Księgowych czeka kolejna rewolucja
Obniżka stawki PIT, nowa kwota zmniejszająca podatek, koniec ulgi dla klasy średniej, odliczenie składki zdrowotnej u niektórych przedsiębiorców – to wszystko ma obowiązywać już od 1.7.2022 r. Zmiany są korzystne dla podatników. Ale po raz kolejny przysporzą mnóstwo pracy księgowym.
– Od ponad pół roku nie mamy ani chwili wytchnienia. Najpierw bardzo obszerny projekt Polskiego Ładu, potem poprawki, wątpliwości, analizy, szkolenia, zmiany w systemach księgowych i mnóstwo pracy przy wdrażaniu nowych przepisów. A jak już programy płacowe zostały dostosowane do Polskiego Ładu, to okazało się na początku stycznia, że pensje trzeba też liczyć według starych zasad. Teraz szykuje się kolejna rewolucja – mówi Magdalena Michałowska ze Stowarzyszenia Współpracujących Biur Rachunkowych.
Systemy do poprawki
– 1 lipca znowu całkowicie zmienią się zasady liczenia pensji. Programy kadrowo-płacowe będą musiały być gruntownie przebudowane. To wieloetapowy proces zaczynający się od projektu programu poprzez wykonanie, dodanie funkcjonalności, konwersję danych, a skończywszy na testach, szkoleniach i wdrożeniu w firmie. Oczywiście wszystko dodatkowo kosztuje – mówi Cezary Szymaś, współwłaściciel biura rachunkowego ASCS-Consulting.
Przypomnijmy, że obecnie księgowi muszą liczyć pensje na dwa sposoby. Najpierw zgodnie z Polskim Ładem, czyli według nowej skali, stosując jedną dwunastą kwoty zmniejszającej podatek (425 zł), odliczając ulgę dla klasy średniej oraz bez odpisywania składki zdrowotnej. Potem na zasadach obowiązujących w zeszłym roku: stosując starą skalę, z inną kwotą zmniejszającą PIT (43,76 zł), bez ulgi dla klasy średniej i z odliczeniem składki zdrowotnej. Następnie muszą wybrać korzystniejszą dla pracownika metodę. Tak żeby na Polskim Ładzie nie tracił.
Co się zmieni 1.7.2022 r.? Zgodnie z projektem nowelizacji będzie nowa skala podatkowa, a PIT w pierwszym progu spadnie z 17 do 12 proc. W związku z tym pracodawcy muszą stosować nową kwotę zmniejszającą podatek, która wyniesie 300 zł. Jednak nie zawsze. Jeśli dana osoba jest zatrudniona w dwóch miejscach, kwota zmniejszająca podatek wynosi po 150 zł, a jeśli w trzech – po 100 zł. Nie będzie już ulgi dla klasy średniej, czyli skomplikowanego odpisu od dochodu, który, zgodnie z założeniami Polskiego Ładu, miał zrekompensować pracownikom straty w składce zdrowotnej. Plus parę innych zmian, np. nowe zasady składania informacji PIT-2.
Skala może być lepsza
Nowości będą też w rozliczeniach przedsiębiorców. Biznes na skali dostaje 12-proc. stawkę PIT (bez ulgi dla klasy średniej). Przedsiębiorcy na liniówce odliczą składki zdrowotne od dochodu (maksymalny odpis to 8,7 tys. zł rocznie), a ryczałtowcy od przychodu (połowę).
– Jeśli te nowości wejdą w życie, dla wielu przedsiębiorców, którzy wybrali w tym roku ryczałt, korzystniejsza może być jednak skala. Ale termin na decyzję o formie opodatkowania już dawno minął (21 lutego). Rząd rozważa dopuszczenie późniejszej zmiany sposobu rozliczenia, trudno sobie jednak wyobrazić, jak miałoby to wyglądać od strony księgowej. Przecież przejście z ryczałtu na skalę oznacza ponowne księgowanie wszystkich zdarzeń oraz korektę wszystkich rozliczeń, także ZUS-owskich, co spowoduje kolejny olbrzymi chaos – mówi Magdalena Michałowska.
Czasu jest mało
Księgowi podkreślają też, że na wdrożenie kolejnych zmian znowu będzie (tak jak przy wprowadzaniu Polskiego Ładu) mało czasu. Projekt został opublikowany w czwartek 24 marca i jest konsultowany. Przed nim cały proces legislacyjny.
– Nie możemy wdrażać nowych przepisów, dopóki nie znajdą się w Dzienniku Ustaw, a znając życie, może to nastąpić nawet w drugiej połowie czerwca – mówi Magdalena Michałowska. – 1 lipca to niefortunny termin na taką rewolucję. Nie możemy zmuszać wszystkich, żeby rezygnowali z wakacyjnych urlopów. Lepszy byłby wrzesień albo październik – dodaje Cezary Szymaś.
Agnieszka Telakowska-Harasiewicz doradca podatkowy w kancelarii SSW Pragmatic Solutions
Firmy dopiero co poradziły sobie z olbrzymią reformą rozliczeń, a już za kwartał czeka je kolejna rewolucja. Od 1.7. 2022 r. całkowicie bowiem zmienią się zasady liczenia wynagrodzeń. Generalnie zmiany są korzystne dla podatników. Ogólnie można powiedzieć, że naprawiają to, co zostało niepotrzebnie skomplikowane i zepsute. Ciężar ich wdrożenia znowu jednak spadnie na pracodawców i księgowych. I obawiam się, że sama aktualizacja programów płacowych nie wystarczy. Potrzebne będą nowe procedury w firmach, szkolenia, wyjaśnienia dla pracowników. Widać też już pierwsze wątpliwości. Wynikające choćby z tego, że projekt nie zgadza się z uzasadnieniem, np. w kwestii przeliczania pensji według starych i nowych zasad. Pozostaje mieć nadzieję, że tym razem ustawodawca zadba o to, aby nowelizacja była zrozumiała i nie rodziła kolejnych wątpliwości.
Etap legislacyjny: konsultacje społeczne.
Darowizny pieniężne na rzecz obywateli Ukrainy
Zgodnie z art. 52zf ustawy z 26.7.1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 1128 ze zm.; dalej: PDOFizU oraz art. 38w ustawy z 15.2.1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 1800 ze zm.; dalej: PDOPrU), kosztem uzyskania przychodów mogą być koszty wytworzenia albo cena nabycia rzeczy lub praw będących przedmiotem darowizn a także koszty poniesione z tytułu nieodpłatnego świadczenia, o ile:
- realizują na cele związane z przeciwdziałaniem skutkom działań wojennych na terytorium Ukrainy;
- zostaną przekazane w okresie od dnia 24.2.2022 r. do 31.12.2022 r.;
- nie zostały zaliczone do kosztów uzyskania przychodów, w tym poprzez odpisy amortyzacyjne;
- zostaną przekazane organizacjom, o których mowa w art. 3 ust. 2 i 3 ustawy z 24.4.2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 1057 ze zm., dalej: PożPubWolontU) lub równoważnym organizacjom określonym w przepisach regulujących działalność pożytku publicznego obowiązujących na terytorium Ukrainy, jednostkom samorządu terytorialnego, Rządowej Agencji Rezerw Strategicznych, względnie podmiotom wykonującym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub na terytorium Ukrainy działalność leczniczą lub działalność z zakresu ratownictwa medycznego.
Ww. przepisy nie odnoszą się w swej treści do darowizn pieniężnych. Co więcej, zgodnie z art. 16 ust. 1 pkt 14 PDOPrU oraz analogicznym art. 23 ust. 1 pkt 11 PDOFizU, nie zalicza się do kosztów uzyskania przychodów darowizn i ofiar wszelkiego rodzaju, z wyjątkiem wpłat na rzecz Polskiej Organizacji Turystycznej. Niedogodności podatkowe związane z tymi przepisami łagodzi częściowo możliwość pomniejszenia podstawy opodatkowania o odpowiednią kwotę darowizny. Nie większą jednak niż 10% dochodu (art. 18 ust. 1 pkt 2 PDOPrU) lub 6% dochodu (art. 26 ust. 1 pkt 9 PDOFizU), przy spełnieniu warunków określonych w tych przepisach.
Przykład z życia: darowizna pieniężna
Podatnik prowadzi działalność w branży produkcyjnej i zatrudnia ok. 100 pracowników. Podatnik postanowił zorganizować akcję wsparcia osób uciekających z terytorium Ukrainy w związku z toczącymi się tam działaniami wojennymi. Zachęca więc pracowników do przekazywania na swoją rzecz darowizn pieniężnych. Wprowadzając nawet możliwość potrącania odpowiednich kwot z wynagrodzenia netto pracowników.
Aby zachęcić do niesienia pomocy, podatnik zobowiązuje się do dołożenia do każdej darowizny przekazanej przez pracownika „drugie tyle” z własnych środków. Tak zebraną kwotę, podatnik przekaże na rzecz urzędu gminy, w którym zlokalizowana jest siedziba podatnika. Gmina przeznaczy zaś zebrane środki na remont budynku nieczynnego internatu szkoły zawodowej zlokalizowanej w gminie, w którym to budynku zakwaterowanie znajdą osoby przybywające z Ukrainy.
Pracownicy podatnika nie mają wielkiego manewru jeśli chodzi o skorzystanie z podatkowych preferencji. Nie ma tu mowy o żadnych kosztach uzyskania przychodu. Osoby uzyskujące dochody ze stosunku pracy mają je określone ryczałtowo. Art. 52zf PDOFizU ogranicza je zresztą jedynie do kosztu wytworzenia lub ceny nabycia rzeczy lub praw, względnie kosztów poniesionych z tytułu nieodpłatnego świadczenia. Nie ma tam miejsca na darowizny pieniężne. Tym bardziej, że w tym wypadku są przekazywane na rzecz pracodawcy a nie odpowiedniej instytucji wskazanej w ww. przepisie. Z podobnych względów, pracownicy nie odliczą kwoty darowizny od dochodu zgodnie z art. 26 ust. 1 pkt 9 PDOFizU. Pracodawca nie spełnia bowiem przesłanek z PożPubWolontU.
Z punktu widzenia pracodawcy, sytuacja wygląda w opisywanym przypadku w zasadzie podobnie. Z podobnych bowiem względów, podatnik nie zaliczy kwoty przekazanej darowizny do KUP z uwagi na przepisy art. 38w PDOPrU. Tam również nie ma możliwości zaliczenia do KUP wydatków na darowiznę pieniężną. Co prawda środki będą przekazane na rzecz jednostki samorządu terytorialnego. Nie mieszczą się jednak w katalogu wsparcia określonym w ww. przepisie. Co więcej, może się okazać, że pobranie środków z wynagrodzeń pracowników może stanowić przysporzenie po stronie podatnika. A więc przychód, opodatkowany podatkiem CIT. Tu rozwiązaniem może być jednak skonstruowanie mechanizmu pomocowego tak, by podatnik jako pracodawca jedynie „przekazywał” środki pobrane od pracowników odpowiedniej instytucji. To znaczy, by działał jako pośrednik, przekazujący nie swoje środki. Takie podejście wyklucza oczywiście możliwość zaliczenia ich do KUP, ale to bez znaczenia, skoro takiej możliwości i tak nie ma.
Pracodawca nie odliczy też przekazanej darowizny (choćby w części finansowanej jedynie ze środków własnych) od dochodu zgodnie z art. 18 ust. 1 pkt 1 PDOPrU. Jednostki samorządu terytorialnego nie zostały wskazane w PożPubWolontU. Nie mieszczą się więc w dyspozycji tego przepisu. Tyle dobrego, że darowizna nie wywoła skutków na gruncie podatku VAT. Jej przekazanie nie stanowi bowiem żadnej czynności opodatkowanej tym podatkiem.
Sytuacja wyglądałaby inaczej, gdyby darowizna została przekazana przez podatnika na rzecz organizacji, o której mowa w art. 3 ust. 2 i 3 PożPubWolontU. Na cele określone w art. 4 PożPubWolontU. Co ważne, nie muszą to być literalnie cele związane z przeciwdziałaniem skutkom działań wojennych na terytorium Ukrainy. Wystarczy, że zmieszczą się w szerokim katalogu wskazanym w tym przepisie. Inna sprawa, że znajdzie się tam m.in. pomoc ofiarom katastrof, klęsk żywiołowych, konfliktów zbrojnych i wojen w kraju i za granicą.
Podobna kwalifikacja mogłaby dotyczyć darowizn przekazywanych przez pracowników. Ważne jednak, by podatnik-pracodawca nie pobierał w pierwszej kolejności wpłat od pracowników na swoje konto. Odliczenie darowizny wymaga posiadania dowodu wpłaty na rachunek płatniczy obdarowanego lub jego rachunek w banku, inny niż rachunek płatniczy. Rola pracodawcy powinna więc ograniczać się do wskazywania, na jakie konto ma być dokonana wpłata.
Oczywiście, podatnik – pracodawca może wspierać jednostkę samorządu terytorialnego np. poprzez przekazywanie określonych towarów (żywność, odzież, środki czystości, meble, materiały budowlane) albo usług (np. pracy własnej, np. świadcząc usługi remontowe). Wówczas nie skorzysta z odliczenia od dochodu. Ale zaliczy wydatki w KUP.
Sprawca pomówienia w internecie ponosi odpowiedzialność karną i cywilną
Postępowanie karne
E.G. przez kilka miesięcy zamieszczała na portalach internetowych i w opiniach Google liczne wpisy na temat B.R. twierdząc, że wykonywała ona badania ultrasonograficzne bez wymaganych uprawnień i certyfikatów oraz że doprowadziła do śmierci jej płodu. W postępowaniu karnym sąd uznał, że E.G. działała z premedytacją i skazał ją za to, że za pomocą środków masowego komunikowania pomawiała B.R. o takie postępowanie i właściwości, które mogły ją nie tylko poniżyć w opinii publicznej, ale również narazić na utratę zaufania potrzebnego dla wykonywania zawodu lekarza o specjalizacji ginekolog – położnik (art. 212 § 1 KK w zw. z art. 212 § 2 KK w zw. z art. 12 KK).
Powództwo o ochronę dóbr osobistych
R.B. zdecydowała się także na pozwanie E.G. w postępowaniu cywilnym wnosząc powództwo o ochronę dóbr osobistych. Powódka twierdziła, że informacje zamieszczane w Internecie przez pozwaną nie tylko doprowadziły do naruszenia jej dobrego imienia, ale również podważyły jej wiarygodność i zaufanie na gruncie osobistym i zawodowym. Sądy I i II instancji uznały, że doszło do naruszenia dóbr osobistych powódki na skutek bezprawnego zamieszczania przez E.G. nieprawdziwych i zniesławiających wpisów w Internecie. Sąd I instancji zasądził od pozwanej na rzecz powódki 20 tys. zł. wraz z odsetkami tytułem zadośćuczynienia oraz zobowiązał E.G. do złożenia w placówkach medycznych, w których pracowała R.B., oświadczeń zawierających przeprosiny za bezprawne działania. Sąd II instancji utrzymał zaskarżone orzeczenie w mocy.
Zarzuty skargi kasacyjnej
E.G. wniosła skargę kasacyjną twierdząc, że jest ona oczywiście uzasadniona ze względu na rażące naruszenie i błędną wykładnię przez Sąd II instancji art. 23 KC w zw. z art. 24 KC oraz art. 10 ust. 1 i 2 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie 4.11.1950 r., zmienionej następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2 (Dz.U. z 1993 r. Nr 61 poz. 284), a także art. 60 KC i art. 61 § 1 KC w zw. z art. 9 ust. 1 i 2 oraz art. 16 i art. 17 ust. 1 ustawy z 6.11.2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 849). W skardze kasacyjnej stwierdzono, że Sądy I i II instancji nieprawidłowo ustaliły zakres związania prawomocnym wyrokiem skazującym sądu karnego. Skarżąca dowodziła, że jej opinie odnosiły się do zdarzeń rzeczywistych a w swoich wypowiedziach dokonała jedynie wartościującego osądu postępowania powódki. Zdaniem E.G. istniała podstawa dla wypowiedzi, które wkraczały w sferę dóbr osobistych powódki, zaś stopień tej ingerencji była proporcjonalny do wagi zaistniałych zdarzeń. Skarżąca dodatkowo twierdziła, że internetowe wpisy miały na celu ochronę istotnego interesu społecznego.
Warunki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania
Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Podkreślając nadzwyczajny charakter tego środka zaskarżenia, SN wyjaśnił, że przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania w razie wykazania przez stronę, iż w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Ponieważ skarżąca oparła wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na jej oczywistej zasadności miała obowiązek wykazać istnienie kwalifikowanej postaci naruszenia konkretnych przepisów prawa materialnego lub procesowego. Należy przez to rozumieć naruszenie dostrzegalne przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez potrzeby zagłębiania się w szczegóły sprawy lub dokonywania jej poszerzonej analizy. O przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania nie decyduje nawet oczywiste naruszenie konkretnego przepisu, lecz jego skutek polegający na wydaniu oczywiście nieprawidłowego orzeczenia, które nie może się ostać (zob. postanowienie SSN z 7.1.2003 r., I PK 227/02, Legalis).
Związanie sądu cywilnego karnym wyrokiem skazującym
W ocenie SN brak jest podstaw do przyjęcia, że zaskarżone orzeczenie jest oczywiście wadliwe wskutek błędnego określenia zakresu związania wydanym w postępowaniu karnym prawomocnym wyrokiem skazującym. Zgodnie z art. 11 KPC, ustalenia zawarte w wydanym w postępowaniu karnym prawomocnym wyroku skazującym za popełnienie przestępstwa wiążą sąd w postępowaniu cywilnym co do faktu popełnienia przestępstwa. Sąd rozpoznający sprawę cywilną jest związany zarówno ustaleniami faktycznymi, jak i ocenami prawnymi sądu karnego, które w sprawie cywilnej nie mogą być obalone ani pominięte (zob. wyrok SN z 23.6.2017 r., I CSK 614/16, Legalis). W konsekwencji Sąd II instancji słusznie powołał się na wiążącą w postępowaniu cywilnym moc wyroków Sądu Rejonowego w W. i Sądu Okręgowego w W. co do faktu popełnienia przestępstwa i jego kwalifikacji.
SN stwierdził, że w świetle ustaleń wyroków sądów karnych oraz wiążących w postępowaniu kasacyjnym ustaleń faktycznych poczynionych w sprawie, skarżąca nie wykazała, iż skarga jest oczywiście uzasadniona. Treść komentarzy publikowanych przez E.G., zarówno w okresie objętym wyrokami karnymi, jak i poza nim, była co do zasady tożsama. E.G. twierdziła, że powódka wykonywała badania ultrasonograficzne bez uprawnień i certyfikatów, zarzucała jej też, iż spowodowała śmierć zarodka pozwanej. W ocenie SN zaprezentowana przez skarżącą argumentacja nie pozwala na obalenie oceny Sądów orzekających, że jej działania ze względu na formę, częstotliwość oraz intensywność godziły w dobra osobiste powódki ponieważ wykraczały poza ramy dozwolonej i rzeczowej krytyki. W uzasadnieniu postanowienia podkreślono, że działania te wbrew twierdzeniom skarżącej nie zostały podjęte w celu ochrony uzasadnionego interesu społecznego, lecz stanowiły przejaw szykany a ich celem było zdyskredytowanie powódki jako lekarza.
Trudna droga Ukraińców po obiecane świadczenia
W Polsce przebywa obecnie 2,3 mln uchodźców z Ukrainy, szukających tu schronienia. Rząd zaoferował im hojne wsparcie, nieróżniące się niczym od tego, na co mogliby liczyć, gdyby przyjechali do naszego kraju przed rosyjską agresją i otrzymali zezwolenie na swój pobyt i pracę w zwykłym trybie. Mogą więc starać się o 500+, rodzinny kapitał opiekuńczy, dofinansowanie do pobytu w żłobku i świadczenie Dobry Start.
Specustawa o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa zawiera jednak poważne ograniczenie ich dostępu do tych świadczeń. W art. 26 ust 3 wyraźnie zapisano, że mogą liczyć na wsparcie, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek, nie wcześniej niż od miesiąca, w którym obywatel ten został wpisany do rejestru PESEL. Warto, aby rząd zastanowił się nad poluzowaniem tej regulacji, bo pozbawia ona setki tysięcy uchodźców należnych im świadczeń tylko dlatego, że nie udało się im zarejestrować w systemie PESEL
Bieg z przeszkodami
Z danych MSWiA wynika jednak, że od 16.3.2022 r., gdy ruszyła rejestracja Ukraińców w systemie PESEL, do piątku 25.3.2022 r. nadano im 300 tys. takich identyfikatorów.
Wynika z tego, że urzędy w całej Polsce są w stanie zarejestrować około 30 tys. uchodźców dziennie. W tym tempie wielu Ukraińców numer PESEL uzyska dopiero w maju albo i czerwcu. System rejestracji Ukraińców wymaga więc pilnego usprawnienia.
– Przez opóźnienia w nadawaniu numerów PESEL wielu uchodźców musi czekać na prawo do świadczeń – przyznaje Paweł Maczyński, przewodniczący Federacji Związków Pracowników Socjalnych i Pomocy Społecznej. – Przez to efektywność przepisów przewidujących wsparcie dla uchodźców z Ukrainy jest ograniczona.
Warto przypomnieć, że wymogu posiadania PESEL nie ma przy zgłaszaniu zatrudnienia Ukraińca w ZUS czy skarbówce, aby zapłacić składki i podatek od jego pensji
Z informacji, jakie „Rz” uzyskała z Ministerstwa Rodziny i Polityki Społecznej wynika, że obywatele Ukrainy muszą jednak posiadać numer PESEL do uzyskania tych świadczeń tak samo jak obywatele polscy.
Tymczasem z ogólnych przepisów np. art. 13 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci wynika, że jeśli wnioskodawca lub dziecko nie posiadają PESEL, wystarczy inny dokument potwierdzający ich tożsamość. Tak samo brzmi art. 23 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Dlatego do tej pory cudzoziemcom przebywającym w Polsce do uzyskania 500+ wystarczała karta pobytu z adnotacją ,,dostęp do rynku pracy”.
Weryfikacja wnioskodawców
Resort rodziny tłumaczy, że w trakcie postępowania administracyjnego o nadanie numeru PESEL weryfikowanych jest wiele przesłanek, takich jak choćby fakt istnienia dziecka, na które składany jest wniosek, potwierdzenie tożsamości wnioskodawcy, pokrewieństwa pomiędzy nimi czy legalność pobytu w Polsce.
Resort podkreśla, że wnioski o 500+ i inne świadczenia rodzinne uchodźcy mogą składać wyłącznie drogą elektroniczną, a postępowania o ich przyznanie są prowadzone wyłącznie elektronicznie, bez konieczności osobistego kontaktu wnioskodawcy z ZUS.
Wynika z tego, że może to stanowić kolejne ograniczenie dla cudzoziemców. Poza krajowym numerem telefonu, uchodźca musi też mieć konto w banku. Bo ZUS wypłaca 500+ wyłącznie przelewem. Ale to dotyczy wszystkich świadczeniobiorców.
Tomasz Lasocki z Katedry Ubezpieczeń na Uniwersytecie Warszawskim
Niepokojące jest to, że przepisy przewidują tak wyśrubowane warunki uzyskania świadczeń przez uchodźców. Tym bardziej że na razie nie widać pomysłu na usprawnienie procesu uzyskiwania przez nich PESEL. Powstaje więc problem, bo w ten sposób wielu uchodźcom przepadną świadczenia za marzec. Jeśli państwu zależy na weryfikacji Ukraińców przez ich rejestrację w systemie PESEL, to warto rozważyć taką zmianę przepisów, w myśl której brak rejestracji w systemie nie będzie odbierał im prawa do świadczeń. Gdy takiemu uchodźcy, a są to przecież głównie kobiety z dziećmi, uda się odstać w kolejce i dostać do okienka w urzędzie oraz uzyskać numer PESEL, mógłby złożyć wniosek o świadczenia wstecz, od marca. Nie możemy obciążać tych osób tym, że nasza administracja działa bardziej lub mniej sprawnie.
Zmiany w zatrudnieniu socjalnym
- Ustawa z 13.6.2003 r. o zatrudnieniu socjalnym (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 176 ze zm.) obowiązuje w polskim porządku prawnym od przeszło 17 lat;
- Lata 2020-2022 to czas obowiązywania programu pomocy osobom wykluczonym społecznie i zawodowo: „Od wykluczenia do aktywizacji”;
- Dane z GUS z lat 2012-2019 wskazują, że systematycznie rosła liczba osób korzystających z pomocy w zakresie zatrudnienia socjalnego. W przypadku Centrum Integracji Społecznej wzrost ten wyniósł ponad 100%.
Zatrudnienie socjalne w ramach KIS i CIS
Istotą zatrudnienia socjalnego jest zagwarantowanie możliwości uczestnictwa w zajęciach prowadzonych przez Centra Integracji Społecznej (dalej: CIS), Kluby Integracji Społecznej (dalej: KIS) i zatrudnienia wspieranego. Chodzi o pewnego rodzaju aktywizację społeczno-zawodową i zapobiegnięcie wykluczeniu społecznemu. Zatrudnienie wspierane ma charakter doradczy i finansowy, umożliwiający utrzymanie lub podjęcie aktywności zawodowej, np. prac społecznie użytecznych, założenie lub przystąpienie do spółdzielni socjalnej lub podjęcie działalności gospodarczej.
Na końcu 2020 r. w Polsce aktywnie działało 221 CIS. Centra mogą być tworzone m.in. przez jednostki samorządu terytorialnego lub organizacje pozarządowe oraz spółdzielnie socjalne osób prawnych. Te same podmioty są umocowane do zakładania KIS, których na końcu 2020 r. było 329. Najczęściej są prowadzone przez ośrodki pomocy społecznej, domy pomocy społecznej i organizacje non-profit. Zarówno KIS jak i CIS prowadzą reintegrację społeczną i zawodową, polegającą m.in. na organizowaniu: działań mających na celu pomoc w znalezieniu pracy, robót publicznych, prac społecznie użytecznych, poradnictwa prawnego, staży, działań samopomocowych. Funkcjonowanie KIS może być współfinansowane ze środków UE lub jednostek samorządu terytorialnego.
Kto może korzystać z zatrudnienia socjalnego?
Zgodnie z art. 1 ust. 1 lit. a) ustawy z 13.1.2022 r. o zmianie ustawy o zatrudnieniu socjalnym (Dz.U. z 2022 r. poz. 218; dalej: ZmZatrSocjU22) jej przepisy stosuje się do:
- bezdomnych realizujących indywidualny program wychodzenia z bezdomności;
- uzależnionych od alkoholu;
- uzależnionych od narkotyków lub innych środków odurzających;
- osób z zaburzeniami psychicznymi;
- długotrwale bezrobotnych;
- zwalnianych z zakładów karnych, mających trudności w integracji ze środowiskiem;
- uchodźców realizujących indywidualny program integracji;
- osób niepełnosprawnych.
Powyższe podmioty podlegają wykluczeniu społecznemu i ze względu na swoją sytuację życiową nie są w stanie własnym staraniem zaspokoić swoich podstawowych potrzeb życiowych. Znajdują się w sytuacji uniemożliwiającej lub ograniczającej uczestnictwo w życiu zawodowym, społecznym i rodzinnym. Wyżej wskazane osoby, które mają prawo do pewnych świadczeń finansowych (np. zasiłku dla bezrobotnych, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego, renty strukturalnej, renty z tytułu niezdolności do pracy, emerytury, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego), nie mogą korzystać z instrumentów prawnych związanych z zatrudnieniem socjalnym. ZmZatrSocjU22 zakłada, że osoby korzystające z renty z tytułu niezdolności do pracy mogą uczestniczyć w zajęciach prowadzonych przez KIS, czego dotychczas nie mogły robić. Do innych najważniejszych zmian należy jeszcze ustawowa rezygnacja z przesłanki ubóstwa jako warunku decydującego o dostępie do instrumentów zatrudnienia socjalnego, co sprawi, że nowe grupy osób będą mogły korzystać z CIS.
W ramach zmian w funkcjonowaniu CIS obecnie możliwa jest realizacji usług reintegracji zawodowej i społecznej poza miejscem funkcjonowania CIS. Ponadto nadzór nad działalnością CIS jest sprawowany przez wojewodę. Poszerzono krąg podmiotów uprawnionych do tworzenia CIS o spółdzielnie socjalne osób fizycznych. Zmieniono zasady finansowania CIS i KIS, szczególnie w przedmiocie przeznaczenia dotacji przyznawanej przez marszałka województwa. Uczestnikom CIS wydłużono tygodniowy (do 40 godzin) i maksymalny (24 miesiące) okres uczestnictwa w zajęciach. Podniesiono wysokość świadczenia integracyjnego ze 100% do 120% zasiłku dla bezrobotnych. Zwiększono liczbę dni wolnych od zajęć w CIS – z 6 do 12 dni; oraz dni wolnych z powodu niezdolności do uczestnictwa wskutek choroby – z 14 do 21 dni. Podniesiono maksymalną wysokości motywacyjnej premii integracyjnej – z 50% do 100% świadczenia integracyjnego.
Zmiany w innych ustawach
Ustawodawca regulując przepisy związane z zatrudnieniem socjalnym, postanowił wprowadzić również zmiany w innych ustawach:
- W ustawie z 26.10.1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 1119 ze zm.) zmieniono zakres przeznaczenia środków finansowych uzyskanych przez gminę z opłat za wydanie pozwoleń za sprzedaż napojów alkoholowych na zadania realizowane przez CIS i KIS;
- W ustawie z 31.7.2019 r. o świadczeniu uzupełniającym dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 1842 ze zm.) zmieniono maksymalną kwotę miesięczną dochodu uprawniającą do świadczenia uzupełniającego z 1700 zł na 1750 zł miesięcznie oraz wprowadzono mechanizm waloryzacji tej kwoty;
- W ustawie z 15.7.2020 r. o Polskim Bonie Turystycznym (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 839 ze zm.) przedłużono do 31.12.2022 r. termin na przekazywanie z ZUS do Polskiej Organizacji Turystycznej danych zgromadzonych w systemie teleinformatycznym, w związku z przedłużeniem możliwości korzystania z Polskiego Bonu turystycznego do końca września 2022 r.;
- W ustawie z 2.3.2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID‑19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 2095, ze zm.) zagwarantowano zapewnienie ciągłości finansowania instrumentów, służących ochronie miejsc pracy i wsparcia przedsiębiorców w 2022 r i w latach następnych, w związku z trwającą pandemią wirusa Sars-CoV-2.
Usługi transportowe w ramach pomocy obywatelom Ukrainy
Zgodnie z art. 52zf ustawy z 26.7.1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 1128 ze zm.; dalej: PDOFizU) oraz art. 38w ustawy z 15.2.1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 1800 ze zm.; dalej: PDOPrU), kosztem uzyskania przychodów mogą być koszty wytworzenia albo cena nabycia rzeczy lub praw będących przedmiotem darowizn a także koszty poniesione z tytułu nieodpłatnego świadczenia, o ile:
- realizują na cele związane z przeciwdziałaniem skutkom działań wojennych na terytorium Ukrainy;
- zostaną przekazane w okresie od 24.2.2022 r. do 31.12.2022 r.;
- nie zostały zaliczone do kosztów uzyskania przychodów, w tym poprzez odpisy amortyzacyjne;
- zostaną przekazane organizacjom, o których mowa w art. 3 ust. 2 i 3 ustawy z 24.4.2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 1057 ze zm.; dalej: PożPubWolontU) lub równoważnym organizacjom określonym w przepisach regulujących działalność pożytku publicznego obowiązujących na terytorium Ukrainy, jednostkom samorządu terytorialnego, Rządowej Agencji Rezerw Strategicznych, względnie podmiotom wykonującym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub na terytorium Ukrainy działalność leczniczą lub działalność z zakresu ratownictwa medycznego.
Co więcej, zgodnie z § 10bd rozporządzenia Ministra Finansów z 25.3.2020 r. w sprawie towarów i usług, dla których obniża się stawkę podatku od towarów i usług, oraz warunków stosowania stawek obniżonych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 1696 ze zm.; dalej: WarObnVATR) do 30.6.2022 r. nieodpłatna dostawa towarów oraz nieodpłatne świadczenie usług na cele związane z pomocą ofiarom skutków działań wojennych na terytorium Ukrainy korzysta z 0% stawki VAT. Obniżoną stawkę podatku stosuje się wyłącznie do dostaw towarów lub świadczenia usług na rzecz Rządowej Agencji Rezerw Strategicznych, podmiotów leczniczych w rozumieniu art. 4 ust. 1 ustawy z 15.4.2011 r. o działalności leczniczej (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 711 ze zm.; dalej: DziałLeczU) oraz jednostek samorządu terytorialnego.
Pamiętać należy także o innych, funkcjonujących od lat preferencjach wspierających działalność charytatywną. Np. o możliwość pomniejszenia podstawy opodatkowania o odpowiednią kwotę, nie większą jednak niż 10% dochodu (art. 18 ust. 1 pkt 2 PDOPrU) lub 6% dochodu (art. 26 ust. 1 pkt 9 PDOFizU), przy spełnieniu warunków określonych w tych przepisach.
Przykład z życia: usługi transportowe
Podatnik prowadzi firmę transportową i na co dzień świadczy usługi przewozu osób z Lublina i innych miejscowości województwa lubelskiego do portu lotniczego im. Fryderyka Chopina w Warszawie. Podatnik realizuje swoje usługi przy wykorzystaniu floty dziesięciu komfortowych, piętnastoosobowych busów (użytkowanych na podstawie umowy leasingu).
Podatnik postanowił udostępnić połowę swoich pojazdów do celów nieodpłatnego transportowania uchodźców z przejść granicznych do punktów tymczasowego pobytu, prowadzonych przez pozarządową organizację wspierającą ofiary wojny w Ukrainie. Pięciu kierowców – pracowników podatnika zostało więc (za swoją zgodą) czasowo oddelegowanych do pełnienia tego rodzaju powinności w ramach swoich obowiązków służbowych. Kilku kierowców rozwozi dodatkowo osoby uchodźców „po godzinach”, nabywając paliwo do tych celów z własnych środków, lecz biorąc faktury „na firmę”.
Z preferencji podatkowych na podstawie ww. przepisów korzysta wsparcie zinstytucjonalizowane. W opisywanych okolicznościach, podatnik może mieć z takim rodzajem wsparcia do czynienia. Jeśli bowiem pozarządowa organizacja spełnia warunki określone w PożPubWolontU, podatnik będzie mógł zaliczyć do KUP koszty poniesione z tytułu nieodpłatnego świadczenia na jej rzecz. Ważne więc, żeby to właśnie ta organizacja odpowiadała za koordynacje procesu przewozu osób z przejścia granicznego, żeby to ona była „beneficjentem” świadczenia podatnika.
Przy spełnieniu ww. warunków, podatnik będzie mógł zaliczyć do kosztów podatkowych m.in. wydatki na paliwo do pojazdów czy wynagrodzenie pracowników. Podchodząc do sprawy bardzo „aptekarsko”, bez powoływania się na omawiane przepisy szczególne, mogłoby takie zaliczenie budzić wątpliwości. Trudno bowiem uznać, że oddelegowanie aut i pracowników do wsparcia uchodźców miałoby związek z przychodem podatnika lub zachowaniem źródła przychodu. Podatnik mógłby oczywiście szukać rozwiązać, np. wdrażając politykę CSR. To jednak dodatkowe obciążenie.
Jakkolwiek źle to brzmi w kontekście celu działania na rzecz uchodźców, przepisy podatkowe mają to do siebie, że bywają oderwane od szlachetnych pobudek. Tym lepiej więc, że nowe szczególne przepisy zostały wprowadzone. Choć jeszcze inną sprawą jest, na ile organy podatkowe byłyby w stanie ustalić rzeczywisty charakter tego typu działań. Skoro podatnik standardowo operuje na obszarze Lubelszczyzny i standardowo ponosi wydatki np. na paliwo czy leasing aut.
Świadczona przez kierowców pomoc „na własną rękę” (ale z nabywaniem paliwa „na fakturę” podatnika) oczywiście nie wpadnie już w zakres ww. przepisów. Bo też nie korzysta z preferencji podatkowej pomoc bezpośrednio na rzecz osób fizycznych.
Osobną kwestią jest VAT i prawo do odliczenia podatku naliczonego, np. z tytułu nabycia paliwa. Zgodnie z art. 86a ust. 1 ustawy z 11.3.2004 r. o podatku od towarów i usług (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 685 ze zm.; dalej: VATU), co do zasady od tego rodzaju wydatków można odliczyć jedynie 50% podatku wykazanego na fakturze. Reguła ta nie dotyczy jednak zgodnie z art. 86a ust. 3 pkt 1 lit. b VATU wydatków dotyczących pojazdów, jeśli są konstrukcyjnie przeznaczone do przewozu co najmniej 10 osób łącznie z kierowcą, jeżeli z dokumentów wydanych na podstawie przepisów o ruchu drogowym wynika takie przeznaczenie. Pytanie tylko, czy podatnikowi w ogóle takie prawo przysługuje? Przewożąc uchodźców, wykonuje on co prawda działalność gospodarczą (skoro oddelegowuje pracowników w ramach ich obowiązków). Istnieje jednak ryzyko, że zdaniem fiskusa nie będzie to wykonywanie czynności opodatkowanych. Zwłaszcza, że § 10bd WarObnVATR akurat do organizacji pozarządowych nie referuje. Nie mamy więc czynności opodatkowanej VAT (zgodnie z art. 8 ust. 2 VATU), ale nie mamy też prawa do odliczenia. Wniosek z tego taki, że omawiane przepisy są wciąż niedoskonałe i dość wybiórczo kształtują preferencje. Wszystko w rękach organów podatkowych, pozostaje mieć nadzieję, że interpretacja przepisów będzie zgodna z nadrzędnym celem.
Prawo holdingowe wejdzie w życie
Sejm przegłosował Senat i uchwalił prawo grupy spółek, które będą mogły z niego korzystać za sześć miesięcy. Za odrzuceniem stanowiska Senatu głosowało 236 posłów, przeciw było 211.
Grupa daje możliwości
Według zapisanej w KSH definicji grupę spółek tworzą spółka dominująca i spółka albo spółki zależne (wszystkie mają być kapitałowe) kierujące się zgodnie z uchwałą o uczestnictwie w grupie wspólną strategią, interesem grupy. Narzędziem tej strategii będą tzw. wiążące polecenia spółki matki wydawane spółce córce.
Ta zmiana legislacyjna wyraża dość oczywistą obserwację (zwaną także teorią Rozenbluma), że grupa spółek kierująca się wspólną strategią gospodarczą może odnosić większe sukcesy na rosnącym, umiędzynarodawiającym się rynku.
Procedura wiążącego polecenia jest szczegółowo uregulowana: wymaga ono formy pisemnej lub elektronicznej i wskazywać ma co najmniej oczekiwane przez spółkę dominującą zachowanie spółki zależnej w związku z poleceniem, spodziewane korzyści lub szkody spółki zależnej, jak również przewidywany sposób oraz termin naprawienia szkody wynikłej z wykonania polecenia.
Wykonanie takiego polecenia przez spółkę ma wymagać uprzedniej uchwały jej zarządu. Spółka zależna będzie mogła odmówić jego wykonania, jeśli doprowadziłoby ono do zagrożenia jej niewypłacalnością.
Ochrona mniejszości
Mniejszościowi wspólnicy (akcjonariusze) oraz wierzyciele spółki zależnej otrzymają prawo do odszkodowania od spółki dominującej za szkody powstałe w wyniku zastosowania się do wiążącego polecenia. A niezadowoleni będą mogli skorzystać z prawa wyjścia ze spółki (tzw. sell-out).
Większość senacka była przeciwna tej regulacji i odrzuciła projekt, a podczas debaty cytowano ekspertów od prawa spółek, profesorów Michała Romanowskiego i Aleksandra Kappesa, według których tego projektu nie da się poprawić, choć i oni dostrzegali potrzebę pewnych zmian w KSH w tym zakresie. Pojawił się także m.in. zarzut, że ustawa zostawia poza swoim działaniem dobrowolne holdingi, choć to był świadomy wybór autorów projektu, członków zespołu prawników i praktyków powołanych przez Ministerstwo Aktywów Państwowych.
Dodajmy, że na początku trwających dwa lata prac nad projektem pojawiała się krytyka, że ma służyć dużym spółkom z udziałem Skarbu Państwa, ich koncentracji, ale nie tylko one już od dawna tworzą tzw. faktyczne holdingi. Prawo holdingowe kierowane jest do wszystkich ok. 460 tys. spółek kapitałowych w Polsce, które mogą, ale nie muszą poddać się tej regulacji.
Nowela przewiduje też wzmocnienie nadzoru rad nadzorczych nad zarządami. Zarząd będzie zobowiązany do przedstawiania radzie szczegółowych informacji o sytuacji w spółce, bez dodatkowego wezwania.
Mocniejszy nadzór
Rada nadzorcza będzie mogła ustanowić doraźny lub stały komitet składający się z jej członków do pełnienia określonych czynności nadzorczych. To ich nie zwalnia z odpowiedzialności za sprawowanie nadzoru. Jeżeli umowa spółki będzie to dopuszczać, rada nadzorcza może podjąć uchwałę w sprawie zbadania na koszt spółki określonej sprawy dotyczącej działalności spółki lub jej majątku przez wybranego tzw. doradcę rady nadzorczej.
Doradca może zostać wybrany również w celu przygotowania określonych analiz oraz opinii. A zarząd spółki ma zapewnić doradcy dostęp do dokumentów i udziela mu żądanych informacji.
– Rada nadzorcza będzie więc znała sytuację spółki, operacje, inwestycje, sprawy kadrowe, transakcje i inne zdarzenia, które mogą wpływać na sytuację spółki, i będzie mogła nie tylko realnie kontrolować zarząd, ale przede wszystkim go wspierać – mówi „Rz” mec. Radosław Kwaśnicki, koordynator prac zespołów eksperckich pracujących nad tą nowelizacją.
prof. Andrzej Szumański szef zespołu, który przygotował projekt prawa holdingowego
Cieszę się, że Sejm przyjął polskie prawo holdingowe, mimo sprzeciwu Senatu, gdyż było ono od dawna oczekiwane przez polskie spółki kapitałowe. To naturalne, że nie zadowoli ono wszystkich, wszak mamy do czynienia z konfliktami różnych interesów. Prawo to godzi w różne interesy i zabezpiecza uczestniczących w działalności grupy, w tym wspólników mniejszościowych spółki zależnej i jej wierzycieli. Prawo holdingowe jest krótką regulacją, ale wystarczającą, ponieważ przyjęcie szczegółowych przepisów w zetknięciu z życiem gospodarczym prowadziłoby do sytuacji patowych w działalności spółek. A z pewnością praktyka i orzecznictwo doprecyzują te przepisy.
Etap legislacyjny: ustawa ma wejść w życie po sześciu miesiącach od ogłoszenia.
Zatrudnienie poszczególnych grup zawodowych z Ukrainy
- Na podstawie przepisów ustawy z 12.3.2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz.U. z 2022 r. poz. 583; dalej: PomocUkrainaU) obywatele Ukrainy otrzymali uprawnienie do podejmowania zatrudnienia bez konieczności posiadania zezwolenia na pracę;
- Pracownicy naukowi oraz ci, którzy posiadają wymagane tytuły zawodowe, stopnie naukowe i kwalifikacje, mogą być zatrudnieni w jednostkach naukowych, na uczelniach lub w instytutach bez udziału w konkursie, po złożeniu stosownych oświadczeń;
- Możliwe jest dłuższe niż dotychczas zatrudnienie pomocnika rolnika przy zbiorach.
Zatrudnienie pomocnika rolnika
Na podstawie ustawy z 20.12.1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 266 ze zm.) rolnik ma możliwość zatrudniać cudzoziemców do pracy sezonowej przy zbiorach jako tzw. pomocników rolnika. Zawierana jest wówczas umowa o pomocy przy zbiorach. Dotychczas generalną zasadą było to, że pomocnicy rolnika byli uprawnieni do wykonywania pracy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie art. 87 ustawy z 20.4.2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 1100 ze zm.) lub też zwolnieni z obowiązku posiadania zezwolenia na pracę na podstawie przepisów szczególnych. Obecnie w oparciu o art. 40 PomocUkrainaU w przypadku obywatela Ukrainy, przebywającego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którego pobyt na tym terytorium jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1 PomocUkrainaU, łączny czas świadczenia pomocy przy zbiorach: chmielu, owoców, warzyw, tytoniu, ziół i roślin zielarskich na podstawie umów o pomocy przy zbiorach, uległ przedłużeniu z mocy prawa na okres tego pobytu. Chodzi tu więc o obowiązujący dotychczas łączny czas świadczenia pomocy przy ww. zbiorach, który nie mógł przekroczyć 180 dni w roku kalendarzowym. Skoro okres legalnego pobytu obywatela Ukrainy na terytorium Polski uznaje się za legalny w okresie 18 miesięcy, licząc od 24.2.2022 r., należy przyjąć, że łączny czas świadczenia pomocy przy ww. zbiorach ulega przedłużeniu z mocy prawa na ww. okres tego pobytu.
Możliwość zatrudnienia na uczelni, w jednostkach naukowych czy instytutach bez przeprowadzenia konkursu
Obywatel polski, który przybył na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej bezpośrednio z terytorium Ukrainy w okresie od 24.2.2022 r., albo obywatel Ukrainy, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1 PomocUkrainaU, i który oświadczy, że 24.2.2022 r. pracował jako nauczyciel akademicki w uczelni działającej na terytorium Ukrainy oraz posiada wymagany tytuł zawodowy, stopień naukowy, stopień w zakresie sztuki lub tytuł profesora i odpowiednie kwalifikacje do zajmowania danego stanowiska, może zostać zatrudniony w uczelni jako nauczyciel akademicki bez przeprowadzenia konkursu, o którym mowa w art. 119 ust. 1 ustawy z 20.7.2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 574 ze zm.).
Podjęcie zatrudnienia w jednostkach naukowych oraz innych jednostkach organizacyjnych Polskiej Akademii Nauk może następować na podobnych zasadach, tj. również bez przeprowadzenia konkursu, o którym mowa w:
- art. 91 ust. 5 ustawy z 30.4.2010 r. o Polskiej Akademii Nauk (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 1796 ze zm.);
- art. 43 ust. 6 ustawy z 30.4.2010 r. o instytutach badawczych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 498 ze zm.);
- art. 48 ust. 2 oraz art. 50 ust. 1 ustawy z 21.2.2019 r. o Sieci Badawczej Łukasiewicz (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 2098 ze zm.), w przedmiocie zajmowania stanowisk, na których są zatrudniani pracownicy pionu badawczego Centrum Łukasiewicz i instytutów działających w ramach Sieci Badawczej Łukasiewicz.
Praca i udzielanie świadczeń przez lekarzy i lekarzy dentystów
Lekarze i lekarze dentyści w trakcie stażu podyplomowego, w ramach wykonywania zawodu lekarza albo lekarza dentysty, mogą udzielać niektórych świadczeń zdrowotnych w sytuacji, gdy ich pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1 PomocUkrainaU. Praca może być wykonywana poza podmiotem, w którym odbywają staż oraz w ramach zatrudnienia w podmiocie leczniczym lub w innej jednostce organizacyjnej, utworzonej w celu udzielania świadczeń zdrowotnych osobom, których pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1 PomocUkrainaU. Tacy lekarze podlegają nadzorowi i kierownictwu lekarza uprawnionego do samodzielnego wykonywania zawodu, wyznaczonego przez kierownika jednostki, w ramach której udzielają tych świadczeń.
Co ważne, od 24.2.2022 r. przez okres 18 miesięcy, niezależnie od trwania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, obywatelowi Ukrainy, który uzyskał kwalifikacje lekarza lub lekarza dentysty poza terytorium państw członkowskich Unii Europejskiej można udzielić zgody na wykonywanie zawodu lekarza albo zgody na wykonywanie zawodu lekarza dentysty oraz przyznać warunkowe prawo wykonywania zawodu lekarza albo warunkowe prawo wykonywania zawodu lekarza dentysty, jeżeli spełnia warunki, o których mowa w art. 7 ust. 2a pkt 3-5 i 7 ustawy z 5.12.1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 790 ze zm.).
W ww. okresie minister właściwy do spraw zdrowia może nadać numer odpowiadający numerowi prawa wykonywania zawodu na wniosek lekarza albo lekarza dentysty, który uzyskał zaświadczenie i zgłosił zamiar udzielania świadczeń zdrowotnych osobom, których pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1 PomocUkrainaU.
Zgoda na wykonywanie zawodu pielęgniarki albo położnej
Również od 24.2.2022 r., przez okres 18 miesięcy, niezależnie od trwania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, obywatelowi Ukrainy, który uzyskał kwalifikacje pielęgniarki lub położnej poza terytorium państw członkowskich Unii Europejskiej można udzielić zgody na wykonywanie zawodu pielęgniarki albo położnej oraz przyznać warunkowe prawo wykonywania zawodu pielęgniarki lub położnej, jeżeli spełnia warunki, o których mowa w art. 35a ust. 1 pkt 3-5 i 7 ustawy z 15.7.2011 r. o zawodach pielęgniarki i położnej (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 551 ze zm.).
Pielęgniarka albo położna, posiadająca takie prawo wykonywania zawodu, może wykonywać zawód wyłącznie w podmiocie leczniczym oraz jest zobowiązana do zgłoszenia ministrowi właściwemu do spraw zdrowia w jakim podmiocie leczniczym i na jaki okres została zatrudniona: w terminie 7 dni od dnia rozpoczęcia udzielania świadczeń zdrowotnych w tym podmiocie. Brak dokonania zgłoszenia może stanowić podstawę do cofnięcia zgody. Powyższa procedura jest więc inna niż w przypadku standardowego zatrudnienia. To podmiot powierzający wykonanie pracy ma 14 dni od dnia podjęcia pracy przez obywatela Ukraina na powiadomienie o tym fakcie powiatowego urzędu pracy.
Darowizna przelana na konto wierzyciela
Z wnioskiem o wydanie indywidualnej interpretacji podatkowej do fiskusa zwróciła się podatniczka, która przedstawiła organowi następujący stan faktyczny. W sierpniu 2021 r. podpisała ze swoim ojcem umowę darowizny na kwotę ok. 930 tys. zł. W tej samej umowie zawarty był zapis, że darowizna ta zostanie przekazana dwoma przelewami bezpośrednio na konta bankowe wierzycieli kobiety, stanowiąc tym samym uregulowanie jej zobowiązań wynikających z zakupu nieruchomości. Nabywcą działek gruntu była podatniczka, ale akty nabycia, zgodnie z notarialnym pełnomocnictwem, podpisał w jej imieniu ojciec. Kobieta chciała wiedzieć, czy w związku z przedstawionym powyżej stanem faktycznym, otrzymana przez nią darowizna (dla córki od ojca), mimo przekazania środków na rachunek bankowy jej wierzycieli, z pominięciem jej rachunku, spełnia warunki konieczne dla zwolnienia, określonego w art. 4a ustawy z 28.7.1983 r. o podatku od spadków i darowizn (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 1043 ze zm.; dalej: PodSpDarU)?
W opinii podatniczki miała ona prawo do ulgi, co uzasadniała następująco. Jako nabywca darowizny znajdowała się w I grupie podatkowej (co wynikało z pisemnie zawartej umowy darowizny). Ponadto przekazanie darowanych środków nastąpiło bezpośrednio na rachunki bankowe wskazane przez nią na piśmie, a poza tym zachowany został 6 miesięczny termin zgłoszenia (SD-Z2) faktu otrzymania darowizny właściwemu urzędowi skarbowemu. Ponadto podatniczka tłumaczyła, że pominięcie jej rachunku bankowego i wpłata darowizny na wskazane rachunki wierzycieli wynikało z chęci pominięcia kilkukrotnego dokonywania operacji bankowych i ponoszenia z tego tytułu opłat od operacji. Za potwierdzenie tych intencji kobieta uznawała czytelne i jednoznaczne tytuły przelewu, jasno określające czego dana transakcja dotyczyła.
Fiskus był jednak innego zdania. W interpretacji z 9.2.2022 r., 0111-KDIB2-3.4015.1.2022.1.JKA, Legalis organ, przywołując art. 5 PodSpDarU przypomniał, że obowiązek podatkowy ciąży na nabywcy własności rzeczy i praw majątkowych. Dalej zaznaczył, że stosownie do treści art. 9 ust. 1 PodSpDarU opodatkowaniu podlega nabycie przez nabywcę, od jednej osoby, własności rzeczy i praw majątkowych o czystej wartości przekraczającej – w przypadku osoby zaliczonej do I grupy podatkowej – 9637 zł. Podatek oblicza się od nadwyżki podstawy opodatkowania ponad kwotę wolną od podatku, według skali od nabywców zaliczonych do I grupy podatkowej – w omawianym przypadku – dla kwot powyżej 20 556 zł – 822 zł 20 gr i 7% nadwyżki ponad 20 556 zł (art. 15 ust. 1 PodSpDarU).
Organ powołał się także na art. 4a ust. 1 PodSpDarU, wg którego zwalnia się od podatku nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych przez małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę, (i) jeżeli zgłoszą oni nabycie własności właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego, (ii) w przypadku gdy przedmiotem nabycia tytułem darowizny są środki pieniężne, a wartość majątku nabytego łącznie od tej samej osoby w okresie 5 lat poprzedzających rok, w którym nastąpiło ostatnie nabycie, doliczona do wartości rzeczy i praw majątkowych ostatnio nabytych, przekracza kwotę określoną w przepisach – udokumentują ich otrzymanie dowodem przekazania na rachunek płatniczy nabywcy. Podatniczka nie spełniała powyższego kryterium.
Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej zaznaczył, że co prawda, zgodnie z utartą linią interpretacyjną i orzeczniczą, warunek określony we wskazanym przepisie uważa się za spełniony również wtedy, gdy wpłata dokonywana jest na rachunek bankowy osoby trzeciej, ale na subkonto wyodrębnione w ramach tego rachunku dla osoby obdarowanej. W analizowanym przypadku taka sytuacja jednak nie wystąpiła. Z treści wniosku o interpretację nie wynikało bowiem, że w ramach rachunków bankowych wierzycieli (poprzednich właścicieli nieruchomości, działek) były wyodrębnione subkonta dla kobiety.
Podsumowując organ stwierdził, że skoro w opisanej sytuacji nie znalazło zastosowanie zwolnienie z opodatkowania określone w art. 4a PodSpDarU, nabycie darowizny podlega opodatkowaniu na zasadach określonych dla nabywców zaliczonych do I grupy podatkowej.
Wniesienie środka odwoławczego przed otrzymaniem uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia
Stan faktyczny
Sąd Okręgowy w S., rozpoznając sprawę o zapłatę, wystąpił z następującym zagadnieniem prawnym do Sądu Najwyższego: „Czy zażalenie złożone przez uczestnika postępowania przed doręczeniem mu odpisu uzasadnienia, o którego sporządzenie wnosił, to jest przed rozpoczęciem biegu terminu do jego złożenia, podlega odrzuceniu?”
Stan prawny
Zgodnie ze stanem prawnym ukształtowanym przez nowelizację Kodeksu postępowania cywilnego z 2019 r. (ustawa z 4.7.2019 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. z 2019 r. poz. 1469) obowiązuje zasada, że warunkiem dopuszczalności wniesienia zażalenia bądź apelacji jest uprzednie wystąpienie przez skarżącego ze skutecznym wnioskiem o sporządzenie uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia. Wyjątkowo można wnieść zażalenie bez otrzymania uzasadnienia, jeżeli przy wydawaniu postanowienia sąd odstąpił od jego uzasadnienia. Poza opisanym wyżej wyjątkiem, bez uprzedniego wniosku o uzasadnienie można wnieść także skargę na orzeczenie referendarza sądowego. Ustanowiona w Kodeksie postępowania cywilnego zasada, zgodnie z którą środek odwoławczy wniesiony bez poprzedzającego go wniosku o uzasadnienie podlega odrzuceniu jako niedopuszczalny z innych przyczyn, oparta jest na założeniu, że bez skutecznego wniosku o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia strona lub uczestnik postępowania nie uzyskują prawa do wniesienia środka odwoławczego.
Powyższa zasada zdaniem SN nie dotyczy wprost sytuacji, w której strona wystąpiła ze skutecznym wnioskiem o sporządzenie uzasadnienia i przed doręczeniem orzeczenia z uzasadnieniem wniosła środek zaskarżenia, czyli doszło do złożenia środka odwoławczego przed rozpoczęciem biegu terminu do jego wniesienia, a jedynie sytuacji, gdy strona nie wystąpiła z takim wnioskiem.
W wyniku złożenia poprawnego wniosku o uzasadnienie, sąd ma obowiązek sporządzić uzasadnienie orzeczenia. Nawet w przypadku wniesienia odwołania przez stronę, mimo braku doręczenia jej orzeczenia wraz z uzasadnieniem, sąd rozpoznający środek odwoławczy dysponuje zatem motywami orzeczenia i może przeprowadzić jego kontrolę, ponieważ w aktach sprawy znajduje się sporządzone przez sąd uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia.
W niniejszej sprawie problem przedstawiony przez Sąd Okręgowy skupiał się wokół zagadnienia, czy dopuszczalne jest zaskarżenie orzeczenia po jego wydaniu, złożeniu wniosku o uzasadnienie, ale przed rozpoczęciem biegu terminu do wystąpienia z tym zaskarżeniem.
W dotychczasowym orzecznictwie – wydanym przed nowelizacją z 2019 r. i wprowadzeniem obowiązku uprzedniego złożenia wniosku o uzasadnienie, problem ten z reguły rozpatrywano pozytywnie (uchw. SN z 2.12.2003 r., III CZP 90/03, Legalis). W powołanym orzeczeniu SN wskazał, że termin do wniesienia środka zaskarżenia jest ustanawiany w celu określenia momentu końcowego do podjęcia czynności, aby była ona skuteczna. Natomiast określenie momentu początkowego do wniesienia środka zaskarżenia jest konieczne jedynie ze względów technicznych, by dało się określić moment końcowy biegu terminu.
W dalszej części uzasadnienia SN wskazał, że przyczynami odrzucenia środka zaskarżenia określonymi w KPC są: wniesienie go po upływie przepisanego terminu, nieusunięcie braków złożonego środka w wyznaczonym terminie, inne przyczyny niedopuszczalności. Nie można jednak traktować jako „innej przyczyny niedopuszczalności” wniesienia środka odwoławczego przed rozpoczęciem biegu terminu do jego wniesienia. Ustawodawca wyszczególnił jako przyczynę odrzucenia środka odwoławczego wniesienie go po upływie przepisanego terminu. Nie uregulował natomiast sytuacji wniesienia środka przed rozpoczęciem tego terminu. Taki zabieg legislacyjny, zdaniem SN, powoduje, że wniesienie środka zaskarżenia przed rozpoczęciem biegu terminu do jego złożenia nie zostało uznane za przyczynę uzasadniającą odrzucenie takiego środka. Odmienne stanowisko powodowałoby konieczność dokonywania oceny zachowania terminu do złożenia środka zaskarżenia w płaszczyźnie różnych grup przyczyn odrzucenia. Raz jako szczególna podstawa – uchybienie końcowemu terminowi, innym razem jako „inna przyczyna niedopuszczalności”. Taka sytuacja jest nieprawidłowa, ponieważ kwestie związane z terminem do wniesienia środka zaskarżenia powinny być poddawane ocenie w jednej grupie przyczyn odrzucenia.
Rozbieżność w kwestii skuteczności wniesienia środka zaskarżenia przed rozpoczęciem biegu terminu do jego złożenia istnieje na gruncie rozważań dotyczących skargi kasacyjnej, gdzie konkurują ze sobą dwa stanowiska. Jednak skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, więc rozważań powstałych na gruncie skargi nie należy uogólniać i odnosić do innych środków zaskarżenia.
Sąd Najwyższy, rozpoznając przedstawione zagadnienie prawne, podzielił stanowisko wyrażone w uchw. z 2.12.2003 r., III CZP 90/03, Legalis i argumentację przemawiającą za dopuszczalnością wniesienia od orzeczenia środka zaskarżenia przez rozpoczęciem biegu terminu do jego wniesienia.
Komentarz
Wprowadzona przez nowelizację KPC z 2019 r. zasada dotycząca konieczności uprzedniego złożenia wniosku o uzasadnienie orzeczenia przed złożeniem środka odwoławczego ma prowadzić do tego, że skarżący, wnosząc środek odwoławczy, zna motywy kwestionowanego rozstrzygnięcia, co pozwala na lepsze przygotowanie zarzutów, a sąd rozpoznający sprawę ma możliwość kontroli motywów zaskarżonego orzeczenia. Należy jednak uznać za prawidłową uchwałę wydaną w niniejszej sprawie. Jeżeli skarżący sam pozbawia się możliwości zapoznania się z motywami rozstrzygnięcia, składając środek zaskarżenia wcześniej, a jednocześnie sąd rozpoznający taki środek zna te motywy, bowiem uzasadnienie zostało sporządzone, to nie znajduje uzasadnienia twierdzenie o niedopuszczalności takiego środka odwoławczego.
