Dodatkowe uprawnienia dla dawców krwi i osocza w związku z epidemią COVID-19

Celem zmian w PublSłKrewU jest zabezpieczenie zapotrzebowania na krew i jej składniki, w tym osocze ozdrowieńców po COVID-19, w okresie epidemii koronawirusa. W tym celu ustawodawca zdecydował się wprowadzić częściową rekompensatę dla ozdrowieńców po chorobie COVID-19 kosztów związanych z oddaniem osocza, tak aby zmobilizować osoby oddające krew i umożliwić im i ułatwić przemieszczanie się do różnych punktów poboru krwi, niezależnie od miejsca ich zamieszkania. W przypadku pobierania osocza od ozdrowieńców po COVID-19 zazwyczaj potrzebne są trzy donacje. W związku z tym centra krwiodawstwa i krwiolecznictwa będą wydawać zaświadczenie o oddaniu krwi. Osocze pozyskiwane jest od osób w wieku 18 do 65 lat nie cierpiących na choroby przewlekłe, które mają potwierdzoną i udokumentowaną historię choroby COVID-19 i dwa ujemne wyniki badania pod kątem obecności koronawirusa SARS-CoV-2.

Zgodnie z nowym art. 9a PublSłKrewU w sytuacji, gdy dojdzie do ogłoszenia stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii honorowemu dawcy krwi, który oddał krew lub jej składniki, w tym osocze po chorobie COVID-19, przysługuje prawo do otrzymania zwolnienia od pracy oraz zwolnienia od wykonywania czynności służbowych w dniu, w którym oddał krew lub jej składniki oraz w dniu następnym.

Ponadto, honorowemu dawcy krwi, który oddał co najmniej trzy donacje krwi lub jej składników, w tym osocze po chorobie COVID-19, przysługuje ulga w wysokości 33 proc. na przejazdy w komunikacji krajowej środkami publicznego transportu zbiorowego, w tym transportu kolejowego w 1 i 2 klasie pociągów osobowych i pospiesznych oraz autobusowego w komunikacji zwykłej i przyspieszonej oraz w na przejazdy transportu kolejowego w 2 klasie pociągów innych niż osobowe i pospieszne na podstawie biletów jednorazowych. Aby korzystać z tych uprawnień niezbędne jest posiadanie zaświadczenia wydanego przez regionalne centrum krwiodawstwa, Wojskowe Centrum lub Centrum MSWiA.

Zaświadczenie to powinno zawierać datę wydania zaświadczenia; imię i nazwisko dawcy krwi; numer PESEL dawcy krwi; informację o liczbie donacji krwi lub jej składników, w tym osocza po chorobie COVID-19.

Wysokie opłaty za śmieci do zwrotu?

Oznaczenie TP w JPK_V7 nie zależy od obowiązku w zakresie dokumentacji

Od 1.10.2020 r., czyli wraz z wejściem w życie art. 109 ust. 3b ustawy z 11.3.2004 r. o podatku od towarów i usług (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 106,  ze zm., dalej: VATU), zaczęły obowiązywać nowe zasady prowadzenia przez podatników VAT ewidencji w formacie pliku JPK_V7. Przepisy rozporządzenia Ministra Finansów, Inwestycji i Rozwoju z dnia 18.10.2019 r. w sprawie szczegółowego zakresu danych zawartych w deklaracjach podatkowych i w ewidencji w zakresie podatku od towarów i usług (Dz.U. z 2019 r. poz. 1988, dalej: SzczegZakrDanDeklR) nakładają obowiązki stosowania w ewidencji sprzedaży szeregu oznaczeń.

Jednym z nich jest oznaczenie transakcji między podmiotami, o których mowa w art. 32 ust. 2 pkt 1 VATU. A więc takimi, między którymi istnieją wskazane we właściwych przepisach powiązania. Transakcje te z samej natury rzeczy w oczywisty sposób wydają się fiskusowi potencjalnie podatne na różnego rodzaju pokusy. Stąd pomysł dodatkowego ich oznaczania. Ale same oznaczenie „TP” sprawiało podatnikom sporo problemów (zwłaszcza na początku obowiązywania opisywanych przepisów).

Czego dotyczyła sprawa

Podatnik prowadzi (w formie sp. z o.o.) działalność gospodarczą w zakresie wynajmu lokali użytkowych. Najemcami są zarówno osoby fizyczne jak i podmioty gospodarcze. Prezesem zarządu spółki-podatnika jest pani X. Podatnik nabrał wątpliwości co do konieczności oznaczania symbolem TP (zgodnie z § 10 ust. 4 pkt 3 SzczegZakrDanDeklR) transakcji realizowanych z następującymi podmiotami:

Co ważne, kwoty czynszów z tytułu wynajmu pomieszczeń na rzecz ww. podmiotów są stosunkowo niskie (od kilkuset do kilkunastu tysięcy złotych miesięcznie). Zdaniem podatnika wpływa to na brak konieczności stosowania oznaczeń „TP” . Skłoniło to podatnika do uznania, że pomimo istnienia oczywistych powiązań, opisywane transakcje…nie są transakcjami pomiędzy podmiotami powiązanymi.

Wydając interpretacje indywidualną z 3.2.2021 r., 0111-KDIB3-1.4012.876.2020.2.KO, Legalis, Dyrektor KIS z takim podejściem nie zgodził się. Uznał bowiem, że oznaczenie „TP” dotyczy powiązań między nabywcą a dostawcą towarów lub usług i należy je stosować dla każdej transakcji, która zawiera co najmniej dane dotyczące podstawy opodatkowania. Ponadto, oznaczenia te należy stosować do wszystkich dowodów, które wpisuje się w ewidencji dotyczącej podatku należnego, jeżeli w danym dowodzie wystąpiła transakcja/procedura objęta obowiązkiem oznaczania. Oznaczenie „TP” odnosi się bowiem wyłącznie do faktu wystąpienia powiązań między dostawcą a nabywcą. Samo wystąpienie powiązań powoduje więc obowiązek stosowania ww. oznaczenia.

Podporządkowanie autonomiczne pracownika

Opis stanu faktycznego

Sprawa dotyczyła powództwa J.O. przeciwko T.M. – R. w S. o ustalenie istnienia stosunku pracy. Powód wnosił o ustalenie, że w okresie od 3.10.2009 r. do 9.5.2011 r. świadczył pracę na rzecz pozwanej. w pełnym wymiarze czasu pracy, w ramach łączącego strony stosunku pracy. W trakcie procesu ustalono, że powód zawarł z pozwaną umowę, na podstawie której miał wykonywać prace remontowo-porządkowe (budowlane) za wynagrodzeniem 2.500 zł. Pracując na rzecz pozwanej, powód nie miał ustalonych stałych godzin pracy, a jedynie wskazywano mu na bieżąco, jakie prace ma wykonać. W odpowiedzi na pozew pozwana wniosła o jego oddalenie, twierdząc, że zawierała z powodem jedynie umowy zlecenia.

Stanowisko SR i SO

Sąd Rejonowy stwierdził, że w stosunku prawnym łączącym powoda z pozwaną nie dominowały cechy charakterystyczne dla stosunku pracy. Przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem. Cechy konstytutywne stosunku pracy to: dobrowolność, osobiste świadczenie pracy w sposób ciągły, podporządkowanie, wykonywanie pracy na rzecz pracodawcy ponoszącego ryzyko związane z zatrudnieniem i odpłatny charakter zatrudnienia. Część wymienionych cech charakterystyczna jest również dla umów cywilnoprawnych. W ocenie Sądu Rejonowego, powód nie udowodnił, aby w stosunku prawnym łączącym go z pozwaną cechy umowy o pracę miały dominujący charakter nad cechami właściwymi stosunkom cywilnoprawnym.

Sąd Okręgowy w całości podzielił ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji, przyjmując je za własne. Podzielił także ocenę prawną dokonaną przez SR. W jego ocenie całokształt materiału dowodowego jednoznacznie wskazuje, że powoda i pozwanej w spornym okresie nie łączył stosunek pracy w rozumieniu art. 22 KP. Nie ulega wątpliwości, że w pewnych okresach powód dobrowolnie i osobiście świadczył na rzecz pozwanej pracę określonego rodzaju, za co otrzymywał umówione wynagrodzenie. Te jednak elementy łączącego strony stosunku prawnego nie są charakterystyczne wyłącznie dla stosunku pracy. Za doniosły fakt Sąd uznał to, że powód nie był podporządkowany kierownictwu pozwanej w sposób odpowiadający podporządkowaniu pracownika względem pracodawcy. Powód nie był zobowiązany do świadczenia pracy w określonych dniach i godzinach ani z góry określonym dziennym wymiarze, lecz pracował tyle, ile sam uznał za stosowne. SO podkreślił także, że niedopuszczalna jest następcza ocena woli stron, dokonana przez jedną ze stron stosunku prawnego już po jego ustaniu, wynikająca z chęci uzyskania przez powoda dodatkowych korzyści materialnych.

Stanowisko SN

Powód w skardze kasacyjnej powołał się m.in. na przyjętą w orzecznictwie konstrukcję tzw. podporządkowania autonomicznego. Sąd Najwyższy uznał tę argumentację za nietrafną i oddalił skargę kasacyjną. Podkreślił, że podporządkowanie pracownika kierownictwu pracodawcy jest uważane za jedyną cechę rzeczywiście odróżniającą stosunek pracy od innych prawnych stosunków świadczenia usług, przesądzającą o gospodarczym i społecznym charakterze zatrudnienia pracowniczego. Pozostałe cechy stosunku pracy (dobrowolność zawarcia umowy, osobiste świadczenie pracy, odpłatność) są cechami wspólnymi dla stosunku pracy i stosunków wynikających z umów prawa cywilnego. Prawdą jest, że tradycyjne pojmowanie podporządkowania kierownictwu pracodawcy (art. 22 § 1 KP) jako obowiązku wykonywania przez pracownika poleceń przełożonych (art. 100 § 1 KP) ewoluuje w miarę rozwoju stosunków społecznych. Pracownik świadczący pracę w warunkach podporządkowania autonomicznego sam organizuje sobie pracę oraz nie pozostaje pod stałym i bezpośrednim nadzorem osoby działającej w imieniu pracodawcy. Jednakże nawet w odniesieniu do podporządkowania autonomicznego należy przyjąć, że pracodawca zachowuje prawo wydawania pracownikowi wiążących poleceń. Istotą pracy umownie podporządkowanej jest możliwość codziennego konkretyzowania pracownikowi jego obowiązków. Pracowniczego podporządkowania nie można więc utożsamiać z permanentnym nadzorem (obserwacją) przełożonego nad sposobem czy też właściwym tempem wykonywanych czynności, wystarczy bowiem wskazanie zadania i zakreślenie terminu jego wykonania, a następnie kontrola jakości i terminowości wykonanej pracy. W takim przypadku kierownicze uprawnienia pracodawcy nie są realizowane w drodze wydawania bezpośrednich poleceń w procesie pracy, ale wyrażają się w określeniu zadań i warunków, w jakich mają być one wykonywane. Pracownik ma jednak samodzielność w sposobie, terminie, kolejności wykonywania powierzonych mu obowiązków i zadań. Nawet w autonomicznym systemie podporządkowania występuje wyraźne oddzielenie pozycji i roli pracodawcy od pozycji i roli pracownika.

Znacznie więcej zwolnień niż przed kryzysem

Zwolnienie z VAT usług psychoterapii online

Stan faktyczny

Podatnik (osoba fizyczna) prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą i jest czynnym podatnikiem VAT. Nie posiada statusu podmiotu leczniczego, tym niemniej planuje rozszerzenie działalności o świadczenie usług psychoterapii online, z wykorzystaniem portalu internetowego. Komunikacja z pacjentami odbywać się będzie z wykorzystaniem kanałów zdalnych (głównie audio-wideo). Świadczone usługi psychoterapeutyczne będą polegały na leczeniu opierającym się na oddziaływaniu środkami psychologicznymi na osobę chorą, cierpiącą z powodu zaburzeń przeżywania i funkcjonowania uwarunkowanych psychospołecznie. Usługi będą służyły także poprawie dobrostanu, zdrowia psychicznego i będą dotyczyć m.in. zmiany lub radzenia sobie z dokuczliwymi zachowaniami, przekonaniami, obsesjami, myślami lub emocjami, oraz rozwojowi relacji i umiejętności społecznych.

Podatnik będzie nabywał usługi medyczne od psychologów lub lekarzy we własnym imieniu, lecz na rzecz swoich pacjentów, na podstawie umowy zlecenia lub umowy o współpracy. Psychologowie i lekarze, jako osoby prowadzące działalność gospodarczą, będą podatnikami VAT czynnymi lub zwolnionymi. Usługi będą świadczone wyłącznie przez wykwalifikowanych psychologów, którzy ukończyli studia magisterskie na kierunku psychologia oraz posiadają uprawnienia psychoterapeuty, oraz przez lekarzy, którzy ukończyli medyczne studia magisterskie z ukończoną specjalizacją psychiatrii.

Cena za usługę będzie się składała z kosztów nabycia usług od psychologów lub lekarzy oraz z marży podatnika.

Usługi nie będą polegały na świadczeniu usług doradczych, takich jak coaching czy doradztwo zawodowe, nie będą również wykorzystywane jako porady do czynności prawnych, jak np. orzekanie o stanie zdrowia dla potrzeb przyznania renty, bądź dla instytucji ubezpieczeniowych dla ustalenia wysokości składki ubezpieczenia na życie.

Podatnik złożył wniosek o wydanie interpretacji podatkowej, pytając, czy powyższe usługi będą korzystały ze zwolnienia z VAT, w dwóch wariantach: gdy nie ma statusu podmiotu leczniczego i gdy status taki uzyska. Zdaniem podatnika będą korzystały w obu wariantach.

Stan prawny

Ze zwolnienia z VAT na podstawie poniższych punktów art. 43 ust. 1 VATU korzystają następujące usługi medyczne:

18) usługi w zakresie opieki medycznej, służące profilaktyce, zachowaniu, ratowaniu, przywracaniu i poprawie zdrowia, oraz dostawę towarów i świadczenie usług ściśle z tymi usługami związane, wykonywane w ramach działalności leczniczej przez podmioty lecznicze;”

19) usługi w zakresie opieki medycznej, służące profilaktyce, zachowaniu, ratowaniu, przywracaniu i poprawie zdrowia, świadczone w ramach wykonywania zawodów:

a) lekarza i lekarza dentysty,

b) pielęgniarki i położnej,

c) medycznych, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z 15.4.2011 r. o działalności leczniczej (Dz.U. z 2020 r. poz. 295 ze zm.).

d) psychologa;

19a) świadczenie usług, o których mowa w pkt 18 i 19, jeżeli usługi te zostały nabyte przez podatnika we własnym imieniu, ale na rzecz osoby trzeciej od podmiotów, o których mowa w pkt 18 i 19.”

Stanowisko organu interpretującego

Organ uznał, że stanowisko podatnika jest prawidłowe. Wskazał, że usługi psychoterapii świadczone przez psychologów, którzy ukończyli studia magisterskie na kierunku psychologia oraz posiadają uprawnienia psychoterapeuty lub lekarzy, którzy ukończyli medyczne studia magisterskie z ukończoną specjalizacją psychiatrii, spełniają przesłanki zwolnienia określone w art. 43 ust. 1 pkt 19 lit. c i d VATU. Sam podatnik nie spełnia co prawda przesłanki podmiotowej określonej w tych przepisach, jednakże skoro nabywa usługi we własnym imieniu, ale na rzecz pacjentów, to korzysta ze zwolnienia na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 19a VATU.

Jeżeli natomiast podatnik dokona rejestracji w Rejestrze Podmiotów Wykonujących Działalność Leczniczą i uzyska status podmiotu leczniczego, to świadczone przezeń w przyszłości usługi psychoterapii będą korzystały ze zwolnienia na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 18 VATU.

Parkowanie samochodu służbowego pod domem nie przekreśla pełnego odliczenia VAT

Zgodnie z art. 86a ust. 1 ustawy z 11.3.2004 r. o podatku od towarów i usług (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 106 ze zm., dalej: VATU), w przypadku wydatków związanych z pojazdami samochodowymi kwotę podatku naliczonego stanowi 50% kwoty podatku wynikającego w odpowiednich faktur. Pełne prawo do odliczenia przysługuje jednakże w przypadku pojazdów wykorzystywanych wyłącznie do działalności gospodarczej (art. 86a ust. 1 pkt 1 lit. a VATU). Są to pojazdy, których sposób wykorzystywania, dodatkowo potwierdzony prowadzoną ewidencją przebiegu pojazdu, wyklucza ich użycie do celów niezwiązanych z działalnością gospodarczą (art. 86a ust. 4 pkt 1 VATU).

Problem w tym, że przyjmując stanowisko prezentowane przez organy podatkowe, ww. przepisy należałoby uznać za martwe. W oczach fiskusa właściwie nierealne jest bowiem stworzenie takich warunków, w których pojazd osobowy nie może zostać wykorzystany do celów innych niż działalność gospodarcza. Na szczęście sądy administracyjne nieco tonują te surowe nastroje. Oto kolejny przykład z życia.

Czego dotyczyła sprawa

Podatnik prowadzi działalność w zakresie transportu pasażerskiego (organizuje m.in. transfery lotniskowe oraz różnego rodzaju wycieczki). Posiada w związku z tym flotę samochodową, w której skład wchodzą przede wszystkim samochody osobowe o dopuszczalnej masie całkowitej do 3,5t (w tym 9 osobowe auta typu bus). Spółka boryka się z problemem ograniczonych miejsc do parkowania w pobliżu swojej siedziby. Z tego względu, ale także z uwagi na specyfikę działalności (np. zadaniowy czas pracy kierowców) samochody osobowe parkowane są w pobliżu miejsca zamieszkania lub na posesji pracowników. Można więc przyjąć, że czas pracy kierowcy rozpoczyna się z momentem uruchomienia silnika pod domem a kończy z momentem zaparkowania auta po ciężkim dniu pracy.

Podatnik podkreśla, że samochody wykorzystywane są wyłącznie w celach służbowych. Ich parkowanie w pobliżu miejsca zamieszkania kierowców jest korzystne dla biznesu (minimalizacja czasu pracownika za kółkiem, troska o czystość pojazdu itp.) i nie służy zaspokojeniu prywatnych potrzeb pracownika (np. w postaci dojazdu do pracy).

Dodatkowo Spółka wprowadziła regulamin, którym zobowiązano pracowników do wykorzystywania ww. pojazdów wyłącznie na cele działalności gospodarczej. W regulaminie zakazane są przejazdy prywatne, a także powierzanie samochodu do używania innym osobom. Podatnik na bieżąco kontroluje również trasy wykonywane przez samochody (we wszystkich samochodach zamontowane są elementy systemu GPS). Skłoniło go to również do prowadzenia szczegółowej ewidencji w tym zakresie. Podsumowując, w tak przedstawionym stanie faktycznym podatnik twierdzi, że samochody służą wyłącznie do jednego celu – wykonywania działalności opodatkowanej. Co za tym idzie, powinno mu przysługiwać pełne prawo do odliczenia podatku naliczonego z tytułu związanych z pojazdami wydatków.

Pomimo tak misternego ułożonych zasad użytkowania pojazdów i niewątpliwie mocnych argumentów po stronie podatnika, fiskus ze stanowiskiem się nie zgodził. Uznał bowiem, że sposób wykorzystania samochodów osobowych i ich nadzór kontrolny wprowadzony przez wnioskodawcę nie jest wystarczający, aby przyjąć, że samochody osobowe użytkowane przez pracowników są wykorzystywane wyłącznie do działalności gospodarczej. Samo parkowanie pojazdu w miejscu zamieszkania pozwala bowiem pracownikowi na potencjalne wykorzystanie samochodu do jego celów prywatnych. Przy czym użytek prywatny należy postrzegać w kategoriach potencjalnej, a nie faktycznej możliwości użytku pojazdu do celów prywatnych. W żaden sposób nie zmienia tego wprowadzony regulamin, którym zobowiązano pracowników do wykorzystywania ww. pojazdów wyłącznie na cele działalności gospodarczej podatnika.

Stanowisko sądu

Na szczęście WSA w Krakowie w wyroku z 20.2.2021 r., I SA/Kr 738/20, Legalis uwypuklił ewidentne absurdy wynikające ze stanowiska Dyrektora KIS. Zdaniem składu orzekającego, organ ograniczył się jedynie do ogólnikowego stwierdzenia, że zaprezentowane przez spółkę stanowisko nie pozwala na stworzenie jasnych i przejrzystych zasad, z których wynikałby brak możliwości użycia pojazdów do celów prywatnych. Z niewiadomych wręcz powodów organ uznał, iż sposób wykorzystania samochodów i ich nadzór kontrolny wprowadzony przez podatnika nie jest wystarczający, by przyjąć, że pojazdy wykorzystywane są wyłącznie do działalności gospodarczej podatnika. U podstaw rozstrzygnięcia fiskusa legło zatem nieumotywowane w istocie założenie, iż samo parkowanie samochodu w miejscu zamieszkania pracownika przesądza o jego wykorzystywaniu do celów prywatnych. Tymczasem, oceny powyższe muszą być dostosowane do specyfiki działalności podatnika i sposobu używania dla jego celów pojazdów.

A do tego organ nijak się nie odniósł. Dostanie więc w tym zakresie Dyrektor KIS kolejną szansę.

Lepsza ochrona danych osobowych pacjentów

Prawo podatnika do obrony

Opis stanu faktycznego

Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w K. wszczął kontrolę podatkową w „A” w zakresie rzetelność deklarowanych podstaw opodatkowania oraz prawidłowości obliczania i wpłacania podatku od towarów i usług za 2011 r. Ustalono według przedłożonych faktur sprzedaży, że przedmiotem działalności „A” było świadczenie usług budowlanych w tym wykonanie dociepleń i termomodernizacji budynków mieszkalnych wielorodzinnych i niemieszkalnych. W wyniku badania dokumentów źródłowych stwierdzono, że w 2011 r. kontrolowana firma realizowała dwie znaczące inwestycje budowlane, których przedmiotem była:

1. rozbudowa i przebudowa budynku głównego Wydziału Inżynierii Mechanicznej i Informatyki Politechniki C. przy al. (…) – inwestorem była Politechnika C. z siedzibą w C. , natomiast Generalnym Wykonawcą było Konsorcjum firm, którego liderem było „A”, a członkami byli „B” z C. i „C” sp.j. z/s we W. ;
2. budowa stanu surowego bez drewnianej konstrukcji dachowej i pokrycia dachowego budynku Specjalistycznej Przychodni NZOZ położonej w C. przy ul. (…) – inwestorem był S. O. prowadzący jednoosobową działalność gospodarczą; inwestycja była realizowana samodzielnie przez firmę „A” .

Na podstawie przeprowadzonego w „A” postępowania kontrolnego stwierdzono, że w miesiącach od marca do grudnia 2011 r. podatnik pomniejszył podatek należny o podatek naliczony wynikający z faktur VAT wystawionych przez firmę „D” sp. z o.o. z W. , których przedmiot stanowiły roboty remontowo-budowlane, a miejscem wykonania robót był Wydział Budowy Maszyn Politechniki C. j oraz budynek Przychodni Specjalistycznej NZOZ przy ul. (…) w C. . Na podstawie poczynionych w sprawie ustaleń organ kontroli skarbowej stwierdził, że spółka „D” faktycznie nie wykonała usług wskazanych w dokumentach określanych jako faktury VAT, którymi posłużył się D.S. celem obniżenia podatku należnego; nie uzyskano żadnych wiarygodnych dowodów potwierdzających wykonanie przez ten podmiot na rzecz podatnika zafakturowanych usług. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynikało, iż podmiot ten rzeczywiście nie prowadził działalności gospodarczej w zakresie sprzedaży usług ujętych w fakturach przyjętych przez Stronę do odliczenia podatku naliczonego; nierzeczywisty charakter relacji gospodarczych pomiędzy spółką „D” a firmą „A” , wynikał z braku w „D” osób zatrudnionych na podstawie umów o pracę, umów zlecenia czy o dzieło oraz braku usług świadczonych przez podwykonawców i inne podmioty mogące wykonać zafakturowane usługi; braku własnego taboru transportowego, czy sprzętowego; rozliczenie wszystkich płatności dotyczących sprzedaży w formie gotówkowej; braku orientacji w szczegółach prowadzonej działalności osoby mającej kierować działalnością spółek „D” i „E” – tj. R.W.

Mając na uwadze stwierdzone nierzetelności transakcji zakupu usług dotyczących podwykonawstwa robót budowlano-remontowych od spółki „D” organ I instancji zakwestionował Stronie prawo do odliczenia podatku naliczonego wynikającego z faktur wystawionych przez ten podmiot i decyzją nr (…) zmienił wysokości zadeklarowanych przez Stronę kwot zobowiązań podatkowych oraz nadwyżek podatku naliczonego nad należnym za miesiące od marca do grudnia 2011 r.

Od powyższej decyzji Strona złożyła odwołanie. Rozpatrując sprawę w trybie odwoławczym Dyrektor Izby Skarbowej w K. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji i uznał jego rozstrzygnięcie za prawidłowe i znajdujące pełne odzwierciedlenie w zebranym materiale dowodowym. Podkreślono, że kwestię sporną stanowiło odliczenie podatku naliczonego z faktur wystawionych przez „D” sp. z o.o. z W. w okresie od marca do grudnia 2011 r. w łącznej kwocie netto 2.479.500,00 zł. i podatku VAT 570.285,00 zł, mających dokumentować świadczenie usług remontowo-budowlanych w ramach podwykonawstwa przy inwestycji budowlanej realizowanej na Politechnice C. i przy budowie Przychodni Specjalistycznej w C. Wyjaśniono, że firmy „A” D. Ś. i „B” wraz z firmą „C” sp.j. z W. stworzyły konsorcjum 3 firm (zwanym dalej Konsorcjum), które uczestniczyło w projektowaniu i wykonaniu robót remontowo-budowlanych w latach 2010-2012 na rzecz Politechniki C. Liderem Konsorcjum była firma „A” D. Ś., współwykonawcą – firma „B” S. , natomiast udział firmy „C” ograniczył się jedynie do działań związanych z wykonaniem prac projektowych dotyczących zakresu realizowanej inwestycji. Z treści § 4 umowy z 25.10.2010 r. na roboty budowlane wynikało, że Wykonawca zobowiązał się wykonać przedmiot umowy samodzielnie, bez udziału podwykonawców. Natomiast w przypadku wykonywania przedmiotu umowy lub jego części przez podwykonawców Wykonawca zobowiązał się zapłacić na rzecz Zamawiającego karę umowną w wysokości 20 % wartości przedmiotu zamówienia. Z poczynionych ustaleń, w tym między innymi z materiałów włączonych do akt postanowieniem organu I instancji z 19.1.2016 r. (tj. oświadczeń L. B. i i A. M nr (…) z (…) r. i nr (…) z (…) r.), a także z przesłuchania B.P. kwestor Politechniki C. z (…) r. – wynikało dodatkowo, że członkowie ww. Konsorcjum firm, tj. P.B. „A”, „B” i „C” sp.j., nie zapłacili kary umownej, określonej w § 4 umowy na roboty budowlane, oraz że Konsorcjum nie zawiadomiło przedstawicieli Politechniki na etapie wykonywania prac na inwestycji o zlecaniu części robót budowlanych podwykonawcom. Analiza więc zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wskazywała, że osoby reprezentujące Politechnikę C. i działające z jej ramienia przy realizacji omawianej inwestycji nie posiadały wiedzy jakoby Konsorcjum zatrudniało podwykonawców.

Na powyższą decyzję organu odwoławczego Strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach podtrzymując stanowisko i argumenty odwołania oraz żądając uchylenia decyzji ostatecznej, umorzenie postępowania podatkowego i zwrot kosztów postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę. Podatnik wniósł skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu skargi kasacyjnej D.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 30.5.2017 r., II SA/Gl 272/17 Legalis, w sprawie ze skargi D. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z 22.12.2016 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy od marca do grudnia 2011 r. uchylił zaskarżony wyrok w całości, jak również uchylił decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z 22.12.2016 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w K. z 23.6.2016 r.

Z uzasadnienia Sądu

W ustnym uzasadnieniu orzeczenia NSA podkreślił, że w realiach rozpoznawanej sprawy, w toku trwającej kontroli skarbowej podatnik nie miał szans na skuteczną obronę, a jego wnioski dowodowe nie były przez kontrolerów uwzględniane. Podkreślono także, że w starciu z machiną państwową, w tym przypadku administracją skarbową, podatnik, jako słabsza strona, musi być zawsze wysłuchany. W uzasadnieniu odwołano się także do orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości UE, który jako jedno z fundamentalnych praw Unii Europejskiej wymienia prawo do obrony, szczególnie w przypadku, gdy organ administracji państwowej wydaje wobec jednostki niekorzystne rozstrzygnięcie.

Podjęcie zawieszonego postępowania administracyjnego

Z uzasadnienia WSA w Warszawie

Wyrokiem z 25.10.2019 r. (IV SA/Wa 1308/19, Legalis) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu sprawy ze skargi A. K. i W. K. na postanowienie Ministra Inwestycji i Rozwoju z kwietnia 2019 r. w przedmiocie odmowy podjęcia (fakultatywnie zawieszonego) postępowania w sprawie o wydanie decyzji o ustalenie lokalizacji inwestycji w zakresie terminalu regazyfikacyjnego skroplonego gazu ziemnego, uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji – Wojewody z września 2018 r.

Zarzuty skarg kasacyjnych

Skargi kasacyjne od powyższego wyroku złożyli zarówno Minister Rozwoju, jak i S.A. z siedzibą w Warszawie (inwestor).

Skarżący zaskarżyli ww. wyrok w całości, wnieśli o jego uchylenie w całości i oddalenie skargi A. K. i W. K., ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia WSA w Warszawie oraz zarzucili naruszenie przez Sąd pierwszej instancji przepisów prawa materialnego, m.in.: art. 98 § 2 ustawy z 14.6.1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 256, dalej: KPA) poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że złożenie przez którąkolwiek ze stron postępowania, w okresie trzech lat od daty zawieszenia postępowania, wniosku o podjęcie zawieszonego postępowania wiąże się z bezwzględnym obowiązkiem organu podjęcia zawieszonego postępowania, a także, iż w przypadku złożenia wniosku o podjęcie fakultatywnie zawieszonego postępowania organ nie może badać, czy ustały przyczyny uzasadniające zawieszenie postępowania. Zdaniem Skarżących nie znajduje uzasadnienia w treści art. 98 § 2 KPA konieczność zwrócenia się przez organ do strony, która wystąpiła z wnioskiem o wszczęcie postępowania, o wyrażenie opinii w kwestii wniosku innych stron postępowania o podjęcie zawieszonego postępowania, czego konsekwencją byłoby pominięcie roli strony wnioskującej o zawieszenie postępowania, zwłaszcza przy uwzględnieniu specyfiki przedmiotowego postępowania prowadzonego w trybie ustawy z 24.4.2009 r. o inwestycjach w zakresie terminalu regazyfikacyjnego skroplonego gazu ziemnego w Świnoujściu (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 1866).

W uzasadnieniu złożonych skarg kasacyjnych wskazano, że z wykładni literalnej art. 98 § 2 KPA nie wynika automatyczny obowiązek podejmowania postępowania z chwilą wpłynięcia wniosku strony o podjęcie postępowania. Zostały w nim wskazane jedynie skutki braku zwrócenia się przez stronę postępowania o podjęcie zawieszonego postępowania w określonym terminie. Upływ bowiem wskazanego terminu trzech lat, w sytuacji jednoczesnego braku zwrócenia się przez stronę (strony) o podjęcie postępowania, powoduje konsekwencję określoną w art. 98 § 2 KPA – żądanie wszczęcia postępowania uważa się za wycofane. W przedmiotowej zaś sprawie WSA w Warszawie dokonał błędnej wykładni art. 98 § 2 KPA, która wbrew literalnemu brzmieniu przepisu, zmierza do wykazania, że wynika z niego automatyczny obowiązek po stronie organu administracji do podjęcia fakultatywnie zawieszonego postępowania w sytuacji złożenia wniosku przez którąkolwiek ze stron. Zdaniem Skarżących kasacyjnie, organ administracji ma pełną swobodę w zakresie rozpatrywania złożonego przez stronę wniosku o podjęcie postępowania i w oparciu o istniejące obiektywne przeszkody dla kontynuacji postępowania, na które wskazywał mu inwestor orzekł o odmowie podjęcia postępowania do czasu ich usunięcia. Należy uznać za prawidłowe działanie organu, który rozpatruje wniosek o podjęcie postępowania w kontekście wszystkich okoliczności mających istotne znaczenie dla jego rozpatrzenia.

Istota sporu

W ocenie NSA zarzuty obu złożonych skarg kasacyjnych sprowadzają się do odpowiedzi na pytanie, czy organ słusznie odmówił podjęcia zawieszonego postępowania w niniejszej sprawie z uwagi na brak zgody inwestora na jego dalsze prowadzenie. Na tak postawione pytanie należy zdaniem NSA odpowiedzieć przecząco.

Fakultatywne zawieszenie postępowania administracyjnego

Na początku NSA wskazał na treść odpowiednich przepisów prawa, tj. art. 98 § 1 KPA, zgodnie z którym organ administracji publicznej może zawiesić postępowanie, jeżeli wystąpi o to strona, na której żądanie postępowanie zostało wszczęte, a nie sprzeciwiają się temu inne strony oraz nie zagraża to interesowi społecznemu. Stosownie zaś do art. 98 § 2 KPA jeżeli w okresie trzech lat od daty zawieszenia postępowania żadna ze stron nie zwróci się o podjęcie postępowania, żądanie wszczęcia postępowania uważa się za wycofane.

Dalej NSA zauważył, że w orzecznictwie sądów administracyjnych powyższy przepis nie budzi wątpliwości interpretacyjnych. Z jednej strony, wynika z niego, że uprawnienie do żądania zawieszenia postępowania służy wyłącznie stronie, na której żądanie wszczęto postępowanie, a gdy przesłanki zawieszenia postępowania, określone w art. 98 § 1 KPA, zostaną spełnione, organ jest zobowiązany zawiesić postępowanie, nie dokonując, oceny czy żądanie zawieszenia postępowania jest zasadne (wyrok NSA z 28.10.2016 r. I OSK 2999/14, Legalis). Z drugiej strony, przepis ten ogranicza możliwość podjęcia zawieszonego postępowania wszczętego na wniosek, przyznając inicjatywę w tym zakresie wyłącznie stronom postępowania. Tym samym charakter prawny zawieszenia postępowania na zgodny wniosek stron odbiera organowi administracji możliwość ingerowania w sprawę w trakcie jej zawieszenia i w samo zawieszenie (wyrok NSA z 15.6.2020 r. I OSK 2078/19, Legalis).

Powyższe oznacza więc, że o ile samo zawieszenie postępowania może być konsekwencją tylko wniosku złożonego przez stronę, która zainicjowała postępowanie, o tyle wniosek o jego podjęcie może być już złożony przez jedną ze stron, a ta, na której żądanie wszczęto postępowanie, nie może się temu sprzeciwić. Skoro strony wyrażają zgodę na zawieszenie postępowania (warunek wynikający z art. 98 § 1 KPA), to mają również wpływ na jego podjęcie, tj. mogą złożyć stosowny wniosek, którego rozpoznanie przez organ nie jest uzależnione od zgody strony inicjującej postępowanie (art. 98 § 2 KPA i zawarte w nim sformułowanie: „jeżeli żadna ze stron nie zwróci się o podjęcie postępowania”). Przypomnieć bowiem należy, że ustawodawca nie uzależnił zawieszenia postępowania na wniosek strony od badania jego zasadności czy wskazanych w nim przyczyn, a jedynie wskazał warunki formalne, tj. podmiot, który może złożyć wniosek wskazany w art. 98 § 1 KPA oraz podmioty uprawnione do złożenia wniosku z art. 98 § 2 KPA.

Z uzasadnienia NSA

Mając powyższe na uwadze NSA stwierdził, że WSA w Warszawie miał zatem rację twierdząc, że organy administracji dokonały błędnej interpretacji art. 98 § 2 KPA odmawiając podjęcia zawieszonego postępowania. Jak wskazano wcześniej, przedmiotowy przepis jest jasny, a jego zastosowanie nie budzi wątpliwości – zawieszenie postępowania wymaga zgody pozostałych stron postępowania (nie mogą się one temu sprzeciwiać), jednak jego podjęcie zależy od złożenia wniosku przez którąkolwiek ze stron.

Co więcej NSA wskazał, iż stosowanie art. 98 § 2 KPA nie zmienia się w zależności od przedmiotu postępowania, jak błędnie sugerował Skarżący kasacyjnie organ. Fakt, że postępowanie w niniejszej sprawie prowadzone jest na podstawie tzw. specustawy gazowej – ustawy o inwestycjach w zakresie terminalu regazyfikacyjnego skroplonego gazu ziemnego w Świnoujściu nie ma znaczenia dla interpretacji tego przepisu, jak również specyfika tego postępowania nie wpływa na wynikające z niego uprawnienia procesowe podmiotu inicjującego postępowanie (inwestora).

Z tych wszystkich względów NSA uznał, że obie złożone skargi kasacyjne pozbawione są usprawiedliwionych podstaw i w oparciu o art. 184 ustawy z 30.8.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325) orzekł o ich oddaleniu.