Polski rynek pracy dla obywateli Ukrainy

Legalny pobyt obywatela Ukrainy

Większość świadczeń i uprawnień, które przysługują obywatelom Ukrainy, zależy od uznania ich pobytu na terytorium RP za legalny. I tak zgodnie z art. 2 ust. 1 PomocUkrainaU, jeżeli obywatel Ukrainy wjechał legalnie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w okresie od 24.2.2022 r. do dnia określonego w przepisach rozporządzenia i deklaruje zamiar pozostania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jego pobyt na tym terytorium uznaje się za legalny w okresie 18 miesięcy, licząc od 24.2.2022 r. Za legalny uznaje się także pobyt dziecka urodzonego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez matkę, która spełniła ww. kryteria.

Jednorazowe świadczenie w wysokości 300 zł

Obywatelowi Ukrainy, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1 PomocUkrainaU i który został wpisany do rejestru PESEL, przysługuje pomoc w postaci jednorazowego świadczenia pieniężnego w wysokości 300 zł na osobę, przeznaczonego na utrzymanie, w szczególności na pokrycie wydatków na żywność, odzież, obuwie, środki higieny osobistej oraz opłaty mieszkaniowe.

Dostęp do polskiego rynku pracy dla obywateli Ukrainy

Jeżeli pobyt obywatela Ukrainy na terenie RP uznany jest za legalny, lub jeśli jest obywatelem Ukrainy przebywającym legalnie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, to wówczas ma możliwość skorzystania z prawa do pracy i dostępu do polskiego rynku pracy. Podmiot powierzający wykonywanie pracy musi powiadomić powiatowy urząd pracy właściwy ze względu na siedzibę lub miejsce zamieszkania podmiotu o powierzeniu wykonywania pracy temu obywatelowi w terminie 14 dni od dnia podjęcia zatrudnienia. Powyższych formalności można dopełnić za pośrednictwem systemu teleinformatycznego: praca.gov.pl. W powiadomieniu podaje się podstawowe dane zatrudnionego i zatrudniającego, rodzaj umowy pomiędzy podmiotem powierzającym wykonywanie pracy a obywatelem Ukrainy, stanowisko lub rodzaj wykonywanej pracy oraz miejsce wykonywanej pracy. Legalizacja pracy obywatela Ukrainy zależy więc od podmiotu nawiązującego z nim współpracę. Podstawy prawne nawiązania współpracy mogą być różne, np. na podstawie umowy o pracę (na okres próby, na czas określony czy nieokreślony), powołania, mianowana, wyboru lub w zakresie relacji cywilnoprawnych umowy zlecenia czy o dzieło.

Przepisy PomocUkrainaU regulują również uprawnienie do podejmowania zatrudnienia bez zezwolenia na pracę. Obywatel Ukrainy, któremu udzielono zezwolenia na pobyt czasowy, jest uprawniony do wykonywania pracy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej bez konieczności posiadania takiego zezwolenia na pracę.

Status osoby bezrobotnej

Obywatel Ukrainy ma także prawo zarejestrować się w urzędzie pracy oraz zostać uznany za osobę bezrobotną albo poszukującą pracy na podstawie ustawy z 20.4.2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 1100 ze zm.). Pewnego rodzaju preferencją jest to, że do obywateli Ukrainy, którzy mogą mieć nadany status bezrobotnego, nie stosuje się kryterium wieku. Zatem kobieta, która ukończyła 60 lat, lub mężczyzna, który ukończył 65 lat, mogą być uznani za bezrobotnych.

Uzyskanie statusu osoby bezrobotnej przez obywatela Ukrainy umożliwi skorzystanie mu z katalogu form pomocy w zakresie promocji zatrudnienia i instytucji rynku pracy. Katalog ten obejmuje m.in.: szkolenia zawodowe, dofinansowanie podjęcia działalności gospodarczej, refundację zatrudnienia (prace interwencyjne, roboty publiczne), zwrot kosztów przejazdu i zakwaterowania do i z miejsca pracy oraz refundację kosztów opieki nad dzieckiem do lat 7 lub osobą zależną.

Pomoc urzędu pracy

Warto wskazać, że obywatele Ukrainy mogą uzyskać pomoc bezpośrednio poprzez wizytę w urzędzie pracy lub w formie zdalnej poprzez kontakt telefoniczny z urzędem pracy lub infolinią „Zielona Linia”. Szczegółowe informacje zostały opublikowane na stronie Publicznych Służb Zatrudnienia w wersji językowej dla obywateli Ukrainy: https://lang-psz.praca.gov.pl/uk/. Co więcej obywatel Ukrainy może korzystać samodzielnie z Centralnej Bazy Ofert Pracy: http://oferty.praca.gov.pl. Codziennie w bazie dostępnych jest ok. 70 tys. wolnych miejsc pracy. Oprócz tego zarówno doradcy zawodowi, jak i urzędnicy, w ramach poradnictwa zawodowego pomagają obywatelom Ukrainy w wyborze odpowiedniego zawodu, zmianie kwalifikacji zawodowych, w podjęciu pracy, zbadaniu kompetencji, umiejętności, zainteresowań i uzdolnień zawodowych, oraz w zaplanowaniu rozwoju kariery zawodowej.

Zakładanie jednoosobowej działalności gospodarczej

Obywatele Ukrainy mają możliwość podejmowania i wykonywania działalności gospodarczej, jednak kryterium, które musi zostać spełnione, to uznanie ich pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej za legalny na podstawie PomocUkrainaU lub ustawy z 12.12.2013 r. o cudzoziemcach (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 2354 ze zm.). Co ważne obywatele Ukrainy mogą podejmować i wykonywać działalność gospodarczą w Polsce na takich samych zasadach jak obywatele polscy. Oczywiście, aby móc skorzystać z powyższego jak i szeregu innych świadczeń i preferencji, istnieje konieczność uzyskania przez obywatela Ukrainy numeru PESEL.

Co ważne, podczas marcowego posiedzenia Rady Rynku Pracy z udziałem Minister Rodziny i Polityki Społecznej zaprezentowano szczegółowe rozwiązania prawne w zakresie pomocy obywatelom Ukrainy co do świadczeń socjalnych i dostępu do rynku pracy. Realizowany ma być również program Ministerstwa, aktywizującego cudzoziemców: „Razem Możemy Więcej – Pierwsza Edycja Programu Aktywizującego dla Cudzoziemców na lata 2022 – 2023”. Program ma na celu aktywizację zawodową oraz integrację cudzoziemców, w tym obywateli Ukrainy, którzy ze względu na swoją sytuację (m.in. barierę językową i trudności w integracji w społeczeństwie) mają problem w znalezieniu zatrudnienia. Na program planuje się przeznaczyć nawet do 40 mln zł.

Wniosek o świadczenie pieniężne za zakwaterowanie obywatela Ukrainy

Pomoc Wojewody i JST dla obywateli Ukrainy w specustawie

Pomoc wojewody

Przepis art. 10 ust. 1 PomocUkrainaU wskazuje, że wojewoda może zapewnić pomoc obywatelom Ukrainy polegającą na:

1. Zakwaterowaniu;
2. Zapewnieniu całodziennego wyżywienia zbiorowego;
3. Zapewnieniu transportu do miejsc zakwaterowania, między nimi lub do ośrodków prowadzonych przez Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców na podstawie przepisów ustawy z 13.6.2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 1108 ze zm.; dalej: OchrCudzU) lub miejsc, w których obywatelom Ukrainy udzielana jest opieka medyczna;
4. Finansowaniu przejazdów środkami transportu publicznego do miejsc lub pomiędzy miejscami, o których mowa w pkt 3.

Ustawa wskazuje wprost na konkretne formy wsparcia.

Wojewoda zapewnia pomoc w miarę posiadanych środków, nie krócej niż przez okres 2 miesięcy od dnia pierwszego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (art. 9 ust. 14 PomocUkrainaU).

Pomoc udzielana przez inne podmioty publiczne

Podobną pomoc będą mogły świadczyć także inne podmioty publiczne: inne organy administracji publicznej, jednostki podległe lub nadzorowane przez organy administracji publicznej, jednostki sektora finansów publicznych oraz inne organy władzy publicznej, w ramach posiadanych środków własnych (art. 9 ust. 2 PomocUkrainaU).

W celu udzielenia pomocy ww. organy lub jednostki mogą wykorzystywać nabyte lub powierzone tym organom lub jednostkom mienie Skarbu Państwa.

Rodzaju udzielanej pomocy ustawodawca nie wskazał w odniesieniu do jednostek samorządu terytorialnego (JST), związków JST lub związków metropolitalnych. Pomoc ta może być udzielana:

1. z własnej inicjatywy i
2. w zakresie posiadanych środków (art. 9 ust. 3 PomocUkrainaU).

Zakres pomocy określa bowiem w uchwale organ stanowiący JST, związku JST lub związku metropolitalnego. Formy i tryb udzielania pomocy określa właściwy organ wykonawczy danej jednostki lub związku (art. 9 ust. 4 PomocUkrainaU).

Projektowana ustawa przyznaje zatem JST, ich związkom i związkom metropolitalnym kompetencję do podjęcia uchwały w sprawie pomocy (jej zakresu) dla obywateli Ukrainy.

Wyłączenie stosowania zamówień publicznych

Zgodnie z przepisem art. 9 ust. 5 PomocUkrainaU do zamówień publicznych niezbędnych do zapewnienia pomocy, o której mowa powyżej nie stosuje się przepisów PrZamPubl.

Z uzasadnienia do projektu ustawy wynika, że wyłączenie stosowania ww. ustawy wynika ze szczególnej sytuacji, która wymaga natychmiastowego zapewnienia obywatelom Ukrainy zakwaterowania, zapewnienia im transportu, wyżywienia, czy opieki medycznej, a zatem konieczne jest nie tylko udzielenie, ale też wykonanie zamówienia – co uniemożliwiałoby zachowanie terminów koniecznych dla przeprowadzenia postępowania w trybie podstawowym. Dodatkowo sytuacja w Ukrainie ma charakter nieprzewidywalny, prowadzone na jej terytorium działania zbrojne niosą ryzyko wygenerowania znaczącej skali migracji i wiążą się z dodatkowymi okolicznościami zaburzenia porządku publicznego i bezpieczeństwa państwa – co zgodnie z art. 12 PrZamPubl umożliwia zastosowanie wyłączenia stosowania ustawy – z uwagi na istotny interes bezpieczeństwa państwa.

Zlecanie zadań publicznych

W celu zapewnienia pomocy wojewoda albo JST, związku JST lub związku metropolitalnego może zlecić organizacjom pozarządowym oraz podmiotom wymienionym w art. 3 ust. 3 ustawy z 24.4.2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 1057 ze zm.; dalej: PożPubWolontU) realizację zadania publicznego z pominięciem otwartego konkursu ofert. Tryb postępowania o udzielenie dotacji na zadania, sposób jej rozliczania oraz sposób kontroli wykonywania zleconego zadania określa, w drodze zarządzenia lub uchwały, organ wykonawczy JST, związku JST lub związku metropolitalnego, mając na względzie zapewnienie jawności postępowania o udzielenie dotacji i jej rozliczenia.

Polecenia wojewody

W związku z realizacją zadań pomocowych wojewoda może wydawać polecenia obowiązujące wszystkie organy administracji rządowej działające na obszarze województwa, państwowe osoby prawne, organy samorządu terytorialnego, samorządowe osoby prawne oraz samorządowe jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej. O wydanych poleceniach wojewoda niezwłocznie informuje właściwego ministra.

Polecenia te są wydawane w drodze decyzji administracyjnej i podlegają natychmiastowemu wykonaniu z chwilą ich doręczenia lub ogłoszenia i nie wymagają uzasadnienia. Mogą one być uchylane lub zmieniane, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Ich uchylenie lub zmiana nie wymaga zgody stron. Polecenia nie mogą jednakże dotyczyć rozstrzygnięć co do istoty sprawy załatwianej w drodze decyzji administracyjnej, a także nie mogą dotyczyć czynności operacyjno-rozpoznawczych, dochodzeniowo-śledczych oraz czynności z zakresu ścigania wykroczeń. Mogą być wydawane także ustnie, pisemnie w formie adnotacji, telefonicznie, za pomocą środków komunikacji elektronicznej lub za pomocą innych środków łączności. Istotne okoliczności takiego załatwienia sprawy powinny być utrwalone w formie protokołu.

Zadania nałożone w trybie poleceń są realizowane przez JST jako zadania zlecone z zakresu administracji rządowej.

Pułapka na firmy z dobrym sercem

Brak niezależności Prezesa UOKiK

Stan faktyczny

Spółka z siedzibą w Warszawie (dalej: skarżąca) korzystała z usług świadczonych przez PKP Cargo S.A. (dalej: PKPC). W 2016 r. skarżąca złożyła do Komisji Europejskiej skargę przeciwko PKPC, twierdząc, że nadużyła ona pozycji dominującej na rynku usług kolejowych przewozów towarowych w Polsce, ponieważ odmówiła zawarcia z nią wieloletniej umowy o współpracy. Komisja odrzuciła tę skargę, uznając, że właściwy do jej rozpatrzenia jest Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej: Prezes UOKIK).

Stanowisko Sądu

Skarżąca twierdziła, że Komisja naruszyła jej prawo do skutecznej ochrony sądowej, zagwarantowane w art. 2 Traktatu o Unii Europejskiej (Dz.Urz. UE C z 2016 r. Nr 202, s. 13; dalej: TUE) w zw. z art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE i art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (Dz.Urz. UE L z 2012 r. Nr 326, s. 2; dalej: KPP). Jej zdaniem Komisja była właściwa do rozpatrzenia skargi, jeśli się weźmie pod uwagę systemowe lub ogólne nieprawidłowości w zakresie poszanowania państwa prawnego w Polsce, a zwłaszcza brak niezależności polskiego organu ochrony konkurencji i niezawisłości sądów krajowych, właściwych w tym zakresie.

W zaskarżonej decyzji Komisja zbadała, stosując w drodze analogii wyrok C-216/18 PPU, Legalis czy systemowe lub ogólne nieprawidłowości w zakresie poszanowania państwa prawnego w Polsce stały na przeszkodzie odrzuceniu przez nią skargi na tej podstawie, że to Prezes UOKIK był właściwy do jej rozpatrzenia. W tym wyroku TSUE uznał, że organ sądowy wykonujący nakaz jest zobowiązany dokonać oceny istnienia rzeczywistego ryzyka narażenia danej osoby na naruszenie prawa do rzetelnego procesu przy podejmowaniu decyzji o jej przekazaniu (wyrok C-216/18 PPU, Legalis pkt 60). Ma to miejsce w przypadku, gdy osoba wskazana w europejskim nakazie aresztowania sprzeciwia się swemu przekazaniu organowi sądowemu wydającemu nakaz i powołuje się na istnienie systemowych lub co najmniej ogólnych nieprawidłowości, które według niej mogą mieć wpływ na niezawisłość władzy sądowniczej w wydającym nakaz państwie członkowskim oraz w ten sposób godzić w istotną treść jej prawa podstawowego do rzetelnego procesu sądowego. Zdaniem TSUE organ sądowy wykonujący nakaz powinien przeprowadzić dwuetapową analizę. W pierwszym etapie powinien (w oparciu o obiektywne, wiarygodne, dokładne i należycie zaktualizowane informacje o funkcjonowaniu systemu sądowego w wydającym nakaz państwie członkowskim) dokonać oceny istnienia rzeczywistego ryzyka naruszenia prawa podstawowego do rzetelnego procesu sądowego, związanego z brakiem niezawisłości sądów tego państwa członkowskiego, z uwagi na systemowe lub ogólne nieprawidłowości w tym państwie. Jeżeli organ sądowy stwierdzi, że przesłanki związane z pierwszym etapem zostały spełnione, to powinien on następnie ocenić w konkretny i dokładny sposób, czy w okolicznościach rozpatrywanej sprawy istnieją poważne i sprawdzone podstawy aby uznać, że ścigana osoba będzie narażona na to ryzyko w następstwie przekazania jej do wydającego nakaz państwa członkowskiego (wyrok C-216/18 PPU, Legalis, pkt 68).

Sąd przypomniał, że podstawowe założenie, zgodnie z którym każde państwo członkowskie dzieli z wszystkimi innymi państwami członkowskimi – i przyjmuje, że te państwa dzielą z nim – wspólne wartości, o których mowa w art. 2 TUE, oznacza oraz uzasadnia istnienie między państwami członkowskimi, a w szczególności między ich sądami, wzajemnego zaufania. Dotyczy ono tego, że owe wartości, na których opiera się Unia, w tym także praworządność, będą uznawane, a w efekcie, że unijne prawo, które wprowadza je w życie, będzie przestrzegane – wyrok TSUE z 24.6.2019 r., Komisja/Polska (Niezależność Sądu Najwyższego), C-619/18, Legalis pkt 42, 43. Sąd wskazał, że to podstawowe założenie obowiązuje również w stosunkach między Komisją, krajowymi organami ochrony konkurencji i sądami krajowymi w kontekście stosowania art. 101 i 102 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz.Urz. UE C z 2016 r. Nr 202, s. 47; dalej: TFUE). W ocenie Sądu wynika, że podobnie jak w przypadku przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości, współpraca między Komisją, organami ochrony konkurencji państw członkowskich i sądami krajowymi w celu stosowania art. 101 i 102 TFUE opiera się na zasadach wzajemnego uznawania, wzajemnego zaufania i lojalnej współpracy. Zobowiązują one każdy z tych organów i sądów do uznania, z zastrzeżeniem wyjątkowych okoliczności, że wszystkie pozostałe organy i sądy przestrzegają prawa Unii.

Z unijnego orzecznictwa wynika, że jeśli skutki naruszeń podnoszonych w skardze do Komisji ograniczają się zasadniczo do terytorium jednego państwa członkowskiego, i jeśli składający skargę do Komisji zainicjował przed właściwymi sądami lub organami administracyjnymi tego państwa członkowskiego postępowania dotyczące tych naruszeń, Komisja ma prawo odrzucić skargę ze względu na brak interesu Unii. Warunkiem jest to, że prawa składającego skargę będą w wystarczającym stopniu chronione przez organy krajowe (wyrok Sądu I Instancji z 3.7.2007 r., Au Lys de France/Komisja, T-458/04, pkt 83, Legalis). Sąd podkreślił, że Komisja powinna upewnić się jeszcze przed odrzuceniem skargi ze względu na brak interesu Unii, iż organy krajowe będą w stanie chronić w wystarczającym stopniu prawa składającego skargę. Tymczasem gdyby w danym państwie członkowskim istniały systemowe lub ogólne nieprawidłowości mogące zagrozić niezależności tych organów, a także poważne i sprawdzone podstawy, aby uznać, że gdyby Komisja odrzuciła złożoną do niej skargę i gdyby skargę wniesiono do tych organów, składający skargę byłby narażony na rzeczywiste ryzyko naruszenia jego praw. Zdaniem Sądu wówczas te organy krajowe nie byłyby w stanie chronić w wystarczającym stopniu praw składającego skargę.

Z zaskarżonej decyzji wynika, że Komisja ograniczyła się do wskazania, iż przesłanki dotyczące drugiego etapu analizy nie zostały spełnione w niniejszej sprawie. Jednocześnie nie zajęła stanowiska w kwestii, czy zostały spełnione przesłanki dotyczące pierwszego etapu analizy, określonego w tym wyroku. W niniejszej sprawie skarżąca powołała się na szereg poszlak i informacji, które, rozpatrywane jako całość pozwalały jej zdaniem wykazać, że istniały poważne i sprawdzone podstawy, aby uznać, iż byłaby ona narażona na rzeczywiste ryzyko naruszenia jej praw, gdyby jej sprawę miały zbadać polskie organy. W szczególności skarżąca podnosiła: kontrolę nad PKPC przez państwo; zależność Prezesa UOKIK od rządu; pobłażliwą politykę Prezesa UOKIK wobec PKPC; okoliczności, że spółka dominująca PKPC jest jednym z fundatorów Polskiej Fundacji Narodowej, której celem jest obrona i promowanie w drodze kampanii medialnych reformy systemu sądownictwa w Polsce, a także wniesione przez Prokuratora Generalnego sprzeciwy od decyzji Prezesa UOKIK wydanych w sprawie PKPC. W ocenie Sądu z zaskarżonej decyzji nie wynika, aby Komisja zbadała w sposób konkretny i dokładny różne poszlaki przedstawione przez skarżącą w toku postępowania administracyjnego. Zdaniem Sądu zwięzłe uzasadnienie przedstawione w zaskarżonej decyzji nie pozwala skarżącej na poznanie powodów, dla których Komisja odrzuciła przedstawione przez nią konkretne poszlaki dotyczące drugiego etapu analizy. Sąd nie ma możliwości przeprowadzenia skutecznej kontroli zgodności tej decyzji z prawem i dokonania oceny, czy istniały poważne i sprawdzone podstawy aby uznać, iż skarżąca byłaby narażona na rzeczywiste ryzyko naruszenia jej praw (wyrok Sądu z 14.9.2017 r., Contact Software/Komisja, T‑751/15, pkt 39, 40). W konsekwencji Sąd stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji bez konieczności badania pozostałych argumentów podniesionych przez skarżącą.

Zwrot rabatu w związku z przedterminowym rozwiązaniem umowy a VAT

Zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy z 11.3.2004 r. o podatku od towarów i usług (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 685 ze zm.; dalej: VATU) przez świadczenie usług rozumie się każde świadczenie na rzecz osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, które nie stanowi dostawy towarów. Definicja świadczenia usług ma charakter dopełniający definicję dostawy towarów. Jest ona wyrazem realizacji zasady powszechności opodatkowania podatkiem VAT transakcji wykonywanych przez podatników w ramach prowadzonej przez nich działalności gospodarczej. Co do zasady więc każde świadczenie niebędące dostawą towarów, polegające na działaniu, zaniechaniu lub tolerowaniu czyjegoś zachowania, stanowi usługę w rozumieniu VATU. Muszą być spełnione następujące dwa podstawowe warunki. Po pierwsze w następstwie zobowiązania, w wykonaniu którego usługa jest świadczona, druga strona jest bezpośrednim beneficjentem świadczenia. Po drugie świadczonej usłudze odpowiada świadczenie wzajemne ze strony nabywcy (wynagrodzenie).

Skoro już mamy do czynienia ze świadczeniem usług, istotne jest także kiedy należy rozpoznać obowiązek podatkowy z tego tytułu. Jedna z zasad szczególnych w tym zakresie dotyczy usług telekomunikacyjnych (zdefiniowanych w art. 2 pkt 25a VATU). Zgodnie więc z art. 19a ust. 5 pkt 4 lit. b VATU obowiązek podatkowy z tytułu świadczenia usług telekomunikacyjnych powstaje z chwilą wystawienia faktury, nie później jednak, niż z upływem terminu płatności (art. 19a ust. 7 VATU).

W przypadku świadczenia m.in. tego rodzaju usług strony dość często umawiają się na rabaty i promocje lojalnościowe. Usługobiorca korzysta z obniżonej ceny ww. usług, jeśli zobowiąże się do podpisania umowy w określonym odcinku czasu. Wcześniejsze zerwanie umowy to utrata bonusu i konieczność dopłaty ceny obniżonej pierwotnie, lecz nie bezwarunkowo. W omawianej interpretacji indywidualnej Dyrektor KIS podpowiada, co zrobić z taką dopłatą z punktu widzenia VAT.

Czego dotyczyła sprawa

Podatnik zamierza świadczyć usługi telekomunikacyjne. Ceny świadczonych usług zostaną określone w cenniku usług telekomunikacyjnych. Abonent, zawierając z podatnikiem umowę, będzie mógł skorzystać z cen określonych w cenniku. Tym samym zawrze umowę na czas nieokreślony. Abonent będzie mógł również przystąpić do promocji, która w zamian za zobowiązanie terminowe będzie gwarantowała korzystniejsze warunki świadczenia usług. Korzystniejsze warunki polegać mają na udzieleniu ulg w opłatach cennikowych w zamian za zobowiązanie terminowe. Abonent zobowiąże się do korzystania z określonych usług przez określoną ilość miesięcy, tzw. minimalny okres wymagany do skorzystania z warunków promocyjnych. Długość zobowiązania terminowego oraz dokładne kwoty udzielonych ulg opisane będą w regulaminach promocji.

W przypadku rozwiązania przez abonenta umowy zawartej na promocyjnych warunkach cenowych przed upływem minimalnego okresu wymaganego do skorzystania z warunków promocyjnych, podatnik może skorzystać z przysługującego mu prawa do obciążenia abonenta proporcjonalnie pomniejszoną kwotą udzielonych ulg. Tego rodzaju praktyka jest zresztą zgodna z obowiązującymi przepisami. Roszczenie przysługiwać będzie podatnikowi niezależnie od przyczyn rozwiązania umowy z pewnymi tylko wyjątkami, nie mającymi znaczenia dla sprawy.

W przypadku przedterminowego rozwiązania umowy roszczenie będzie więc proporcjonalną (niewykorzystaną) częścią łącznej kwoty udzielonych ulg. Nie będzie równe korzyściom utraconym przez podatnika i będzie ściśle związane z wysokością udzielonych ulg. Podatnik nie ma zamiaru określać terminu zapłaty roszczenia. Po otrzymaniu płatności będzie za to wystawiać abonentowi fakturę VAT. Postanowił jednak potwierdzić to, kiedy powinien rozpoznać w ww. przypadku obowiązek podatkowy z VAT.

Stanowisko organu

Dyrektor KIS rozstrzygnął sprawę, wydając interpretację indywidualną z 10.2.2022 r., 0111-KDIB3-1.4012.685.2021.1.IK, Legalis. Organ potwierdził, że kwota uzyskana od abonenta na podstawie art. 57 ust. 6 ustawy z 16.7.2004 r. Prawo telekomunikacyjne (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 576 ze zm.; dalej: PrTelekom) jest jednostronnym ekwiwalentem pieniężnym, wynikającym z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania (umowy). Kwota ta, określana jako roszczenie z tytułu wcześniejszego rozwiązania umowy o świadczenie usług telekomunikacyjnych, stanowi w istocie wynagrodzenie za świadczenie usług. Zapłata przez abonenta roszczenia ma więc charakter rekompensaty z tytułu wcześniej przyznanych (na podstawie umowy zawartej na czas określony) ulg w świadczeniu usług telekomunikacyjnych.

Kluczowe dla sprawy są jednak zasady określania obowiązku podatkowego dla usług telekomunikacyjnych. Decyduje o nim albo wystawienie faktury, albo upływ terminu płatności (art. 19a ust. 5 pkt 4 lit. b i ust. 7 VATU). Zdaniem fiskusa abonent już w momencie zawierania umowy wie jakie kwoty, w jakim przypadku i w jakim trybie (a jest to tryb natychmiastowy) są wymagalne. W związku z powyższym, obowiązek podatkowy powstaje w takim przypadku z momentem przedterminowego rozwiązania umowy. Wtedy to bowiem dochodzi do zmaterializowania terminu płatności – a nie z chwilą wystawienia faktury.

0% stawka VAT na darowizny wspierające ofiary wojny w Ukrainie

Zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy z 11.3.2004 r. o podatku od towarów i usług (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 685 ze zm.; dalej: VATU) przez odpłatną dostawę towarów rozumie się przeniesienie prawa do rozporządzania towarami jak właściciel. Z kolei zgodnie z art. 8 ust. 1 VATU przez odpłatne świadczenie usług rozumie się każde świadczenie na rzecz osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, które nie stanowi dostawy towarów. Powszechnie wiadomo jednak, że również nieodpłatna dostawa towarów lub nieodpłatne świadczenie usług mogą podlegać opodatkowaniu VAT. W przypadku towarów zasada ta obowiązuje, o ile podatnikowi dokonującemu darowizny przysługiwało, w całości lub w części, prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego z tytułu nabycia, importu lub wytworzenia tych towarów albo ich części składowych (art. 7 ust. 2 VATU) – o ile towar nie stanowi próbki lub prezentu o małej wartości, przy spełnieniu dalszych szczegółowych warunków (art. 7 ust. 3 VATU). Nieodpłatne świadczenie usług podlega zaś opodatkowaniu, jeśli służy do celów innych niż działalność gospodarcza podatnika (art. 8 ust. 2 VATU). Konstrukcja opodatkowania VAT nieodpłatnych świadczeń stoi na straży neutralności podatku VAT. Można ją sprowadzić do prostej reguły: jeśli odliczyłeś VAT przy nabyciu, to musisz opodatkować nieodpłatne przekazanie (wyświadczenie), i na odwrót. Brak prawa do odliczenia podatku przy nabyciu towaru lub usługi to brak konieczności zapłaty przy przekazaniu za darmo.

Neutralność VAT nie zachęca więc do świadczeń nieodpłatnych. Zdarzają się zaś zupełnie nadzwyczajne sytuacje, w których taka zachęta może być bardzo istotna. Najczęściej przybiera ona postać czasowego prawa do stosowania 0% stawki VAT dla nieodpłatnego świadczenia. Pozwala ono na odliczenie podatku naliczonego przy jednoczesnym braku konieczności naliczania podatku należnego. W ostatnim czasie tego rodzaju konstrukcja wykorzystywana jest dla darowizn na wybrane cele, związane z walką z COVID-19 (np. wyroby medyczne lub komputery dla placówek oświatowych). W tym zakresie odsyłamy do treści § 10- § 10bc rozporządzenia Ministra Finansów z 25.3.2020 r. w sprawie towarów i usług, dla których obniża się stawkę podatku od towarów i usług, oraz warunków stosowania stawek obniżonych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 1696 ze zm.; dalej: WarObnVATR). Niestety ostatnio pojawiły się nowe okoliczności, w związku z którymi ustanowione zostały nowe podatkowe zachęty. Chodzi rzecz jasna o wybuch wojny na Ukrainie i skutki wynikające z tej wojny.

Warunki stosowania 0% stawki VAT

Zgodnie z § 10bd WarObnVATR, do 30.6.2022 r. nieodpłatna dostawa towarów oraz nieodpłatne świadczenie usług na cele związane z pomocą ofiarom skutków działań wojennych na terytorium Ukrainy korzystają z 0% stawki VAT. Preferencja nie jest ograniczona przedmiotowo, tzn.może dotyczyć dostaw dowolnych towarów lub świadczenia dowolnych usług. Jest za to ograniczenie podmiotowe, ale nie w odniesieniu do dostawcy lub usługodawcy, lecz beneficjenta świadczeń. Obniżoną stawkę podatku stosuje się wyłącznie do dostaw towarów lub świadczenia usług na rzecz Rządowej Agencji Rezerw Strategicznych, podmiotów leczniczych w rozumieniu art. 4 ust. 1 ustawy z 15.4.2011 r. o działalności leczniczej (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 711 ze zm.; dalej: DziałLeczU) oraz jednostek samorządu terytorialnego.

Stosowanie obniżonej stawki podatku może miejsce pod warunkiem zawarcia pisemnej umowy. Powinno z niej wynikać, że dostarczane towary lub świadczone usługi będą wykorzystane na cele związane z pomocą ofiarom skutków działań wojennych na terytorium Ukrainy. Co ważne obniżona stawka podatku może być stosowana do dostawy towarów lub świadczenia usług, dokonanych w okresie od 24.2.2022 r., a więc przed formalnym wejściem w życie omawianych przepisów. W tym wypadku rzecz jasna umowa między podatnikiem a ww. instytucją nie jest wymagana. Wystarczy pisemne potwierdzenie dokonanej dostawy lub świadczonej usługi.

Akwarysta-hobbysta nie zapłaci PIT

Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy z 26.7.1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 1128 ze zm.; dalej: PDOFizU) przepisów ustawy nie stosuje się do przychodów z działalności rolniczej. Wg art. 2 ust. 2 PDOFizU działalnością rolniczą jest działalność polegająca na wytwarzaniu produktów roślinnych lub zwierzęcych w stanie nieprzetworzonym (naturalnym) z własnych upraw albo hodowli lub chowu, w tym również produkcja materiału siewnego, szkółkarskiego, hodowlanego oraz reprodukcyjnego, produkcja warzywnicza gruntowa, szklarniowa i pod folią, produkcja roślin ozdobnych, grzybów uprawnych i sadownicza, hodowla i produkcja materiału zarodowego zwierząt, ptactwa i owadów użytkowych, produkcja zwierzęca typu przemysłowo-fermowego oraz hodowla ryb. Jest to także działalność, w której ustawa określa minimalne okresy przetrzymywania zakupionych zwierząt i roślin, w trakcie których następuje ich biologiczny wzrost.

Z wyłączenia z opodatkowania nie skorzystają jednak dochody z działów specjalnych produkcji rolnej. Zgodnie z art. 2 ust. 3 PDOFizU są to dochody osiągane z działalności takiej jak: uprawy w szklarniach i ogrzewanych tunelach foliowych; uprawy grzybów i ich grzybni; uprawy roślin „in vitro”; fermowa hodowla i chów drobiu rzeźnego i nieśneg; wylęgarnie drobiu; hodowla i chów zwierząt futerkowych i laboratoryjnych; hodowla dżdżownic; hodowla entomofagów; hodowla jedwabników; prowadzenie pasiek oraz hodowla i chów innych zwierząt poza gospodarstwem rolnym. Działów specjalnych produkcji rolnej uprawy nie stanowią jednak hodowla i chów zwierząt w rozmiarach nieprzekraczających wielkości określonych w załączniku nr 2 do PDOFizU.

Wyposażeni w ww. definicje możemy przystąpić do oceny, czy dany rodzaj działalności mniej lub bardziej kojarzącej się z uprawą roślin lub hodowlą zwierząt może korzystać z zupełnie nieskomplikowanej jak na współczesne regulacje preferencji podatkowej. Wbrew pozorom przykładów z życia wcale nie brakuje.

Czego dotyczyła sprawa

Pan M. zajmuje się hobbystycznie akwarystyką, posiada w swoim mieszkaniu dwa zbiorniki wodne typu akwarium o łącznej pojemności 150 litrów. W swoim akwarium pan M. hoduje rośliny akwariowe, które kupuje od innych akwarystów, lub też którymi wymienia się z innymi akwarystami-hobbystami. Nabywając roślinki, pan M. nie otrzymuje żadnych paragonów ani faktur. Hobbyści-akwaryści nie są bowiem wyposażeni w kasy fiskalne ani programy do wystawiania faktur.

Co ważne biologiczny wzrost roślin pochodzących z hodowli pana M. trwa minimum dwa miesiące. Rośliny zakupione bądź pochodzące z wymiany przetrzymywane są więc w akwarium pana M. przez minimum dwa do czterech miesięcy. Pan M. chętnie dzieli się na forach akwarystycznych swoją pasją, zainteresowaniami i doświadczeniami w uprawie roślin. Tam też z innymi akwarystami-hobbystami wymienia się zdjęciami swoich wyhodowanych roślin.

Rośliny wyhodowane przez pana Mariusza budzą duże zainteresowanie wśród innych akwarystów-hobbystów: zarówno w kraju, jak i zagranicą. Hobbyści-akwaryści są często pod takim wrażeniem hodowli pana M., że są zainteresowani zakupem od niego roślin w celu ozdoby swoich akwariów. Podhodowane rośliny bądź ich nadmiar pochodzący z biologicznego rozrostu pan M. odpowiednio przygotowuje więc do sprzedaży. Skoro rośliny wymagają czasu na rozrost, to sprzedaż nie odbywa się systematycznie i zbyt często. Zdarzają się wręcz sytuacje, że przez okres kilku miesięcy żadna roślina odpowiednio nie wyrasta, więc sprzedaż nie dochodzi do skutku. Z drugiej strony, jeśli w danym okresie rośnie wiele pięknych okazów, to może obfitować w transakcje realizowane na rzecz zachwyconych hobbystów-akwarystów.

Pan M. jest hobbystą. Nie posiada własnego gospodarstwa rolnego ani statusu rolnika. Pracuje zawodowo na umowę o pracę, płaci z tego tytułu podatki i składki. Pytanie brzmi: Czy takie podatki i składki powinny być odprowadzane także w związku ze sprzedażą roślinek akwariowych, pochodzących z hobbystycznego rozmnażania?

Stanowisko organu

Dyrektor KIS udzielając odpowiedzi, wydał interpretację indywidualną z 3.2.2022 r., 0112-KDIL2-2.4011.1037.2021.1.MB, Legalis. Organ zauważył, że działalnością rolniczą dla potrzeb PDOFizU jest wszelka produkcja roślinna i zwierzęca w stanie nieprzetworzonym, wykorzystująca materiał roślinny lub zwierzęcy pochodzący z własnych upraw, hodowli, chowu, oraz wykorzystująca materiał roślinny i zwierzęcy, nabyty od innych producentów. Działy specjalne produkcji rolnej są rodzajem działalności rolniczej. Muszą zostać zatem spełnione przesłanki dla uznania tej działalności za rolniczą.

Uprawa roślin akwariowych nie jest działem specjalnym produkcji rolnej. Nie zalicza się do niej uprawy roślin akwariowych, ponieważ w załączniku nr 2 do PDOFizU w specyfice rodzajowej tego typu uprawa nie została wymieniona. Oznacza to, że uprawa roślin akwariowych jest działalnością rolniczą w myśl art. 2 ust. 2 PDOFizU. A zatem dochody z niej uzyskiwane nie podlegają opodatkowaniu podatkiem PIT.

Zmiany w prawie pracy w 2022 r.

Elastyczna organizacja pracy dla pracowników będących rodzicami lub opiekunami

W projekcie proponuje się ustalenie rozszerzonej definicji pracownika jako rodzica w kontekście elastycznego czasu pracy. Zmiana miałaby dotyczyć art. 142¹ § 1 pkt 3 KP, w którym dodana zostanie lit. c), poszerzająca uprawnienia pracownika – rodzica: dziecka do ukończenia przez nie 6 roku życia, który będzie mógł wnioskować o wykonywanie pracy w przerywanym systemie czasu pracy (art. 139 KP), w ruchomym rozkładzie czasu pracy (art. 140¹ KP), albo w indywidualnym rozkładzie czasu pracy (art. 142 KP). Co do zasady pracodawca zobowiązany będzie uwzględnić taki wniosek. Elastyczne formy wykonywania pracy dla wszystkich rodziców dzieci poniżej wieku szkolnego usprawni sprawowanie opieki, co jest jednym z nadrzędnych celów dyrektywy 2019/1158/UE.

Skrócenie części urlopu rodzicielskiego

Urlop rodzicielski jest udzielany jednorazowo albo w częściach nie później niż do zakończenia roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6 rok życia. Urlop rodzicielski jest udzielany bezpośrednio po wykorzystaniu urlopu macierzyńskiego albo zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający okresowi urlopu macierzyńskiego, nie więcej niż w 4 częściach. Co do zasady żadna z części urlopu rodzicielskiego nie może być krótsza niż 8 tygodni, są jednak pewne wyjątki. W projekcie zaproponowano zmianę, bowiem w brzmieniu art. 182^1c § 4 pkt 1 KP proponuje się skreślenie możliwości skrócenia pierwszej części urlopu rodzicielskiego do 6 tygodni w przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie. W takim przypadku stosowane będą przepisy ogólne o 8-tygodniowym urlopie w pierwszej części. Przepis art. 182^1c § 4 pkt 1 KP ma otrzymać brzmienie „1) pierwszej części urlopu rodzicielskiego, która w przypadku przyjęcia przez pracownika, o którym mowa w art. 183 § 1 KP, na wychowanie dziecka w wieku do 7 roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego, do 10 roku życia, nie może być krótsza niż 3 tygodnie”. Zmiana wynika z tego, że zgodnie z dyrektywą 2019/1158/UE państwa członkowskie zapewniają, by dwa miesiące urlopu rodzicielskiego nie podlegały przeniesieniu.

Wydłużony urlop ojcowski

W przepisie art. 182³ § 1 KP proponuje się, aby pracownik-ojciec wychowujący dziecko miał prawo do urlopu ojcowskiego w wymiarze 6 tygodni, a nie tak jak do tej pory – 2 tygodni. Ponadto dotychczasowe brzmienie przepisu ustalało okres 2 tygodni jako górną granicę, co mogło być odczytywane jako możliwość skrócenia wymiaru tego rodzaju urlopu. Zmiana ta wydaje się najbardziej rewolucyjna, ale ma ona na celu zapewnienie równych szans na rynku pracy kobiet i mężczyzn (matek i ojców) oraz tego, aby ojcowie w większym stopniu mogli partycypować w opiece nad dzieckiem.

Większy wymiar zwolnienia od pracy na opiekę

W art. 188 § 1 KP proponuje się zwiększenie wymiaru zwolnienia od pracy z zachowaniem prawa do wynagrodzenia dla pracowników wychowujących dziecko, z 2 do 5 dni w roku kalendarzowym (co odpowiada liczbie 40 godzin). Zmiana wynika z art. 6 ust. 1 dyrektywy 2019/1158/UE, bowiem państwa członkowskie mają wprowadzić niezbędne środki w celu zapewnienia, aby każdy pracownik miał prawo do urlopu opiekuńczego w wymiarze pięciu dni roboczych w roku. Tak więc art. 188 § 1 KP ma otrzymać brzmienie: „§ 1. Pracownikowi wychowującemu przynajmniej jedno dziecko w wieku do 14 lat przysługuje w ciągu roku kalendarzowego zwolnienie od pracy w wymiarze 40 godzin albo 5 dni, z zachowaniem prawa do wynagrodzenia”. Obecnie pracownikowi wychowującemu przynajmniej jedno dziecko w wieku do 14 lat przysługuje w ciągu roku kalendarzowego zwolnienie od pracy w wymiarze 16 godzin albo 2 dni, z zachowaniem prawa do wynagrodzenia.

Zwolnienie od pracy z powodu siły wyższej

Przepis art. 7 dyrektywy 2019/1158/UE zapewnia, że każdy pracownik ma mieć prawo do czasu wolnego od pracy z powodu działania siły wyższej w pilnych sprawach rodzinnych, spowodowanych chorobą lub wypadkiem, jeżeli niezbędna jest natychmiastowa obecność pracownika. W tym zakresie okazało się konieczne zmienienie treści art. 298² KP, który otrzyma takie brzmienie: „1. Minister właściwy do spraw pracy określi, w drodze rozporządzenia, sposób usprawiedliwiania nieobecności w pracy oraz zakres przysługujących pracownikom zwolnień od pracy, a także przypadki, w których za czas nieobecności lub zwolnienia pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia. 2. Minister właściwy do spraw pracy, wydając rozporządzenie, o którym mowa w ust. 1, będzie miał na względzie przypadki pilnych spraw rodzinnych spowodowanych chorobą lub wypadkiem oraz innych zdarzeń, do których doszło wskutek działania siły wyższej”. Zmiana stanowi dookreślenie przepisu o przysługujących pracownikowi zwolnieniach od pracy z zachowaniem prawa do wynagrodzenia. Siła wyższa w myśl prawa cywilnego oznacza zdarzenie o charakterze przypadkowym lub naturalnym, nie do uniknięcia, na które dany podmiot nie ma wpływu. Póki co treść rozporządzenia nie jest jednak jeszcze znana.

Opinie w ramach konsultacji

Opinia biura analiz sejmowych wskazuje, że pomimo, że przepis art. 1 pkt 5 projektu ustawy ma charakter wykonujący, to nie można uznać, że projekt ma na celu wykonanie prawa UE w rozumieniu art. 95a uchwały z 30.7.1992 r. Regulamin Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej (t.j. M.P. z 2021 r. poz. 483 ze zm.). Poselski projekt nie jest projektem ustawy wykonującej prawo UE. Sąd Najwyższy i przedstawiciele związków zawodowych wypowiedzieli się częściowo krytycznie na temat projektu, jako nie implementującego w pełni i spójnie przepisów UE do prawa polskiego.

PESEL nie jest wymagany do zatrudnienia Ukraińca