W jego ocenie, wezwanie do złożenia pełnomocnictwa było przejawem nadmiernego formalizmu procesowego, pozostającego w sprzeczności z zasadą rzetelnego procesu i proporcjonalności, uzupełnienie braków formalnych kasacji było przecież obiektywnie niemożliwe. Obrońca wskazał, że SA w K. w sposób nieuprawniony posłużył się regulacjami KPC dotyczącymi wygaśnięcia pełnomocnictwa na skutek śmierci strony, podczas gdy procedura karna zawiera własne regulacje w tym zakresie.
Postępowanie kasacyjne a śmierć skazanego
SN uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę SA w K. do podjęcia dalszych czynności związanych z przyjęciem kasacji obrońcy skazanego. W uzasadnieniu wskazano, że dla oceny, czy możliwe jest nadanie biegu kasacji w razie śmierci skazanego, kluczowe znaczenie ma art. 529 KPK. Zgodnie z tym przepisem, wniesieniu i rozpoznaniu kasacji na korzyść oskarżonego nie stoi na przeszkodzie wykonanie kary, zatarcie skazania, akt łaski, ani też okoliczność wyłączająca ściganie lub uzasadniająca zawieszenie postępowania. Śmierć skazanego wyklucza więc wniesienie i rozpoznanie kasacji jedynie na jego niekorzyść (zob. postanowienie SN z 25.2.2022 r., V KK 465/21, Legalis). SN zaznaczył przy tym, że dla dopuszczalności wniesienia kasacji nie ma znaczenia, czy śmierć skazanego nastąpiła już po wniesieniu tego środka zaskarżenia, czy też jeszcze przed tym dniem.
W ocenie SN, zawarty w art. 529 KPK warunek „rozpoznanie kasacji na korzyść oskarżonego”, należy odczytać jako „uwzględnienie kasacji na korzyść oskarżonego”. Chodzi tu przede wszystkim o dopuszczalność wydania przez sąd kasacyjny wyroku na podstawie art. 537 § 2 in fine KPK, czyli uchylenia zaskarżonego wyroku i uniewinnienia oskarżonego z uwagi na oczywistą niesłuszność skazania. W przypadku skutecznego wniesienia kasacji na korzyść skazanego i jego śmierci zawsze zachodzi konieczność zbadania kasacji pod kątem jej ewentualnego uwzględnienia (zob. postanowienie SN z 20.1.2026 r., V KK 518/25, Legalis). Dalsze postępowanie jest uzależnione od tego, czy kasacja jest zasadna, czy też niezasadna. W razie niezasadności kasacji sąd nie może jej oddalić, gdyż takie orzeczenie nie może zostać uznane za rozpoznanie jej na korzyść oskarżonego. W takim przypadku dopuszczalne jest jedynie umorzenie postępowania kasacyjnego.
SN stwierdził, że uprawnienie obrońcy skazanego M.C. do działania w postępowaniu kasacyjnym wynika z zakresu udzielonego pełnomocnictwa. Adwokat M.P. uzyskał pełnomocnictwo do działania w imieniu M.C. jako obrońcy z wyboru do protokołu rozprawy przed Sądem I instancji, i od tego momentu był umocowany do działania w sprawie. Obrońca uprawdopodobnił też fakt, że skazany wyraził wolę wniesienia kasacji i uzgodnił dokonanie tej czynności procesowej ze swoim obrońcą.
Kto pokrywa koszty postępowania?
SN za błędne uznał również stanowisko SA w K., że w okolicznościach takich jak w tej sprawie obrońca jest zobowiązany do dokonania opłaty za wniesienie kasacji. Nie można domagać się wniesienia tej opłaty od obrońcy, z art. 527 § 1 KPK wprost wynika, że to strona dołącza dowód uiszczenia opłaty sądowej. W razie skorzystania przez stronę z prawa do złożenia kasacji to strona podlega wezwaniu na podstawie art. 120 § 1 KPK do usunięcia braku polegającego na niezłożeniu należytych opłat, ponieważ to od niej pochodzi ten środek zaskarżenia.
Przepisy KPK wprost nie rozstrzygają kwestii wpływu śmierci skazanego na obowiązek uiszczenia opłaty od kasacji. Natomiast z art. 922 § 2 KC wynika, że nie należą do spadku po zmarłym między innymi prawa i obowiązki ściśle związane z jego osobą. Koszty procesu należą do tego rodzaju obowiązków zmarłego. Skoro nie wchodzą do spadku, to obowiązek ich uiszczenia wygasa z chwilą śmierci zobowiązanego. Nie ma podmiotu zobowiązanego do ich ponoszenia, zatem niedopuszczalne jest rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów procesu, polegające na ich zasądzeniu lub na zwolnieniu skazanego od ich ponoszenia. W konsekwencji śmierć skazanego w toku postępowania kasacyjnego prowadzi do obciążenia Skarbu Państwa kosztami tego postępowania, bez względu na to, czy wniesiona na jego korzyść kasacja podlega rozpoznaniu. Dotyczy to tych składowych kosztów procesu, które nie zostały już uiszczone przez skazanego przed jego śmiercią (zob. postanowienie SN z 9.6.1999 r., V KKN 412/97).
Postanowienie SN z 12.3.2026 r., IV KZ 1/26, Legalis
Artykuł pochodzi z Systemu Legalis. Bądź na bieżąco, polub nas na Facebooku →
