• Odwzorowania cyfrowe dokumentów papierowych będą mogły zastępować ich pierwowzory i stanowić równoważne źródło informacji o wartości dowodowej i historycznej, pod warunkiem spełnienia wymagań określonych w ustawie.
  • Dokumentacja papierowa przechowywana w składach chronologicznych, która została w pełni odwzorowana cyfrowo, będzie mogła podlegać brakowaniu po upływie ustawowego okresu przechowywania, z zachowaniem właściwych procedur.
  • Materiały archiwalne w postaci elektronicznej będą co do zasady przekazywane do właściwych archiwów państwowych niezwłocznie po upływie 10 lat od ich wytworzenia, jeżeli nie zostały przekazane wcześniej.

Cel i założenia nowelizacji

Ustawa z 6.11.2026 r. o zmianie ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach ma doprecyzować zasady prowadzenia i przechowywania dokumentacji elektronicznej w organach państwowych, jednostkach organizacyjnych administracji publicznej oraz jednostkach samorządu terytorialnego.

Obowiązujące przepisy dopuszczają wykorzystywanie systemów elektronicznego zarządzania dokumentacją oraz sporządzanie odwzorowań cyfrowych dokumentów papierowych. Nie rozstrzygają jednak w sposób dostatecznie jednoznaczny wszystkich kwestii dotyczących zastępowania dokumentów papierowych ich odwzorowaniami cyfrowymi. W praktyce może to prowadzić do wątpliwości dotyczących wartości dowodowej odwzorowań oraz możliwości posługiwania się nimi zamiast dokumentów źródłowych, m.in. w postępowaniach przed samorządowymi kolegiami odwoławczymi i sądami administracyjnymi.

Nowelizacja ma doprecyzować ich status w systemie archiwalnym, w szczególności warunki zastępowania dokumentów papierowych odwzorowaniami cyfrowymi oraz zasady dalszego postępowania z pierwowzorami.

Kiedy skan dokumentu będzie równoważny oryginałowi?

Najważniejsze zmiany przewidziano w art. 6 ustawy z 14.7.1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 164; dalej: NarZasArchU).

Zgodnie z dodawanym art. 6 ust. 1g NarZasArchU odwzorowanie cyfrowe będzie mogło zastępować dokument sporządzony w postaci innej niż elektroniczna i stanowić równoważne źródło informacji o wartości dowodowej i historycznej.

Warunkiem uzyskania takiego statusu będzie łączne spełnienie trzech wymagań:

  1. Wykonanie odwzorowania cyfrowego zgodnie z wymaganiami technicznymi określonymi w przepisach wykonawczych.
  2. Opatrzenie odwzorowania kwalifikowanym podpisem elektronicznym osoby upoważnionej albo kwalifikowaną pieczęcią elektroniczną organu lub jednostki sporządzającej odwzorowanie.
  3. Ewidencjonowanie i przechowywanie odwzorowania w systemie teleinformatycznym spełniającym wymagania ustawowe.

Opatrzenie odwzorowania odpowiednim podpisem lub pieczęcią będzie jednocześnie potwierdzeniem spełnienia wymagań dotyczących sposobu jego sporządzenia oraz ewidencjonowania i przechowywania.

Nie każdy skan dokumentu automatycznie uzyska zatem wartość równoważną dokumentowi papierowemu. Skutek taki będzie dotyczył odwzorowań cyfrowych sporządzonych i przechowywanych zgodnie z ustawą.

Nowe technologie – Sprawdź aktualną listę szkoleń Sprawdź

Nowe wymagania dla elektronicznego zarządzania dokumentacją

Nowelizacja określa również wymagania dotyczące systemów teleinformatycznych wykorzystywanych do dokumentowania przebiegu załatwiania i rozstrzygania spraw.

Zgodnie ze zmienianym art. 6 ust. 1a NarZasArchU systemy te będą musiały zapewniać m.in. integralność dokumentów i metadanych, zabezpieczenie przed nieuprawnionymi zmianami oraz kontrolę dostępu poszczególnych użytkowników.

Wymagane będzie także dokumentowanie zmian dokonywanych w systemie, zapewnienie możliwości odtworzenia przebiegu sprawy oraz wykonywania czynności związanych z klasyfikowaniem, archiwizowaniem i brakowaniem dokumentacji.

System teleinformatyczny będzie mógł pełnić funkcję archiwum zakładowego albo składnicy akt. Przepisy przewidują również możliwość przekazywania dokumentacji do innego systemu spełniającego takie funkcje.

Nowelizacja określa ponadto wymagania dotyczące ochrony danych osobowych i zapewnienia dostępu do dokumentów oraz możliwości ich przekazania wraz z metadanymi do właściwego archiwum państwowego.

Co zmieni się w pracy urzędów i samorządów?

Nowe regulacje mają ułatwić wykorzystywanie odwzorowań cyfrowych w bieżącej działalności organów administracji oraz w obiegu dokumentacji między jednostkami. Ich stosowanie w konkretnych postępowaniach, w tym przed samorządowymi kolegiami odwoławczymi i sądami administracyjnymi, będzie jednak wymagało uwzględnienia właściwych przepisów proceduralnych.

Jednocześnie jednostki administracji będą musiały zapewnić zgodność wykorzystywanych systemów teleinformatycznych z wymaganiami dotyczącymi integralności dokumentów, kontroli dostępu, ewidencjonowania metadanych oraz archiwizacji. Konieczne będzie również odpowiednie zorganizowanie procesu digitalizacji, uwierzytelniania odwzorowań cyfrowych i postępowania z dokumentacją papierową przechowywaną w składach chronologicznych.

Czy dokumenty papierowe będzie można zniszczyć po zeskanowaniu?

Nowelizacja reguluje zasady postępowania z dokumentami przechowywanymi w składach chronologicznych oraz składach informatycznych nośników danych.

Zgodnie z dodawanym art. 6 ust. 1n NarZasArchU dokumenty sporządzone w postaci innej niż elektroniczna, które zostały w pełni odwzorowane cyfrowo, będą przechowywane przez okres 2 lat, liczony od 1 stycznia roku następującego po roku ich zgromadzenia.

Po upływie tego okresu dokumentacja będzie mogła zostać wybrakowana w trybie określonym we właściwych przepisach. Analogiczne rozwiązanie przewidziano dla dokumentów zapisanych na informatycznych nośnikach danych, jeżeli zostały one w całości skopiowane do systemu teleinformatycznego.

Nie oznacza to obowiązku automatycznego niszczenia dokumentów po dwóch latach. Ich brakowanie będzie możliwe po spełnieniu ustawowych warunków i przeprowadzeniu odpowiedniej procedury.

Jednocześnie zgodnie z art. 3 nowelizacji wskazane zasady dwuletniego przechowywania nie będą miały zastosowania do dokumentacji sporządzonej przed 20.1.2011 r.

Przekazywanie dokumentów elektronicznych do archiwów państwowych

Nowe przepisy zmieniają również zasady przekazywania materiałów archiwalnych w postaci elektronicznej.

Zgodnie z art. 6 ust. 1r NarZasArchU organy i jednostki organizacyjne będą przekazywały takie materiały do właściwego archiwum państwowego niezwłocznie po upływie 10 lat od ich wytworzenia, o ile nie nastąpiło to wcześniej.

Przed przekazaniem konieczne będzie m.in. uzupełnienie wymaganych metadanych, sprawdzenie kompletności akt, uporządkowanie dokumentacji oraz przygotowanie jej w odpowiednich formatach.

Jeżeli dokumentacja nie została w pełni odwzorowana cyfrowo, konieczne może być przekazanie również jej papierowych odpowiedników lub dokumentów zapisanych na informatycznych nośnikach danych.

Materiały archiwalne będą przekazywane za pomocą środków komunikacji elektronicznej albo na odpowiednich nośnikach danych. Dyrektor właściwego archiwum państwowego potwierdzi ich przejęcie w terminie nie dłuższym niż 3 miesiące od przekazania.

Do czasu otrzymania potwierdzenia organ lub jednostka będą zobowiązane do dalszego przechowywania przekazanych materiałów wraz z metadanymi. Po potwierdzeniu przejęcia materiały archiwalne będą usuwane z dotychczasowego systemu zgodnie z zasadami określonymi w ustawie.

Co z dokumentami zeskanowanymi przed wejściem w życie ustawy?

Nowelizacja przewiduje również rozwiązania przejściowe dotyczące odwzorowań cyfrowych sporządzonych przed jej wejściem w życie. Możliwość ich uznania za odwzorowania w rozumieniu nowych przepisów będzie zależała od spełnienia warunków określonych w art. 2 nowelizacji.

Ustawa przewiduje ponadto okres dostosowawczy dla podmiotów korzystających z systemów teleinformatycznych niespełniających nowych wymagań. Zgodnie z art. 4 dostosowanie systemów będzie musiało nastąpić w terminie 24 miesięcy od wejścia w życie nowelizacji.

Pozostałe zmiany w działalności archiwów państwowych

Nowelizacja obejmuje również przepisy dotyczące kompetencji Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych oraz działalności archiwów państwowych.

Doprecyzowuje także zadania związane z działalnością naukową, edukacyjną i wydawniczą, a także popularyzacją wiedzy o materiałach archiwalnych.

Dodawany art. 39a NarZasArchU przewiduje ponadto ustanowienie odznaki honorowej „Za Zasługi dla Dziedzictwa Archiwalnego”, nadawanej osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym wyróżniającym się działalnością archiwalną oraz popularyzowaniem wiedzy o archiwach.

Etap legislacyjny i wejście w życie

Sejm uchwalił ustawę 6.11.2026 r. Prace legislacyjne nie zostały jeszcze zakończone.

Zgodnie z art. 5 nowelizacja ma wejść w życie po upływie 12 miesięcy od dnia ogłoszenia. Na dostosowanie systemów teleinformatycznych niespełniających nowych wymagań przewidziano 24-miesięczny termin, liczony od dnia wejścia w życie ustawy.

Wszystkie aktualności n.ius® po zalogowaniu. Nie posiadasz dostępu? Kup online, korzystaj od razu! Sprawdź

Artykuł pochodzi z Systemu Legalis. Bądź na bieżąco, polub nas na Facebooku →