Art. 96 ustawy z 11.3.2004 r. o podatku od towarów i usług (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 775; dalej: VATU) kompleksowo reguluje kwestię rejestracji do celów VAT. Określa nie tylko warunki rejestracji ale też m.in. okoliczności odmowy rejestracji, wykreślenia z rejestru czy też przywracania do rejestru podatników VAT czynnych. Gdy Ministerstwo Finansów nowelizuje ten przepis, zwykle oznacza to kolejne stadium „uszczelniania” systemu VAT, ukierunkowane na anihilowanie z przestrzeni podmiotów potencjalnie nieuczciwych, zwyczajnie nierzetelnych, roztargnionych albo z innych względów nienadających się do roli podatnika czynnego.
Dlatego takie właśnie myśli pojawiły się przy okazji kolejnej nowelizacji. Tym razem nie chodzi tylko i wyłącznie o uszczelnienie, gdyż pojawiają się także pewne uproszczenia. Przyjrzyjmy się szczegółowo propozycjom, które (o ile dobrze pójdzie), wejdą w życie już od 1.10.2026 r.
Koniec z VAT-Z
To ciekawa propozycja. Jej celem jest ułatwienie i przyspieszenie przedsiębiorcom wpisanym do CEIDG oraz KRS (czyli przytłaczającej większości przedsiębiorców krajowych) załatwienia formalności związanych z zakończeniem działalności. Obecnie trzeba złożyć wniosek o wykreślenie działalności gospodarczej z rejestru CEIDG i KRS oraz odrębnie VAT-Z, czyli zgłoszenie o zaprzestaniu wykonywania czynności podlegających opodatkowaniu VAT.
Wprowadzana zmiana umożliwi wykreślenie z rejestru VAT bez konieczności zgłaszania informacji o likwidacji działalności na formularzu VAT-Z. Co ważne, uproszczenie nie będzie obejmować sytuacji, w której oprócz działalności gospodarczej dana osoba podlega opodatkowaniu VAT „samoistnie”, czyli poza działalnością zarejestrowaną np. w CEIDG. To możliwe np. w zakresie najmu prywatnego albo sprzedaży działek. Nie znajdzie też zastosowania do podatników zagranicznych, zarejestrowanych do VAT w Polsce (np. z uwagi na udział w transakcjach łańcuchowych czy świadczenie usług związanych z nieruchomością).
Naczelnik urzędu skarbowego zyska zaś uprawnienia do wykreślania z urzędu z rejestru jako podatnika VAT podatnika, który nie będzie miał obowiązku zgłaszania zaprzestania wykonywania czynności podlegających opodatkowaniu.
Mniej aktualizacji VAT-R
To też zmiana ciekawa. Otóż nowe przepisy odstępują od konieczności składania przez podatnika zgłoszenia aktualizacyjnego VAT-R w związku ze zmianą właściwości organu podatkowego będącą następstwem aktualizacji danych adresowych. Z uwagi na fakt, że zarówno informacja o rejestracji do VAT, jak i informacja o zmianie danych adresowych, trafia do systemu centralnego, nie ma potrzeby obciążania podatnika dodatkowymi obowiązkami w zakresie złożenia zgłoszenia aktualizacyjnego, jeżeli zmiana w VAT-R będzie dotyczyła jedynie zmiany właściwego organu podatkowego będącej następstwem zmiany danych adresowych.
Nowe okoliczności odmowy rejestracji VAT
Odmowa rejestracji podatnika do VAT ma być możliwa do momentu, gdy podmiot wykreślony ze względu na brak złożenia deklaracji nie uzupełni tych brakujących deklaracji. Ma ona na celu zmotywowanie podatników do wypełniania obowiązku, jakim jest składanie deklaracji VAT. Dodatkowy warunek rejestracji do VAT będzie więc sprzyjał realizacji dyscypliny podatkowej.
Zmiany w zakresie przedstawiciela podatkowego
Tu propozycji jest kilka. Po pierwsze, naczelnik urzędu skarbowego zyska możliwość odmowy rejestracji w przypadku braku ustanowienia przedstawiciela podatkowego w momencie składania dokumentów rejestracyjnych. Do tej pory nie przewidziano żadnych konsekwencji związanych z brakiem wypełnienia takiego obowiązku, dlatego zaproponowana regulacja może przyczynić się do poprawy wypełniania obowiązków podatkowych przede wszystkim przez podmioty z państw trzecich.
Ponadto, skoro jedną z przesłanek odmowy rejestracji jest brak kontaktu z pełnomocnikiem, jednakowo traktowany ma być przedstawiciel podatkowy. Przemawia za tym zakres obowiązków przedstawiciela podatkowego, który działa w imieniu i na rzecz podatnika oraz ponosi solidarną odpowiedzialność za zobowiązanie podatkowe. Zatem zakres obowiązków i odpowiedzialności za działania podatnika w pełni uzasadnia nadanie podobnych skutków w odniesieniu do braku kontaktu z pełnomocnikiem, jak i przedstawicielem podatkowym.
Po trzecie, projekt przewiduje możliwość wykreślenia podatnika z rejestru podatników VAT w sytuacji, gdy zrezygnuje jeden przedstawiciel podatkowy, a podatnik pomimo takiego obowiązku nie ustanowił kolejnego przedstawiciela. Wykreślenie powinno następować tylko w takiej sytuacji, gdy podatnik nie podjął czynności w kierunku ustanowienia nowego przedstawiciela. Gdy podatnik już po wykreśleniu ustanowił ponownie przedstawiciela podatkowego, ma to być przesłanka do przywrócenia do rejestru. Wprowadzony zostanie także mechanizm przywrócenia do rejestru podatników VAT czynnych na wniosek złożony w terminie 2 miesięcy od dnia wykreślenia z rejestru jako podatnika VAT w przypadku, gdy ustanowienie nowego przedstawiciela podatkowego nastąpi już po wykreśleniu z tego rejestru. Po upływie tego terminu podatnik, aby zarejestrować się do VAT, będzie musiał złożyć zgłoszenie rejestracyjne.
Zawieszenie działalności
Tu będzie małe doprecyzowanie. Podatnicy, składając zawiadomienie, że w okresie zawieszenia działalności będą wykonywać czynności opodatkowane, określają czas wykonywania tych czynności przykładowym sformułowaniem „podczas trwania zawieszenia”, nie wskazując konkretnych dat granicznych. W związku z tym proponuje się doprecyzowanie tego przepisu w ten sposób, aby wynikało z niego, że podatnicy, informując o tym, że w okresie zawieszenia będą wykonywać czynności opodatkowane, będą wskazywać daty (dni ,,od-do’’) rozpoczęcia i zakończenia wykonywania tych czynności.
Komentarz
Dwie pierwsze z omawianych zmian są najciekawsze. Dotyczą bowiem rzeczywiście szerokiego spektrum podmiotów. I faktycznie, świadczą o swego rodzaju łagodzeniu formalizmu. Jest jeszcze jedna proponowana zmiana przepisów, pośrednio dotycząca rejestracji VAT. Chodzi o przepisy o tzw. białej liście (art. 96b VATU). Obecnie w wykazie podatników VAT są prezentowane dane podmiotu według stanu na dowolnie wybrany dzień, z wyjątkiem kilku podstawowych danych (nazwa, NIP, status i REGON), które są udostępniane według stanu na dzień sprawdzenia podmiotu. Status podmiotu dotyczy też tych, w odniesieniu do których nie dokonano rejestracji albo który wykreślono z rejestru podatnika VAT, zarejestrowanego jako „podatnik VAT czynny” albo „podatnik VAT zwolniony”, w tym podmiotu, którego rejestracja została przywrócona. W związku z postulatami przedsiębiorców, aby status podatnika wyświetlany był na wybrany dzień z przeszłości, projektowaną nowelizacją wprowadza się zmiany w art. 96b w ust. 2 VATU, które umożliwią wprowadzenie zmian w wykazie podatników VAT, pozwalających na sprawdzenie, jaki podatnik miał status w wybranym dniu, przypadającym nie wcześniej niż w okresie 5 lat poprzedzających rok, w którym podmiot jest sprawdzany.
Artykuł pochodzi z Systemu Legalis. Bądź na bieżąco, polub nas na Facebooku →
