Umorzenie postępowania egzekucyjnego z mocy prawa a ostrzeżenia ujawnione w księdze wieczystej

Istota problemu

Sąd posiada ograniczoną kognicję w sprawie z wniosku o wpis w księdze wieczystej. Zgodnie z art. 626⁸ § 2 KPC, rozpoznając wniosek o wpis, sąd bada jedynie treść i formę wniosku, dołączonych dokumentów oraz treść księgi wieczystej. Powyższe uregulowanie, w połączeniu z przepisami normującymi zagadnienie podstawy wpisu, powoduje niekiedy problemy praktyczne w ekstraordynaryjnych stanach faktycznych. Komplikacje mogą pojawić się chociażby wtedy, gdy określone zdarzenie wywołuje skutki z mocy prawa (ex lege). Wątpliwości tego typu pojawiały się w praktyce postępowań upadłościowych, a dotyczyły ujawnianych w księgach wieczystych ostrzeżeń o toczących się egzekucjach. Chociaż zgodnie z art. 146 ust. 1 ustawy z 28.2.2003 r. – Prawo upadłościowe (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 614; dalej: PrUpad), prawomocne ogłoszenie upadłości powoduje umorzenie postępowania egzekucyjnego z mocy prawa, to nie zawsze na tej podstawie syndyk był w stanie wykreślić wpisane wcześniej do księgi wieczystej (prowadzonej dla nieruchomości, która weszła do masy upadłości) ostrzeżenia o toczącej się egzekucji.

Sąd Najwyższy jednoznacznie wskazał jednak, że skoro w efekcie uprawomocnienia się postanowienia o ogłoszeniu upadłości dłużnika dochodzi do umorzenia postępowań egzekucyjnych z mocy prawa, to dla uwzględnienia wniosku o wykreślenie z księgi wieczystej ostrzeżeń o toczącej się egzekucji nie jest konieczne przedstawienie dokumentu stanowiącego podstawę wpisu w odniesieniu do każdego, konkretnego postępowania egzekucyjnego z osobna. Dzięki temu, obecnie wnioskodawca nie powinien już napotkać przeszkody, domagając się wykreślenia ostrzeżeń o egzekucji w oparciu o odpis postanowienia o ogłoszeniu upadłości dłużnika wraz z potwierdzeniem prawomocności tego orzeczenia.

Uproszczony stan faktyczny

Postanowieniem z 13.11.2019 r. SR w (…) ogłosił upadłość A. Po uprawomocnieniu się postanowienia o ogłoszeniu upadłości, syndyk masy upadłości A zgłosił wniosek o wykreślenie z Działu III księgi wieczystej nieruchomości ostrzeżeń o toczących się egzekucjach. Do wniosku załączył prawomocne postanowienie SR w (…) o ogłoszeniu upadłości A.

Orzeczenia SR i SO

Postanowieniem z 23.03.2021 r. starszy referendarz sądowy w SR w (…) oddalił wniosek. Syndyk wniósł skargę na powyższe postanowienie. Wskutek wniesienia skargi, sprawą zajął się SR w (…), który następnie oddalił wniosek syndyka. SR wskazał w uzasadnieniu, że po myśli art. 626⁸ KPC, sąd wieczystoksięgowy bada treść wniosku, treść i formę dołączonych do niego dokumentów oraz treść księgi wieczystej. W świetle zaś art. 31 ustawy z 6.7.1982 o księgach wieczystych i hipotece (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 341), wpis w księdze wieczystej może być dokonany na podstawie dokumentu z podpisem notarialnie poświadczonym, o ile przepisy szczególne nie przewidują innej formy dokumentu.

W oparciu o powyższe SR wskazał, że wprawdzie wnioskodawca załączył do wniosku dokument urzędowy w rozumieniu art. 244 KPC, potwierdzający ogłoszenie upadłości A (prawomocne postanowienie sądu), a w związku z prawomocnością tego postanowienia, umarzają się wszystkie postępowania egzekucyjne skierowane do majątku wchodzącego w skład masy upadłości, wszczęte przed dniem ogłoszenia upadłości. Niemniej, sąd wieczystoksięgowy bazuje na dokumentach dołączonych do wniosku, a więc syndyk, żądając wykreślenia ostrzeżeń, powinien przedłożyć prawomocne postanowienia komornika sądowego potwierdzające umorzenie konkretnych postępowań egzekucyjnych.

Od postanowienia SR syndyk wywiódł apelację. SO w (…) oddalił apelację wnioskodawcy. so powtórzył, że w postępowaniu wieczystoksięgowym kognicja sądu jest ograniczona. Nie ma on kompetencji do prowadzenia postępowania dowodowego w celu weryfikacji danych przedstawionych przez wnioskodawcę. W świetle zatem powyższego, wnioskodawca nie przedstawił odpowiednich dokumentów stanowiących podstawę do wykreślenia z księgi wieczystej ostrzeżeń o toczących się egzekucjach (tj. postanowienia komornika o umorzeniu postępowania egzekucyjnego). W oparciu o prawomocne postanowienie o ogłoszeniu upadłości, sąd wieczystoksięgowy nie jest zaś władny ustalić, jakie konkretnie, poszczególne postępowania egzekucyjne, umorzyły się z mocy prawa. Od postanowienia SO wywiedziono skargę kasacyjną.

Postanowienie Sądu Najwyższego

Sąd Najwyższy uwzględnił skargę kasacyjną, uchylił postanowienie SO i przekazał mu sprawę do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu SN wskazał, że błędne było stanowisko SO, wskazujące na konieczność dołączenia przez wnioskodawcę postanowień komornika o umorzeniu określonych postępowań egzekucyjnych, których dotyczył wniosek o wpis (wykreślenie). SN podkreślił, że następujący z mocy prawa skutek – umorzenie postępowania egzekucyjnego w wyniku uprawomocnienia się postanowienia o ogłoszeniu upadłości – dotyczy wszystkich postępowań egzekucyjnych prowadzonych przeciwko upadłemu, a toczących się przed uprawomocnieniem się postanowienia o ogłoszeniu upadłości. W konsekwencji, przedstawienie odrębnego dokumentu stanowiącego podstawę wpisu, do każdego postępowania egzekucyjnego z osobna, nie jest konieczne, aby uwzględnić wniosek o wykreślenie z księgi wieczystej ostrzeżeń o toczącej się egzekucji.

Co więcej, SN zaznaczył, że umorzenie ex lege postępowania egzekucyjnego nie implikuje potrzeby wydania przez komornika sądowego postanowienia w tym przedmiocie. W efekcie, syndyk nie ma podstaw, aby żądać od komornika potwierdzenia umorzenia konkretnych postępowań egzekucyjnych na podstawie art. 146 ust. 1 PrUpad. Gdyby zaaprobować pogląd SO, syndyk mógłby zostać pozbawiony możliwości skutecznego domagania się dokonania wpisu w księdze wieczystej – wykreślenia ostrzeżeń o toczących się egzekucjach skierowanych do nieruchomości.

Komentarz

Artykuł pochodzi z Systemu Legalis. Bądź na bieżąco, polub nas na Facebooku →