Świadczenia finansowe dla obywateli Ukrainy
- Przepisy ustawy z 12.3.2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz.U. z 2022 r. poz. 583; dalej: PomocUkrainaU) uzależniają udzielenie pomocy finansowej od legalnego pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, związanego m.in. z nadaniem numeru PESEL;
- Od 26.3.2022 r. (sobota) obywatele Ukrainy, którzy mają pod opieką dziecko, mogą wnioskować o przyznanie świadczenia Rodzina 500+. W wielu polskich miastach w placówkach ZUS odbyły się dyżury weekendowe (26-27.3.2022 r.) w celu udzielenia pomocy przy wypełnianiu dokumentów lub zakładaniu kont w PUE ZUS;
- Oprócz świadczeń rodzinnych obywatelom Ukrainy przysługuje także pomoc w postaci jednorazowego świadczenia pieniężnego w wysokości 300 zł na osobę, przeznaczonego na utrzymanie, w szczególności na pokrycie wydatków na żywność, odzież, obuwie, środki higieny osobistej oraz opłaty mieszkaniowe.
Świadczenie 500+
Aby uzyskać jakiekolwiek świadczenie konieczna jest rejestracja obywatela Ukrainy w celu nadania polskiego identyfikatora PESEL. Rejestracja trwa od 16.3.2022 r. Jeżeli obywatel Ukrainy wjedzie legalnie na terytorium RP w okresie od 24.2.2022 r., zostanie mu nadany PESEL i zadeklaruje zamiar pozostania na terytorium RP, to wówczas uznaje się, że jego pobyt jest legalny przez okres 18 miesięcy, licząc od 24.2.2022 r. W związku z tym, że przeważająca część osób przekraczających granicę to matki z dziećmi, ZUS oraz polski rząd uznali, że obywatelom Ukrainy należy przyznać i wypłacać m.in. świadczenie wychowawcze z programu Rodzina 500+. Świadczenia przysługują nie dłużej niż przez okres przebywania w Polsce. Aby obywatele Ukrainy mogli ubiegać się o rodzinne świadczenia pieniężne ZUS przygotował stosowne wnioski w języku ukraińskim. Można je składać tylko elektronicznie za pośrednictwem Platformy Usług Elektronicznych (PUE) ZUS.
Świadczenie to przysługuje na dziecko jedynie do ukończenia przez nie 18 lat. Co ważne dziecko, na które przyznawane jest świadczenie, i które pozostaje pod opieką rodzica, opiekuna tymczasowego lub osoby sprawującej pieczę zastępczą nad dzieckiem musi mieć ukraińskie obywatelstwo. Opiekuna tymczasowego albo pieczę zastępczą dla dziecka, które przybyło z Ukrainy w związku z działaniami wojennymi i przebywa w Polsce bez opieki, ustanawia polski sąd.
Zgodnie z informacjami wskazanymi przez ZUS świadczenie przysługuje:
- Obywatelowi Ukrainy albo małżonkowi obywatela Ukrainy, który przybył wraz z dzieckiem z Ukrainy do Polski w związku z działaniami wojennymi (w okresie po 23.2.2022 r);
- Obywatelce Ukrainy albo żonie obywatela Ukrainy, która po 23.2.2022 r. przybyła z Ukrainy do Polski w związku z działaniami wojennymi, a dziecko urodziło się w Polsce;
- Obywatelowi Ukrainy albo małżonkowi obywatela Ukrainy, który zamieszkał w Polsce przed 24.2.2022 r., ale dziecko, na które ubiega się o świadczenie, przybyło z Ukrainy do Polski po 23.2. 2022 r. w związku z działaniami wojennymi;
- Obywatelowi innego państwa (np. Polski), który na podstawie orzeczenia polskiego sądu sprawuje opiekę nad dzieckiem, które jest obywatelem Ukrainy, i przybyło z Ukrainy do Polski po 23.2.2022 r. w związku z działaniami wojennymi.
Dokumenty, które są wymagane aby zyskać świadczenie to: paszporty osoby składającej wniosek i dziecka lub inne dokumenty tożsamości, na podstawie których przekroczono granicę (jeśli wnioskujący je posiada); zaświadczenie o numer PESEL osoby składającej wniosek i dziecka; numer rachunku bankowego w Polsce; numer telefonu w Polsce i adres e-mail; orzeczenie polskiego sądu, jeśli wnioskujący jest opiekunem tymczasowym; dokument potwierdzający, że wnioskujący sprawuje pieczę zastępczą nad dzieckiem, jeśli taka sytuacja występuje; dokument potwierdzający legalność pobytu i dostęp do rynku pracy w Polsce osoby wnioskującej, jeśli przybyła do Polski przed 24.2.2022 r.
Rodzinny Kapitał Opiekuńczy
Rodzinny Kapitał Opiekuńczy (dalej: RKO) jako świadczenie pieniężne przysługuje na drugie i kolejne dziecko w rodzinie, w wieku od ukończenia 12. do ukończenia 36. miesiąca życia. Kwota, jaką można maksymalnie uzyskać z tego tytułu, to 12 tys. zł na dziecko, wypłacana albo po 500 zł miesięcznie przez 2 lata albo po 1000 zł miesięcznie przez rok. Ta druga opcja wydaje się korzystniejsza w sytuacji pobytu obywatela Ukrainy w Polsce przez okres 18 miesięcy.
Dofinansowania opłaty za pobyt dziecka w żłobku, klubie dziecięcym lub u dziennego opiekuna
Obywatele Ukrainy mogą również starać się, aby uzyskać do 400 zł miesięcznie dofinansowania opłaty za pobyt dziecka w żłobku, klubie dziecięcym lub u dziennego opiekuna (dofinansowanie pobytu w żłobku) na: pierwsze i jedyne dziecko w rodzinie; pierwsze dziecko w rodzinie, jeśli na kolejne otrzymuje się RKO; na drugie i kolejne dziecko w rodzinie w wieku przed ukończeniem 12. miesiąca i po ukończeniu 35. miesiąca życia, na które został przyznany RKO. Jest to świadczenie dla rodzica, opiekuna tymczasowego i osoby sprawującej pieczę zastępczą nad dzieckiem.
Dobry Start, czyli 300+
W ramach świadczenia z programu Dobry Start możliwe do uzyskania jest również 300 zł, tzw. 300+. Wypłacane jest ono raz w roku na każde dziecko w wieku do 20 lat (lub do 24 lat w przypadku ucznia z niepełnosprawnością), które mieszka w Polsce i uczy się w szkole. Jest to świadczenie dla rodzica, opiekuna tymczasowego i osoby sprawującej pieczę zastępczą nad dzieckiem.
Jednorazowe świadczenie pieniężne – 300 zł
Obywatelowi Ukrainy przysługuje pomoc w postaci jednorazowego świadczenia pieniężnego w wysokości 300 zł na osobę. Może je przeznaczyć na utrzymanie, w szczególności na pokrycie wydatków na żywność, odzież, obuwie, środki higieny osobistej oraz opłaty mieszkaniowe. Organem właściwym w sprawach jednorazowego świadczenia pieniężnego jest wójt, burmistrz lub prezydent miasta, właściwy ze względu na miejsce pobytu osoby.
Świadczenia z pomocy społecznej
Obywatele Ukrainy mogą starać się o wsparcie z pomocy społecznej w zakresie zasiłków okresowych (np. z powodu długotrwałej choroby, niepełnosprawności, bezrobocia). Przysługuje im również dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka lub wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej. Zasiłki celowe przyznawane są na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej, którą może być w szczególności pokrycie części lub całości kosztów zakupu, np. żywności, leków i leczenia, opału, odzieży. Uchodźcy mogą również korzystać z różnych form niepieniężnej pomocy społecznej, w tym z: pracy socjalnej; poradnictwa specjalistycznego; schronienia; posiłku; usług opiekuńczych, świadczonych w miejscu zamieszkania lub ośrodkach wparcia; mieszkania chronionego; pobytu i usług w domu pomocy społecznej.
Nowe uprawnienia w zakresie szkoleń pracowników
Nieodpłatne szkolenia dla pracowników
W drugim kwartale 2022 r. planowane jest przyjęcie przez Radę Ministrów projektu ustawy o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw (projekt UC118), której celem będzie wdrożenie do polskiego porządku prawnego postanowień Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1152 z 20.6.2019 r. w sprawie przejrzystych i przewidywalnych warunków pracy w Unii Europejskiej (Dz.Urz. UE L z 2019 r. Nr 186, str. 105, dalej: dyrektywa 2019/1152/UE). Termin wdrożenia postanowień tej dyrektywy upływa 1.8.2022 r.
Celem dyrektywy 2019/1152/UE jest poprawa warunków pracy poprzez popieranie bardziej przejrzystego i przewidywalnego zatrudnienia, a równocześnie zapewniając zdolność adaptacyjną rynku pracy. Jednym z rozwiązań przewidzianych przez ten akt prawny jest zapewnienie pracownikom szkolenia dla celów wykonywania pracy.
Zgodnie z art. 13 dyrektywy 2019/1152/UE państwa członkowskie zapewniają, aby w przypadku gdy na mocy prawa UE lub prawa krajowego lub umów zbiorowych, pracodawca zobowiązany był do zapewnienia pracownikowi szkolenia dla celów wykonywania pracy, do której został zatrudniony, szkolenie takie zapewnione zostało pracownikowi nieodpłatnie, liczyło się jako czas pracy i w miarę możliwości odbywało się w godzinach pracy. Co oznacza, że szkolenia powinny spełniać trzy wymogi:
- powinny być niepłatne dla pracownika,
- powinny być zaliczane do czasu pracy pracownika,
- powinny odbywać się w godzinach pracy.
Zasady te mają dotyczyć także szkoleń odbywanych przez pracownika na polecenie służbowe pracodawcy.
Podnoszenie kwalifikacji pracowników – obowiązki pracodawcy
Jedną z zasad prawa pracy zawartą w art. 17 i art. 94 pkt 6 Kodeksu pracy jest obowiązek pracodawcy ułatwienia pracownikom podnoszenia kwalifikacji. Podnoszenie kwalifikacji zawodowych przez pracownika to zdobywanie lub uzupełnianie wiedzy i umiejętności przez pracownika, z inicjatywy pracodawcy albo za jego zgodą.
Szczegółowe rozwiązania prawne w zakresie podnoszenia kwalifikacji zawodowych przez pracowników zawarte są w Rozdziale III Działu IV Kodeksu pracy.
Pracownik, który podnosi swoje kwalifikacje zawodowe może liczyć ze strony pracodawcy na określone ułatwienia. Do najważniejszych zalicza się prawo do urlopu szkoleniowego. Urlop taki jest urlopem płatnym, co oznacza, że pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia w czasie przybywania na urlopie. Urlopu udziela się w dni, które są dla pracownika dniami pracy, zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy. Wymiar urlopu to 6 lub 21 dni. Na urlop w najwyższym wymiarze może liczyć pracownik w ostatnim roku studiów na przygotowanie pracy dyplomowej oraz przygotowanie się i przystąpienie do egzaminu dyplomowego. Natomiast 6 dni urlopu szkoleniowego przewidziane jest dla pracowników przystępujących od egzaminów eksternistycznych, egzaminu maturalnego oraz egzaminu potwierdzającego kwalifikacje w zawodzie lub egzaminu zawodowego.
Pracownikowi podnoszącemu kwalifikacje przysługuje także zwolnienie z całości lub części dnia pracy, na czas niezbędny, by punktualnie przybyć na obowiązkowe zajęcia oraz na czas ich trwania. Za czas zwolnienia z całości lub części dnia pracy pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia. Zwolnienia te nie przysługują, gdy program nauki przewiduje zajęcia wyłącznie w czasie dla pracownika wolnym od pracy.
Ponadto pracodawca może przyznać pracownikowi podnoszącemu kwalifikacje zawodowe dodatkowe świadczenia. Do takich świadczeń zalicza się na przykład: pokrycie opłaty za kształcenie, pokrycie opłat za przejazd, za podręczniki czy za zakwaterowanie.
W celu ustalenia wzajemnych praw i obowiązków pomiędzy pracownikiem podnoszącym kwalifikacja a pracodawcą zawiera się pisemną umowę. Co ważne umowa taka nie może zawierać postanowień mniej korzystnych dla pracownika niż przepisy Kodeksu pracy. W sytuacji, kiedy pracodawca nie zamierza zobowiązać pracownika do pozostawania w zatrudnieniu po ukończeniu podnoszenia kwalifikacji zawodowych nie ma obowiązku zawarcia umowy o podnoszenie kwalifikacji.
Pracownik podnoszący kwalifikacje zawodowe ma obowiązek zwrotu kosztów poniesionych przez pracodawcę na ten cel z tytułu dodatkowych świadczeń, w wysokości proporcjonalnej do okresu zatrudnienia po ukończeniu podnoszenia kwalifikacji zawodowych lub okresu zatrudnienia w czasie ich podnoszenia jeśli bez uzasadnionych przyczyn nie podejmie podnoszenia kwalifikacji zawodowych albo przerwie podnoszenie tych kwalifikacji. Ze zwrotem kosztów musi się również liczyć pracownik, gdy pracodawca rozwiąże z nim stosunek pracy bez wypowiedzenia z winy pracownika w trakcie podnoszenia kwalifikacji zawodowych lub po jego ukończeniu, w terminie określonym w umowie nie dłuższym jednak niż 3 lata. Ponadto, jeśli w okresie wskazanym w umowie o podnoszenie kwalifikacji nie dłuższym niż 3 lata, pracownik rozwiąże stosunek pracy za wypowiedzeniem (z wyjątkiem wypowiedzenia umowy o pracę z powodu mobbingu) lub rozwiąże stosunek pracy bez wypowiedzenia, mimo braku przyczyn do takiego działania ma obowiązek zwrócić koszty pracodawcy, które ten poniósł w związku ze szkoleniem pracownika. Pracownik nie ma obowiązku zwrotu kosztów poniesionych przez pracodawcę z tytułu dodatkowych świadczeń w sytuacji, gdy to pracodawca wypowie stosunek pracy lub gdy stosunek pracy rozwiąże się na mocy porozumienia pomiędzy stronami.
Pracownikowi zdobywającemu lub uzupełniającemu wiedzę i umiejętności na innych zasadach niż przewidują to przepisy Kodeksu pracy może być przyznane zwolnienie z całości lub części dnia pracy bez zachowania prawa do wynagrodzenia lub urlop bezpłatny w wymiarze ustalonym w porozumieniu zawieranym między pracodawcą i pracownikiem.
Pomoc dla Ukrainy daje korzyści w podatkach
Tysiące polskich przedsiębiorców zaangażowało się w pomoc Ukraińcom. Dzięki specustawie mogą rozliczyć w podatkowych kosztach rzeczy przekazane organizacjom wspierającym ofiary wojny. W zasadzie bez żadnych ograniczeń.
– Generalnie wydatki zaliczamy do podatkowych kosztów wtedy, gdy mają związek z działalnością. Przy rozliczaniu darowizn dla Ukrainy nie ma znaczenia, czy zakupy są w jakikolwiek sposób związane z biznesem. Firma informatyczna może więc kupić zabawki dla dzieci, a diler samochodowy lekarstwa i środki higieny osobistej – mówi Emilia Wolnowska, doradca podatkowy, menedżer w BDO.
To nie reklama
Ekspertka dodaje, że darowane rzeczy nie muszą mieć też żadnego firmowego oznaczenia (znaku towarowego bądź logo). Nie przekazujemy ich bowiem w celach reklamowych czy marketingowych.
O możliwości rozliczenia kosztów decyduje to, że darowizna jest na cele, jak stanowi specustawa, związane z przeciwdziałaniem skutkom działań wojennych na terytorium Ukrainy. To szerokie pojęcie. Należy uznać, że obejmuje wszelkie formy pomocy, nie tylko te podstawowe.
Preferencja dotyczy zarówno przedsiębiorców płacących PIT (np. mających jednoosobowe biznesy), jak i CIT (np. spółek z o.o.). Specustawa nie wprowadza limitu wydatków na wsparcie. Koszty można więc rozliczać bez ograniczeń kwotowych.
Przypomnijmy, że zgodnie z ogólnymi przepisami (ustawy o PIT/CIT) przekazywane w darowiźnie rzeczy nie są podatkowym kosztem, z wyjątkiem produktów spożywczych dla organizacji pożytku publicznego. Preferencja w specustawie jest więc dużo szersza.
Pomoc dla Ukrainy musi być jednak przekazana określonym podmiotom, tj.
– organizacjom prowadzącym działalność pożytku publicznego, także ukraińskim,
– jednostkom samorządu terytorialnego,
– Rządowej Agencji Rezerw Strategicznych,
– podmiotom wykonującym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub Ukrainy działalność leczniczą lub ratownictwa medycznego.
Pamiętajmy też, że ulga ze specustawy dotyczy darowizn dokonanych od 24 lutego do 31 grudnia 2022 r.
W przepisach jest jeszcze jedno zastrzeżenie. Otóż nie skorzystamy ze specjalnej ulgi, jeśli już wcześniej wydatki na przekazywane rzeczy zostały rozliczone w kosztach (także poprzez odpisy amortyzacyjne).
– Załóżmy, że firma dała kilka samochodów dostawczych fundacji zbierającej zaopatrzenie dla Ukraińców. Wcześniej były używane przez jej pracowników. Wydatki na zakup pojazdów zostały już rozliczone w kosztach poprzez odpisy amortyzacyjne. Firma, dając darowiznę, nie może ponownie zaliczyć ich do kosztów – tłumaczy Emilia Wolnowska.
Czy preferencja przysługuje, jeśli rzeczy przekazujemy bezpośrednio Ukraińcom? Nie, przepisy na to nie pozwalają. Ewentualnie przedsiębiorcy mogą argumentować, że działania wspierające ofiary wojny należą do strategii społecznej odpowiedzialności biznesu (CSR). I na tej podstawie próbować zaliczyć wydatki na filantropię do podatkowych kosztów.
Ostrożnie z CSR
– Zalecałabym w tej kwestii ostrożność. Zdarzało się bowiem, że fiskus wydawał negatywne interpretacje w sprawie CSR. Na pewno firma powinna mieć solidnie opracowaną strategię społecznej odpowiedzialności biznesu, potwierdzającą, że działania wspierające ofiary wojny się w nią wpisują – podkreśla Emilia Wolnowska.
Ze specustawy wynika, że podatkowym kosztem są również wydatki na nieodpłatne świadczenia. Ministerstwo Finansów wskazuje np. darmową pomoc medyczną. Te świadczenia muszą być także przekazane wymienionym podmiotom w okresie od 24 lutego do końca 2022 r.
Specustawa nie przewiduje dodatkowej ulgi dla osób prywatnych zaangażowanych w pomoc Ukraińcom. Pozostają im ogólne zasady rozliczenia. Jeśli przekażą darowiznę (pieniężną albo rzeczową) organizacji prowadzącej działalność pożytku publicznego, odliczą ją do wysokości 6 proc. swojego dochodu. W całości można odpisać darowiznę na działalność charytatywno-opiekuńczą Kościoła katolickiego.
Spółki na CIT z podwójną ulgą
W ustawach o PIT/CIT jest ulga na darowizny dla organizacji prowadzących działalność pożytku publicznego. Firmy mogą je odliczyć od dochodu. Z limitami. Przykładowo spółka z o.o. odliczy darowiznę do 10 proc. dochodu, natomiast przedsiębiorca będący osobą fizyczną tylko 6 proc. dochodu. Z kolei specustawa pozwala rozliczać w podatkowych kosztach rzeczy przekazane przez przedsiębiorców organizacjom pomagającym Ukraińcom.
Czy przedsiębiorca może skorzystać z obu preferencji? Z ustawy o PIT wynika, że nie. Jest w niej przepis zabraniający stosowania i jednej, i drugiej preferencji.
Takiego zakazu nie ma w ustawie o CIT. Jedyny wyjątek to darowizny produktów spożywczych przekazywane organizacjom pożytku publicznego (o których mówi art. 16 ust. 1 pkt 14). Oznacza to, że spółka może rozliczyć darowizny dla ofiar wojny w kosztach (na podstawie specustawy), a następnie odliczyć od dochodu (zgodnie z ustawą o CIT).
Żywność i usługi zakwaterowania dla uchodźców z Ukrainy
Zgodnie z art. 52zf ustawy z 26.7.1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 1128 ze zm.; dalej: PDOFizU) oraz art. 38w ustawy z 15.2.1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 1800 ze zm.; dalej: PDOPrU), kosztem uzyskania przychodów mogą być koszty wytworzenia albo cena nabycia rzeczy lub praw będących przedmiotem darowizn a także koszty poniesione z tytułu nieodpłatnego świadczenia, o ile:
- realizują na cele związane z przeciwdziałaniem skutkom działań wojennych na terytorium Ukrainy;
- zostaną przekazane w okresie od dnia 24.2.2022 r. do 31.12.2022 r.;
- nie zostały zaliczone do kosztów uzyskania przychodów, w tym poprzez odpisy amortyzacyjne;
- zostaną przekazane organizacjom, o których mowa w art. 3 ust. 2 i 3 ustawy z 24.4.2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 1057 ze zm.; dalej: PożPubWolontU) lub równoważnym organizacjom określonym w przepisach regulujących działalność pożytku publicznego obowiązujących na terytorium Ukrainy, jednostkom samorządu terytorialnego, Rządowej Agencji Rezerw Strategicznych, względnie podmiotom wykonującym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub na terytorium Ukrainy działalność leczniczą lub działalność z zakresu ratownictwa medycznego.
Zgodnie z § 10bd rozporządzenia Ministra Finansów z 25.3.2020 r. w sprawie towarów i usług, dla których obniża się stawkę podatku od towarów i usług, oraz warunków stosowania stawek obniżonych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 1696 ze zm.; dalej: WarObnVATR), do 30.6.2022 r. nieodpłatna dostawa towarów oraz nieodpłatne świadczenie usług na cele związane z pomocą ofiarom skutków działań wojennych na terytorium Ukrainy korzysta z 0% stawki VAT. Obniżoną stawkę podatku stosuje się wyłącznie do dostaw towarów lub świadczenia usług na rzecz Rządowej Agencji Rezerw Strategicznych, podmiotów leczniczych w rozumieniu art. 4 ust. 1 ustawy z 15.4.2011 r. o działalności leczniczej (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 711 ze zm.; dalej: DziałLeczU) oraz jednostek samorządu terytorialnego.
To nowe preferencje podatkowe, ale pamiętać należy także o tych znanych od dawna. Przede wszystkim, chodzi o możliwość pomniejszenia podstawy opodatkowania o odpowiednią kwotę, nie większą jednak niż 10% dochodu (art. 18 ust. 1 pkt 2 PDOPrU) lub 6% dochodu (art. 26 ust. 1 pkt 9 PDOFizU), przy spełnieniu warunków określonych w tych przepisach. Ww. przepisy określają ramy preferencji podatkowych związanych z pomocą ofiarom wojny na Ukrainie. Nie każda pomoc w tych ramach się zmieści.
Przykład z życia: żywność, środki higieniczne i zakwaterowanie
Podatnik działający w formie spółki z o.o. prowadzi placówkę hotelowo-sanatoryjną w nadmorskiej miejscowości uzdrowiskowej. Podatnik postanowił wesprzeć społeczność ukraińską przebywającą czasowo w miejscowości, w której zlokalizowany jest budynek sanatorium. Przekazuje więc bezpośrednio uchodźcom z Ukrainy nieodpłatnie żywność nabywaną pierwotnie na potrzeby restauracji sanatoryjnej, a także inne artykuły pierwszej potrzeby (m.in. odzież, środki higieniczne), nabywane specjalnie na ten cel.
Podatnik rozważa też udostępnienie uchodźcom części lokali w jednym ze skrzydeł budynku sanatoryjnego do celów mieszkaniowych. Wymagać to będzie jednak dokonania niewielkiego remontu budynku i dostosowania go do potrzeb mieszkańców (trzeba m.in. odmalować ściany, wymienić sanitariaty i wyposażyć pomieszczenia w łóżka).
Komentarz
Podstawowa zasada wynikająca z ww. przepisów przewiduje, że z preferencji podatkowych korzysta wsparcie zinstytucjonalizowane. Brak podatkowych zachęt w przypadku bezpośredniego wspierania potrzebujących osób fizycznych. Przekazanie żywności bezpośrednio nie będzie więc wiązało się z możliwością zaliczenia wydatków w KUP (na podstawie ww. przepisów) ani odliczeniem ich od dochodu. Co więcej, teoretycznie może też rodzić niekorzystne skutki w VAT. Darowizny podlegają VAT, jeżeli podatnikowi przysługiwało prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego z tytułu nabycia towarów (art. 7 ust. 2 pkt 2 VATU).
Tu sytuacja będzie jednak szczególna. Jeśli chodzi o „podstawową” żywność, wskazaną w załączniku 10 do VATU, od 1.2.2022 r. obowiązuje 0% stawka VAT. Może to negatywne skutki (czasowo) zminimalizować. Dodatkowo pamiętać należy także, że darowizna środków spożywczych może korzystać ze zwolnienia z VAT z prawem do odliczenia (art. 43 ust. 1 pkt 16 oraz art. 86 ust. 8 pkt 3 VATU). O ile są one przekazywane na rzecz organizacji pożytku publicznego w rozumieniu PożPubWolontU, z przeznaczeniem na cele działalności charytatywnej prowadzonej przez tę organizacje. Jeśli więc podatnik nie mógłby skorzystać z 0% stawki VAT, powinien rozważyć przekazywanie żywności tego rodzaju organizacji. Da to też szansę na zaliczenie wydatku do KUP oraz odliczenie od dochodu (jeśli celem działania OPP jest np. pomoc ofiarom wojen w kraju i za granicą).
Podobna reguła na gruncie PDOPrU dotyczy przekazywanych nieodpłatnie środków higienicznych i odzieży. Różnica dotyczy VAT. Po pierwsze – nie ma tu czasowego stosowania 0% stawki VAT.
Po drugie – w odróżnieniu od żywności nabytej do celów działania restauracji, środki higieniczne i odzież zostały nabyte „specjalnie” do celów wsparcia uchodźców. Zdaniem organów podatkowych, może to oznaczać brak związku poniesionego wydatku z działalnością opodatkowaną podatnika. Więc brak prawa do odliczenia podatku naliczonego na nabyciu, przy jednoczesnym braku konieczności naliczenia na darowiźnie. Przyjmując taką interpretację (z którą autor jednak się nie zgadza), podatnik nie osiągnie preferencji w VAT. Jednak przekazanie odzieży w sposób zinstytucjonalizowany dałoby możliwość zaliczenia wydatku w KUP (oraz odliczenia od dochodu).
Wydatki na remont budynku sanatorium mogą zostać zaliczone w KUP na zasadach ogólnych przy założeniu, że będą (docelowo) służyć osiągnięciu przychodu przez podatnika. Podatnik nie dokonuje tu żadnej darowizny. Nie zamyka to jednak dyskusji o omawianych preferencjach podatkowych. Prowadząc sanatorium, podatnik zapewne posiada status podmiotu leczniczego w rozumieniu ustawy z 15.4.2011 r. o działalności leczniczej (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 633 ze zm.; dalej: DziałLeczU) prowadzącego działalność leczniczą. Sam więc może stać się „instytucją”, o której mowa w ww. przepisach. Jeśli więc podatnik będzie prowadził działalność przeciwdziałającą skutkom działań wojennych na terytorium Ukrainy (a zakwaterowanie uchodźców z Ukrainy bez wątpienia spełni te kryterium), nie powinno być przeszkód przed korzystaniem z preferencji podatkowych przez darczyńców ofiarujących wsparcie w remoncie na rzecz podatnika. W konsekwencji, przykładowo lokalny przedsiębiorca przekazujący podatnikowi meble, będzie mógł więc zaliczyć wydatki na ich nabycie do swoich KUP. Podatnik skorzysta, bo zgodnie z art. 38x PDOPrU, do przychodów podatnika nie zalicza się wartości tego rodzaju darowizn, otrzymanych w okresie od 24.2.2022 r. do 31.12.2022 r.
Kiedy wojna uzasadnia zmianę kontraktu
Wyjazd tysięcy Ukraińców na wojnę pogłębił nie tylko braki pracowników np. w branży budowlanej. Czy to daje podstawy do zmiany umowy? To pytanie zadają sobie firmy.
Wojna jako siła wyższa zwalnia (pod pewnymi warunkami) z wykonania kontraktu, ale więcej przedsiębiorców chce utrzymać relacje handlowe dostosowane do nowej rzeczywistości, uwzględniające wyższe koszty, braki pracowników czy wyższe ceny materiałów. Czyli nadzwyczajną zmianę w danej branży.
Rebus sic stantibus…
– Z pomocą może przyjść regulacja tzw. klauzuli rebus sic stantibus. Klauzula ta pozwala zmienić istniejącą i trwałą umowę nawet wbrew woli drugiej strony. Tak daleko idąca ingerencja w zasadę, że umów trzeba dotrzymywać (pacta sunt servanda), została jednak przez ustawodawcę ograniczona poprzez ustanowienie sądowej kontroli takiej zmiany, aby to sąd dostosował treść naszych relacji – mówi „Rzeczpospolitej” Robert Drożdż, radca prawny, Kancelaria Czapczyński.
Tradycyjnie za „nadzwyczajną zmianę stosunków” uznaje się klęski żywiołowe, epidemie, operacje wojenne, strajk generalny. Może nią być wojna w sąsiednim kraju, jeśli ma istotny wpływ na stosunki rynkowe w Polsce.
A oto prawna strona tej klauzuli: zgodnie z art. 3571 kodeksu cywilnego, jeżeli z powodu nadzwyczajnej zmiany stosunków spełnienie świadczenia byłoby połączone z nadmiernymi trudnościami albo groziłoby jednej ze stron rażącą stratą, czego strony nie przewidywały przy zawarciu umowy (jak tu, że wojna wybuchnie i będą ogromne migracje), sąd może po rozważeniu interesów stron oznaczyć sposób wykonania zobowiązania, wysokość świadczenia lub nawet orzec o rozwiązaniu umowy. Rozwiązując umowę, sąd może w miarę potrzeby orzec o rozliczeniach stron.
– Klauzula rebus sic stantibus nie uprawnia żadnej ze stron do dokonywania jednostronnych zmian w umowie czy też odstąpienia od umowy. Może jedynie stanowić podstawę żądania, aby sąd na nowo ukształtował jej treść lub ją rozwiązał – wskazuje adwokat Marcin Szymański, partner w Kancelarii Drzewiecki, Tomaszek i Wspólnicy.
– O tym, czy wojna w Ukrainie i wywołany nią wjazd do naszego kraju tysięcy Ukraińców ma taki wpływ na wykonanie konkretnej umowy w Polsce, zdecydować musiałby sąd rozpoznający powództwo o ukształtowania lub rozwiązanie umowy, oparte na art. 3571 KC. Jeżeli umowa została zawarta przed wojną w Ukrainie, zgodziłbym się, że strony, zawierając ją, miały prawo nie spodziewać się wybuchy wojny – wyjaśnia mec. Szymański.
Trzeba wiedzieć, że strata, którą grozi wykonywanie umowy, musi być „rażąca” i musi być następstwem wojny, nie zaś innych zwyczajnych zdarzeń. Nie wystarczy też jedynie zwykła nieopłacalność.
Na klauzulę rebus sic stantibus nie może powoływać się też kontrahent zwlekający ze spełnieniem swego świadczenia, jeśli do nadzwyczajnej zmiany stosunków doszło, gdy zwłoka już nastąpiła. Klauzula ta ma bowiem na celu sprawiedliwe rozłożenie przez sąd między stronami szczególnie dotkliwych konsekwencji nadzwyczajnych i nieoczekiwanych zdarzeń, a nie naprawianie wcześniej powstałych zaległości.
Co przedsiębiorca może jednak zrobić, gdy nie mamy czasu na oczekiwanie na wyrok w takiej sprawie, wymagającej zwykle postępowania dowodowego?
– Można, wytaczając taką sprawę, wystąpić jednocześnie z wnioskiem do sądu o tymczasowe zabezpieczenie roszczeń na czas procesu. Sąd ma możliwość zabezpieczyć też roszczenia niepieniężne, m.in. przez unormowanie praw i obowiązków stron umowy na czas postępowania (art. 755 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania cywilnego). Można sobie wyobrazić, że korzystając z tej kompetencji, sąd dokona nawet tymczasowego – na czas postępowania – dostosowania cen bądź terminów wykonania usług lub dostarczenia towarów – radzi mec. Drożdż.
…albo siła wyższa
Dodajmy, że niedawno pisaliśmy, że nienależyte wykonanie kontraktu spowodowane bezpośrednio przez działania zbrojne może stanowić przypadek tzw. siły wyższej, która wyłącza winę i odpowiedzialność za szkodę kontrahenta, pod pewnymi warunkami (szerzej: „Siła wyższa – skutki wojny dla kontrahentów”, „Rz” z 28 lutego).
Marcin Ciemiński adwokat, partner w Clifford Chance
Wojna może stanowić zarówno siłę wyższą, za której skutki dłużnik (kontrahent) odpowiedzialności nie ponosi, wykluczającą odpowiedzialność za niewykonanie umowy, jak i nadzwyczajną zmianę stosunków uzasadniającą ingerencję sądu w treść umowy, np. zmianę ceny.
Przestrzegam jednak przed pochopnymi ocenami. Niezbędna jest ocena konkretnej sytuacji danego przedsiębiorcy oraz kontraktu, którego jest stroną. Natury zobowiązań obu stron, czasu zawarcia umowy, przewidywalności nowej sytuacji, rzeczywistego wpływu wojny na wykonanie obowiązków stron, dostępnych alternatyw (w ramach obowiązku minimalizacji szkody) czy też np. stosowanych standardowo sposobów zabezpieczenia ryzyka.
Wojna nie jest bowiem podstawą niewykonania każdego kontraktu czy domagania się zawsze zmiany wysokości świadczenia.
Bardzo wysokie odroczone emerytury
Nowe wskaźniki, brane przez ZUS do obliczania świadczeń na wnioski złożone po 1 kwietnia powodują, że osoby, które dotychczas wstrzymywały się z przejściem na to świadczenie, mogą teraz sporo zyskać, rezygnując z pracy.
Premia za wytrwałość
Z wyliczeń ZUS wynika, że osoba, która wiek emerytalny ukończyła dwa lata temu, nie złożyła jednak wtedy wniosku emerytalnego i przez ten czas pracowała i opłacała składki od co najmniej przeciętnego wynagrodzenia, jeśli w kwietniu wystąpi o to świadczenie, to dostanie je o połowę wyższe niżby dostała w 2020 r.
– To tak jakby emeryci wygrali los na loterii – komentuje Łukasz Kozłowski, główny ekonomista Federacji Przedsiębiorców Polskich.
Dzieje się tak za sprawą kumulacji bardzo korzystnych wskaźników. Pierwsze to najnowsze tablice dalszego trwania życia, które wskutek pandemii przewidują o około 22 miesięcy niższy wskaźnik dalszego trwania życia w stosunku do 2020 r., przez który dzielone są środki na koncie emerytalnym. Drugi to bardzo wysokie w ostatnich latach waloryzacje składek zbieranych na koncie w ZUS, które znacząco podwyższyły kapitał, z którego liczona jest teraz emerytura.
Co ważne, te osoby nie muszą się spieszyć z przejściem na emeryturę i już w kwietniu składać wniosku do ZUS, by dostać podwyższone świadczenie.
Powinny to jednak zrobić do końca marca przyszłego roku.
– Należy się spodziewać, że najgorszy okres mamy już za sobą i w przyszłym roku wskaźnik dalszego trwania życia emerytów znacznie odbije w drugą stronę – dodaje dr Tomasz Lasocki z Katedry Ubezpieczeń na Uniwersytecie Warszawskim.
– W kolejnych latach dalsze zwlekanie z przejściem na emeryturę nadal da osobom, które wiek emerytalny ukończyły w 2020 r. wyższe świadczenie. Nie będzie to już jednak taka superpodwyżka jak w tym roku. Bo od 1.4.2023 r. należy się spodziewać mniej korzystnych dla liczenia emerytur wskaźników dalszego trwania życia.
Jakie są prognozy na kolejne lata?
– Osoby, które wiek emerytalny ukończą między 1.4.2022 r. a 31.3.2023 r., zachowają prawo do bardzo korzystnego obliczenia ich emerytury także w kolejnych latach – dodaje Tomasz Lasocki z UW. – Nie muszą się więc spieszyć z przechodzeniem na emeryturę przed 31.3.2023 r., a każdy dodatkowy rok pracy i płacenia składek bez pobierania emerytury będzie dla nich bardzo korzystny.
Idą chude lata
Inaczej będzie z osobami, które wiek emerytalny osiągną po 31.3.2023 r. czy w 2024 r. Ekonomiści prognozują, że wskaźnik dalszego trwania życia będzie rósł w przyszłości w znacznie szybszym i nienaturalnym tempie. Bardzo prawdopodobne jest to, że odbicie będzie znacznie silniejsze niż tylko o 22 miesiące, jakie ubyło z tego wskaźnika w czasie dwóch ostatnich lat.
Osoby, które wiek emerytalny osiągną w przyszłym i kolejnym roku, powinny więc liczyć się z tym, że jeśli przejdą na emeryturę od razu po ukończeniu 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn, to dostaną nawet kilkadziesiąt procent niższe świadczenie od tego, jakie dostaliby w tym roku.
– Osoby, które wiek emerytalny osiągną w 2023 r. i 2024 r., powinny więc zawczasu uzbroić się w cierpliwość i odczekać dwa–trzy lata, aż ten wskaźnik się ustabilizuje i wróci do normalnego wzrostu – radzi Lasocki z UW.
prof. Gertruda Uścińska prezes ZUS
W okresie epidemii Covid-19 odraczanie przejścia na emeryturę okazało się szczególnie korzystne i teraz daje znacznie wyższe świadczenie.
Oprócz opłacenia kolejnych składek od pracy zarobkowej wpływ na to mają dodatkowe waloryzacje środków zebranych na koncie w ZUS – w 2020 r. o 8,94 proc. i w 2021 r. o 5,41 proc. – oraz krótsze średnie dalsze trwanie życia przyjmowane do obliczeń.
Z naszej symulacji wynika, że jeśli w kwietniu 2020 r. kobieta, która ukończyła 60 lat, albo mężczyzna 65 lat, zdecydowali się jednak pracować przez kolejne dwa lata i opłacali składki np. od przeciętnego wynagrodzenia, to jeśli przejdą na emeryturę w kwietniu 2022 r., ich świadczenie może być wyższe nawet o około 48,5 proc. dla kobiety i ok. 51,6 proc. dla mężczyzny – w stosunku do tego, co ta osoba otrzymałaby, gdyby przeszła na emeryturę od razu po nabyciu uprawnień.
Należy podkreślić, że nie wszyscy mogą skorzystać z nowych tablic GUS.
Nie dotyczą one osób, które pobierają już emeryturę.
Tacy emeryci mieli wyliczone świadczenie na podstawie tablic, które obowiązywały w chwili zakończenia ich aktywności zawodowej.
Zmiany w zatrudnianiu osób niepełnosprawnych i PIT-2
- ZmPDOFizU22 ma na celu wyjaśnienie wątpliwości interpretacyjnych w przedmiocie zasad składania PIT-2 w trakcie roku podatkowego i zmniejszenia zaliczki podatkowej o 1/12 w związku z wprowadzeniem Polskiego Ładu;
- W ustawie przewidziane są rozwiązania, których celem jest zabezpieczenie środków na Zakładowy Fundusz Aktywności i Zakładowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, tworzonych przez zakłady pracy chronionej oraz zakłady aktywności zawodowej. Rozwiązanie to ma na celu zabezpieczenie ponad 1 tys. pracodawców, którzy zatrudniają ok. 100 tys. osób z niepełnosprawnościami;
- W ustawie zmieniono też zasady ustalania stawki podatku za tonę wydobytej miedzi oraz stawki podatku za kilogram wydobytego srebra.
Zmiany w PIT-2
ZmPDOFizU22 wprowadza zmiany w ustawie z 26.7.1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 1128 ze zm.; dalej: PDOFizU). Nowelizacja wynika z problemów interpretacyjnych i niejasnych przepisów, które mają związek z Polskim Ładem. Ze zmian wynika, że płatnik ma stosować zmniejszenie zaliczki o 1/12 kwoty zmniejszającej podatek (czyli o 425 zł) również wtedy, gdy oświadczenie PIT-2 jest składane w trakcie roku podatkowego, a nie tylko przed pierwszą wypłatą wynagrodzenia w danym roku podatkowym. Jak wynika z uzasadnienia do ustawy: „Wymaga pokreślenia, że zaproponowane w art. 53a PDOFizU rozwiązanie jest korzystne dla podatników. Zaproponowany mechanizm gwarantuje, że w przypadkach wskazanych w art. 53a ust. 1 PDOFizU podatnik zapłaci część zaliczki w okresie późniejszym. Wprowadzenie takiego rozwiązania należy w związku z tym uznać za zgodne z zasadami demokratycznego państwa prawnego”.
Ponadto ma już nie budzić wątpliwości, że oświadczenie PIT-2 może złożyć również emeryt lub rencista, który zawnioskuje do organu rentowego o niestosowanie kwoty wolnej od podatku. Co więcej w przepisie przejściowym przesądzono, że wnioski PIT-2, złożone na dotychczasowych wzorach zachowują moc, a więc podatnicy nie będą musieli ich ponownie składać. Jak podaje Ministerstwo Finansów wysokość zaliczek u pracowników czy zleceniobiorców, którzy osiągają miesięczny przychód do 12 800 zł brutto, powinna być pobierana w wysokości nie wyższej niż kwota zaliczki, obliczanej na zasadach obowiązujących 31.12.2021 r. Zatem jeśli pracownicy otrzymali niższe wynagrodzenie za styczeń (a było takich wielu), to niezwłocznie dostaną wyrównanie kwoty od pracodawcy.
Zmiany w zatrudnianiu osób niepełnosprawnych
W ustawie z 27.8.1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 573 ze zm.) zmieniono m.in. zasady finansowania i przyznawania środków zakładom pracy chronionej, które zatrudniają niepełnosprawnych (tzn. osoby, których niepełnosprawność została potwierdzona orzeczeniem, wydanym przed ukończeniem 16 roku życia, o zakwalifikowaniu przez organy orzekające do jednego z trzech stopni niepełnosprawności, o całkowitej lub częściowej niezdolności do pracy na podstawie odrębnych przepisów, lub o niepełnosprawności). Dane pochodzące od wojewodów za pierwsze półrocze 2021 r. wskazują, że 93 699 osób niepełnosprawnych jest zatrudnionych w zakładach pracy chronionej, z kolei 5921 osób niepełnosprawnych – w zakładach aktywności zawodowej.
Pracodawca zatrudniający co najmniej 25 pracowników w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy, co do zasady jest zobowiązany do dokonywania miesięcznych wpłat na Fundusz, w wysokości kwoty stanowiącej iloczyn 40,65% przeciętnego wynagrodzenia i liczby pracowników odpowiadającej różnicy między zatrudnieniem, zapewniającym osiągnięcie wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych w wysokości 6%, a rzeczywistym zatrudnieniem osób niepełnosprawnych. Aby zatrudnianie osób z niepełnosprawnościami funkcjonowało jak dotychczas albo podobnie ustawodawca zdecydował się, że Zakładowy Fundusz Aktywności i Zakładowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych zostaną zasilone ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych. Stało się tak ze względu na wprowadzenie Polskiego Ładu. Według wyliczeń rządu od 1.1.2022 r. doszło do obniżki podatków dla ok. 18 mln Polaków, ponieważ kwota wolna od podatku została podwyższona do 30 tys. zł. Taka sytuacja spowodowała mniejsze wpływy do Zakładowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych i Zakładowego Funduszu Aktywności, których finansowanie w znaczniej mierze opiera się na zaliczkach na podatek dochodowy od wynagrodzeń pracowników (zaliczki stanowią około 80% środków funduszy).
Warunkiem uzyskania przez pracodawcę pomocy i środków z Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych jest jednak to, aby był on: zakładem pracy chronionej; zakładem aktywności zawodowej; podmiotem, który utracił status zakładu pracy chronionej, ale zatrudnia co najmniej 15 pracowników (w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy); posiada wskaźnik zatrudnienia osób z niepełnosprawnościami w wysokości co najmniej 18% lub 25% oraz zachował ZFRON.
Co ważne w 2022 r. Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych będzie finansował wsparcie z własnych środków, natomiast zgodnie z ustawą od 2023 r. będzie mógł otrzymać dotację celową z budżetu państwa, w wysokości nie wyższej niż 150 mln zł. W latach 2023–2032 limit wydatków budżetu państwa w części, będącej skutkiem finansowym niniejszej ustawy, której dysponentem jest minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego, wynosi łącznie 1,5 mln zł. Na lata 2023–2032 przewidziane zostało po 150 tys. zł rocznie.
Podatek od miedzi i srebra
W ustawie z 2.3.2012 r. o podatku od wydobycia niektórych kopalin (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 452 ze zm.; dalej: PodKopalinyU), która dotyczy opodatkowania podatkiem od wydobycia takich kopalin jak: miedzi, srebra, gazu ziemnego i ropy naftowej, dodano przepisy epizodyczne, w rozdziale 1a, w dziale VII PodKopalinyU. Podatek od powyższych kopalin stanowi dochód budżetu państwa. W okresie od 1.1.2022 r. do 30.11.2022 r., przy ustalaniu stawki podatku za tonę wydobytej miedzi zdecydowano się więc wprowadzić zastosowanie następującego wzoru: stawka podatku = [0,033 × średnia cena miedzi + (0,001 × średnia cena miedzi)2,5] × 0,6. Z kolei w okresie od 1.1.2022 r. do 30.11.2022 r. przy ustalaniu stawki podatku za kilogram wydobytego srebra stosuje się następujący wzór: stawka podatku = [0,125 × średnia cena srebra + (0,001 × średnia cena srebra)4] × 0,6. Zmiana związana jest z aktualną sytuacją społeczno-gospodarczą.
ZmPDOFizU22 weszła w życie 10.3.2022 r., z wyjątkiem przepisów dotyczących finansowania Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, które zaczną obowiązywać od 1.1.2023 r.
Sąd właściwy w sprawie rozwodu cudzoziemca
Stan faktyczny
W 2011 r. OE (włoski obywatel) i VY (niemiecka obywatelka) zawarli związek małżeński w Dublinie (Irlandia). Od sierpnia 2019 r. OE mieszkał sam w Austrii. W lutym 2020 r. OE wniósł do austriackiego sądu pozew o rozwiązanie małżeństwa z VY. Sąd odrzucił pozew, uznając, że nie posiada jurysdykcji do jego rozpoznania.
Pytanie prejudycjalne
Czy ustanowiona w art. 18 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz.Urz. UE C z 2016 r. Nr 202, s. 47; dalej: TFUE) zasada niedyskryminacji ze względu na przynależność państwową stoi na przeszkodzie temu, aby jurysdykcja sądu państwa członkowskiego pobytu, taka, jak przewidziana w art. 3 ust. 1 lit. a) tiret szóste rozporządzenia Rady (WE) 2201/2003 z 27.11.2003 r. dotyczącego jurysdykcji oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich oraz w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej, uchylającego rozporządzenie (WE) Nr 1347/2000 (Dz.Urz. UE L z 2003 r. Nr 338, s. 1), była uzależniona od minimalnego okresu pobytu powoda lub wnioskodawcy, bezpośrednio przed wniesieniem pozwu lub wniosku, krótszego o sześć miesięcy od okresu przewidzianego w art. 3 ust. 1 lit. a) tiret piąte rozporządzenia 2201/2003/WE na tej podstawie, że zainteresowany jest obywatelem tego państwa członkowskiego?
Kryteria jurysdykcji
Z motywu 1 rozporządzenia 2201/2003/WE wynika, że ten akt przyczynia się do utworzenia przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości, w ramach której zapewniony jest swobodny przepływ osób. W tym celu rozdziały II i III rozporządzenia 2201/2003/WE wprowadzają reguły, którym podlega jurysdykcja, a także uznawanie i wykonywanie orzeczeń w zakresie rozwiązania związku małżeńskiego. Te reguły zaś mają na celu zagwarantowanie pewności prawa – wyrok TSUE z 25.11.2021 r., IB (Zwykły pobyt małżonka – rozwód), C-289/20, pkt 31, Legalis. W art. 3 rozporządzenia 2201/2003/WE ustanowiono ogólne kryteria jurysdykcji w sprawach dotyczących rozwodu, separacji i unieważnienia małżeństwa. Owe obiektywne kryteria, alternatywne i wyłączne, odpowiadają konieczności uregulowania, dostosowanego do specyficznych potrzeb związanych ze sporami z zakresu rozwiązania związku małżeńskiego (wyrok C-289/20, pkt 32). Trybunał wskazał, że o ile art. 3 ust. 1 lit. a) tiret od pierwszego do czwartego rozporządzenia 2201/2003/WE zawiera wyraźne odesłanie do kryterium miejsca zwykłego pobytu małżonków i strony przeciwnej, o tyle art. 3 ust. 1 lit. a) tiret piąte i art. 3 ust. 1 lit. a) tiret szóste rozporządzenia 2201/2003/WE dopuszczają stosowanie reguły jurysdykcyjnej forum actoris. Te ostatnie przepisy pod pewnymi warunkami przyznają bowiem sądom państwa członkowskiego, na którego terytorium ma miejsce zwykły pobyt powód lub wnioskodawca, jurysdykcję w zakresie orzekania o rozwiązaniu danego związku małżeńskiego. Art. 3 ust. 1 lit. a) tiret piąte rozporządzenia 2201/2003/WE ustanawia taką jurysdykcję, jeżeli powód lub wnioskodawca przebywał tam od przynajmniej roku bezpośrednio przed wniesieniem tego pozwu lub wniosku, a art. 3 ust. 1 lit. a) tiret szóste rozporządzenia 2001/2003/WE skraca okres pobytu powoda lub wnioskodawcy do sześciu miesięcy, bezpośrednio przed wniesieniem pozwu lub wniosku, w przypadku gdy ten ostatni jest obywatelem danego państwa członkowskiego (wyrok TSUE z 13.10.2016 r., Mikołajczyk, C-294/15, pkt 42).
Brak porównywalności
Z orzecznictwa TSUE wynika, że zasady jurysdykcji, ustanowione w art. 3 rozporządzenia 2201/2003/WE, w tym te przewidziane w ust. 1 lit. a) tiret piąte i szóste artykułu 3 rozporządzenia 2201/2003/WE, mają na celu zapewnienie równowagi między: mobilnością osób w obrębie Unii Europejskiej (w szczególności poprzez ochronę praw małżonka, który w następstwie kryzysu małżeńskiego opuścił państwo członkowskie miejsca wspólnego pobytu), zaś z drugiej strony – pewnością prawa. W szczególności chodzi tu o drugiego małżonka, poprzez zagwarantowanie mu istnienia rzeczywistego łącznika między powodem lub wnioskodawcą a państwem członkowskim, którego sądy mają jurysdykcję w zakresie orzekania o rozwiązaniu danego związku małżeńskiego (C-294/15, pkt 33, 49, 50). Powód lub wnioskodawca, będący obywatelem tego państwa członkowskiego, który z powodu kryzysu małżeńskiego opuszcza wspólne miejsce zwykłego pobytu pary i postanawia powrócić do państwa pochodzenia, zdaniem TSUE nie znajduje się co do zasady w sytuacji porównywalnej z sytuacją powoda lub wnioskodawcy, który nie ma obywatelstwa tego państwa i który przeprowadza się tam w następstwie takiego kryzysu. W pierwszej sytuacji, chociaż obywatelstwo małżonka nie jest wystarczające dla celów ustalenia, czy spełnione są kryteria z art. 3 ust. 1 lit. a) tiret szóste rozporządzenia 2201/2003/WE, jest już jednak możliwe dokonanie oceny powiązania tego małżonka z danym państwem członkowskim. Jest on obywatelem tego państwa i utrzymuje on z tym państwem więzi instytucjonalne i prawne, a także co do zasady więzi kulturowe, językowe, społeczne, rodzinne lub majątkowe. Takie powiązanie może już w konsekwencji przyczynić się do ustalenia rzeczywistej więzi, która powinna łączyć powoda lub wnioskodawcę z państwem członkowskim, którego sądy wykonują wspomnianą jurysdykcję.
TSUE podniósł, że intensywność powiązania między powodem lub wnioskodawcą a państwem członkowskim, którego sądy wykonują jurysdykcję w zakresie orzekania o rozwiązaniu danego związku małżeńskiego, można racjonalnie określić za pomocą określonych czynników.W niniejszym przypadku jest to wymóg co najmniej rocznego pobytu powoda lub wnioskodawcy na terytorium tego państwa członkowskiego bezpośrednio przed wniesieniem pozwu lub wniosku. TSUE stwierdził także, że różnica dotycząca minimalnego okresu rzeczywistego pobytu powoda lub wnioskodawcy na terytorium państwa członkowskiego, którego sądy wykonują tę jurysdykcję bezpośrednio przed wniesieniem pozwu lub wniosku (w zależności od tego, czy powód lub wnioskodawca jest czy nie jest obywatelem tego państwa), opiera się na elemencie obiektywnym, który w sposób nieuchronny jest znany współmałżonkowi pozwanego lub wnioskodawcy – na obywatelstwie jego małżonka. Od chwili opuszczenia przez małżonka miejsca zwykłego pobytu z powodu kryzysu małżeńskiego i powrotu na terytorium państwa członkowskiego, którego jest obywatelem, w celu ustanowienia tam nowego miejsca zwykłego pobytu, drugi z małżonków może oczekiwać, że pozew lub wniosek o rozwiązanie związku małżeńskiego zostanie złożony do sądów tego państwa. TSUE wyjaśnił, że poszanowanie pewności prawa względem tego drugiego małżonka jest zagwarantowane przez więź instytucjonalną i prawną, jaką stanowi obywatelstwo jego współmałżonka w relacji do państwa członkowskiego, którego sądy wykonują jurysdykcję w zakresie orzekania o rozwiązaniu danego związku małżeńskiego. Nie jest w sposób oczywisty nieodpowiednie, by taka więź została wzięta pod uwagę przez prawodawcę Unii przy ustalaniu wymaganego od pozwanego lub wnioskodawcy okresu rzeczywistego pobytu na terytorium tego państwa członkowskiego, którego jest obywatelem. Więź ta odróżnia sytuację tego ostatniego pozwanego lub wnioskodawcy od sytuacji pozwanego lub wnioskodawcy, który nie ma obywatelstwa danego państwa członkowskiego.
TSUE orzekł, że ustanowioną w art. 18 TFUE zasadę niedyskryminacji ze względu na przynależność państwową należy interpretować w ten sposób, iż nie stoi ona na przeszkodzie temu, aby jurysdykcja sądów państwa członkowskiego, na którego terytorium znajduje się miejsce zwykłego pobytu powoda lub wnioskodawcy, taka jak przewidziana w art. 3 ust. 1 lit. a) tiret szóste rozporządzenia 2201/2003/WE, była uzależniona od minimalnego okresu pobytu powoda lub wnioskodawcy, bezpośrednio przed wniesieniem pozwu lub wniosku, krótszego o sześć miesięcy od przewidzianego w art. 3 ust. 1 lit. a) tiret piąte rozporządzenia 2201/2003/WE, na tej podstawie, że zainteresowany jest obywatelem tego państwa.
Komentarz
Specyfika rozpatrywanej przez TSUE sprawy polegała na tym, że powód, który ma zwykły pobyt na terytorium państwa członkowskiego innego niż państwo jego obywatelstwa, wszczął postępowanie o rozwiązanie związku małżeńskiego przed sądami tego państwa. Z niniejszego wyroku jasno wynika, że jeśli ten powód przebywałby w tym państwie przynajmniej rok bezpośrednio przed wniesieniem tego pozwu, to mógłby się wówczas powołać na art. 3 ust. 1 lit. a) tiret piąte rozporządzenia 2201/2003/WE. Natomiast TSUE trafnie przyjął, że nie może on się powołać na art. 3 ust. 1 lit. a) tiret szóste rozporządzenia 2201/2003/WE, który skraca okres pobytu powoda do sześciu miesięcy. W uzasadnieniu niniejszego wyroku szczegółowo wyjaśnił swoje stanowisko, powołując się m.in. na poszanowanie pewności prawa wobec drugiego małżonka.
TSUE stwierdził również, że taki powód znajduje się w sytuacji, która nie jest porównywalna z sytuacją powoda będącego obywatelem tego państwa. Tym samym wymaganie, aby ten pierwszy przebywał co najmniej rok na terytorium państwa członkowskiego przed uzyskaniem możliwości wniesienia sprawy do sądu, nie jest sprzeczne z zasadą niedyskryminacji. TSUE wywodzi brak porównywalności również z celu, polegającego na zapewnieniu istnienia rzeczywistego łącznika z państwem członkowskim, którego sądy wykonują tę jurysdykcję. W uzasadnieniu TSUE odwołał się także do wykładni systemowej.
Udostępnienie mieszkania obywatelom z Ukrainy
Zgodnie z art. 52zf ustawy z 26.7.1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 1128 ze zm.; dalej: PDOFizU oraz art. 38w ustawy z 15.2.1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 1800 ze zm.; dalej: PDOPrU), kosztem uzyskania przychodów mogą być koszty wytworzenia albo cena nabycia rzeczy lub praw będących przedmiotem darowizn a także koszty poniesione z tytułu nieodpłatnego świadczenia, o ile:
- realizują na cele związane z przeciwdziałaniem skutkom działań wojennych na terytorium Ukrainy;
- zostaną przekazane w okresie od dnia 24.2.2022 r. do 31.12.2022 r.;
- nie zostały zaliczone do kosztów uzyskania przychodów, w tym poprzez odpisy amortyzacyjne;
- zostaną przekazane organizacjom, o których mowa w art. 3 ust. 2 i 3 ustawy z 24.4.2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 1057 ze zm.; dalej: PożPubWolontU) lub równoważnym organizacjom określonym w przepisach regulujących działalność pożytku publicznego obowiązujących na terytorium Ukrainy, jednostkom samorządu terytorialnego, Rządowej Agencji Rezerw Strategicznych, względnie podmiotom wykonującym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub na terytorium Ukrainy działalność leczniczą lub działalność z zakresu ratownictwa medycznego.
Zgodnie z § 10bd rozporządzenia Ministra Finansów z 25.3.2020 r. w sprawie towarów i usług, dla których obniża się stawkę podatku od towarów i usług, oraz warunków stosowania stawek obniżonych (t.j. Dz.U. z 2021 poz. 1696 ze zm.; dalej: WarObnVATR), do 30.6.2022 r. nieodpłatna dostawa towarów oraz nieodpłatne świadczenie usług na cele związane z pomocą ofiarom skutków działań wojennych na terytorium Ukrainy korzysta z 0% stawki VAT. Obniżoną stawkę podatku stosuje się wyłącznie do dostaw towarów lub świadczenia usług na rzecz Rządowej Agencji Rezerw Strategicznych, podmiotów leczniczych w rozumieniu art. 4 ust. 1 ustawy z 15.4.2011 r. o działalności leczniczej (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 711 ze zm.; dalej: DziałLeczU) oraz jednostek samorządu terytorialnego.
Zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy z 12.3.2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz.U. z 2022 r. poz. 583; dalej: PomocUkrainaU), każdemu podmiotowi, który zapewni zakwaterowanie i wyżywienie obywatelom Ukrainy przybyłym na terytorium Polski z Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium tego państwa, oraz obywateli Ukrainy posiadających Kartę Polaka, którzy wraz z najbliższą rodziną z powodu tych działań wojennych przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, może być przyznane świadczenie pieniężne. Należne będzie ono przez okres do 60 dni (z możliwością przedłużenia), w wysokości określonej przez Radę Ministrów.
Zgodnie z art. 52zi PDOFizU oraz analogicznym art. 38z PDOPrU, ww. świadczenie pieniężne jest zwolnione z opodatkowania podatkiem dochodowym.
Przykład z życia: zakwaterowanie w prywatnym mieszkaniu
Pan Szymon mieszka w Warszawie i współpracuje w ramach prowadzonej przez siebie jednoosobowej działalności gospodarczej z dużą międzynarodową korporacją konsultingową. Mieszka z dwoma kotami w dwupokojowym wynajmowanym mieszkaniu na warszawskim Mokotowie (mieszkanie wynajmuje od podatnika posiadającego kilka mieszkań i dysponującego nimi w ramach prowadzonej działalności gospodarczej).
Pan Szymon posiada także nieruchomość za miastem – niewielki ogrzewany gazem domek letniskowy na działce rekreacyjnej. W sezonie letnim, pan Szymon wynajmuje domek letnikom (w ramach prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej, ma nawet stosowny wpis w CEIDG). Obecnie domek stoi w zasadzie pusty i nieużywany. Pan Szymon postanowił więc przyjąć pod dach domu letniskowego trójkę uchodźców z Ukrainy (matkę z dwójką dzieci) i przez pewien czas zapewnić im w tym miejscu schronienie i wyżywienie.
Z punktu widzenia podatku dochodowego, pan Szymon ponosi koszty nieodpłatnego świadczenia na cele związane z przeciwdziałaniem skutkom działań wojennych na terytorium Ukrainy. To mogą być przede wszystkim koszty związane z utrzymaniem lokalu (m.in. wydatki na ogrzewanie, media itp.) ale także z nabyciem żywności. Pan Szymon nie może jednak zaliczyć ww. wydatków do KUP. Nie mają one związku z osiąganym przez niego przychodem. Bezpośrednim „beneficjentem” są zaś osoby fizyczne (a nie wskazana w ww. przepisach instytucja). Przepisy specustawy także nie znajdą zastosowania. Inaczej byłoby, gdyby pan Szymon rozliczał tego rodzaju wydatki np. z fundacją realizującą cele związane z przeciwdziałaniem skutkom działań wojennych na terytorium Ukrainy.
Pan Szymon może jednak skorzystać z pewnego rodzaju wsparcia. Może bowiem złożyć wniosek o świadczenie pieniężne w wysokości 40 zł dziennie na każdą osobę, której zapewnia utrzymanie. To więc maksymalnie 120 zł dziennie i kwota ta przysługuje przez okres do 60 dni. Co ważne, wypłacona z tego tytułu z dołu kwota korzysta ze zwolnienia z opodatkowania PIT.
Jeżeli chodzi o podatek VAT: zgodnie z art. 43 ust. 1 pkt 36 ustawy z 11.3.2004 r. o podatku od towarów i usług (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 685; dalej: VATU), zwalnia się z VAT usługi w zakresie wynajmowania lub wydzierżawiania nieruchomości o charakterze mieszkalnym lub części nieruchomości, na własny rachunek – wyłącznie na cele mieszkaniowe. Z kolei usługi związane z zakwaterowaniem opodatkowane są 8% stawką VAT.
Usługi świadczone przez pana Szymona powinny być zaliczone jednak do tej pierwszej grupy, Mogą więc korzystać ze zwolnienia z VAT. To ważne, bo choć świadczone nieodpłatnie, potencjalnie stanowią czynność objętą reżimem VAT. Zgodnie z art. 8 ust. 2 pkt 2 VATU, podlega VAT wszelkie nieodpłatne świadczenie usług do celów innych niż działalność gospodarcza podatnika. Organ może uznać, że świadczenie pana Szymona faktycznie nie ma związku z taką działalnością. Więc podlega opodatkowaniu. Na ratunek przychodzi możliwość skorzystania ze zwolnienia z VAT.
Zmodyfikujmy nieco fakty. Załóżmy, że pan Szymon sam postanawia przenieść się na działkę a wynajmowane mieszkanie na Mokotowie czasowo oddać w nieodpłatne użytkowanie potrzebującym uchodźcom z Ukrainy. Wynajem na rzecz pana Szymona może nie skorzystać już ze zwolnienia z VAT. Zgodnie z interpretacją ogólną Ministra Finansów z 8.10.2021 r., PT1.8101.1.2021, Legalis, usługa wynajmu nieruchomości o charakterze mieszkalnym, świadczona na rzecz podmiotu gospodarczego, który np. podnajmuje tę nieruchomość innym podmiotom na cele mieszkaniowe, podlega opodatkowaniu z zastosowaniem podstawowej stawki podatku VAT. Zwolnienie nie miałoby w tym przypadku zastosowania, gdyż nie byłby spełniony warunek dotyczący realizacji celu mieszkaniowego pana Szymona.
Bez ogłoszenia nie ma wyroku
Pytanie prawne
Sąd Okręgowy w Ł. po przeprowadzeniu rozprawy odroczył wydanie wyroku, o czym zostali zawiadomieni obecni na sali rozpraw uczestnicy postępowania. W wyznaczonym terminie nikt się nie stawił, dlatego przewodniczący składu orzekającego odstąpił, odwołując się do art. 100 § 1a KPK, od ogłoszenia sporządzonego na piśmie i podpisanego wyroku. Rozpoznający sprawę na skutek apelacji obrońcy oskarżonego Sąd Apelacyjny Ł. przedstawił Sądowi Najwyższemu pytanie prawne: Czy przypadek naruszenia przez sąd przepisu art. 100 § 1 KPK, nakazującego ustne ogłoszenie orzeczenia wydanego na rozprawie (w tym – co oczywiste – ogłoszenie wyroku) w ten sposób, że wyrok wydany na rozprawie nie zostaje ustnie ogłoszony (art. 418 § 1 KPK), a uznany za ogłoszony – na podstawie art. 100 § 1a KPK – powoduje, iż wyrok taki nie wywołuje skutków prawnych (sententia non existens), czy też w przypadku, kiedy na ogłoszenie wyroku nikt się nie stawił (ani strony, ani ich przedstawiciele procesowi, ani publiczność) uchybienie tego rodzaju należy rozpatrywać w kategoriach tzw. względnej przyczyny odwoławczej?
W uzasadnieniu pytania prawnego podkreślono, że w sprawie nie zachodziły przesłanki pozwalające na odstąpienie od ogłoszenia wyroku i poprzestaniu na przyjęciu fikcji jego ogłoszenia, dlatego w postępowaniu przed Sądem I instancji niewątpliwie doszło do naruszenia przepisów. Jednak w ocenie Sądu do naruszenia art. 418 KPK i art. 45 ust. 2 Konstytucji RP może dojść wówczas gdy osobom, które chciały poznać treść wyroku, zostało to uniemożliwione na skutek braku publicznego ogłoszenia orzeczenia. Publiczne ogłoszenie wyroku może bowiem nastąpić jedynie wówczas, gdy podmioty zainteresowane orzeczeniem stawiły się na czynność ogłoszenia wyroku. Jeśli jednak na ogłoszenie wyroku nikt się nie stawił, to brak ustnego ogłoszenia nie prowadzi do żadnych ujemnych skutków dla osób, które chciałyby się z wyrokiem zapoznać.
Proces wyrokowania
Sąd Najwyższy odmówił podjęcia uchwały z uwagi na brak zagadnienia prawnego wymagającego dokonania zasadniczej wykładni ustawy. Sąd II instancji w istocie poszukuje odpowiedzi, jak postąpić w wyżej opisanej sytuacji procesowej. SN podkreślił, że podstawowym błędem jest identyfikowanie czynności procesowej polegającej na ogłoszeniu wyroku wydanego na rozprawie jedynie z realizacją zasady jawności procesu karnego. Ustawodawca do czynności wydania wyroku karnego na rozprawie zalicza bowiem: naradę, głosowanie, sporządzenie wyroku na piśmie, podpisanie wyroku przez wszystkich członków składu orzekającego oraz jego publiczne ogłoszenie. Każda z tych części składowych procesu wyrokowania ma charakter samodzielny i odgrywa istotną, a przy tym autonomiczną rolę w procesie powstania wyroku, co oznacza, że nie może zostać pominięta (zob. wyrok SN z 21.1.2004 r., II KK 168/03, Legalis). W konsekwencji sporządzony po zakończeniu narady dokument jest więc jedynie projektem, który po podpisaniu przez członków składu orzekającego, stanie się wyrokiem dopiero z chwilą jego ogłoszenia (zob. postanowienie SN z 15.4.2021 r., II KK 111/21; postanowienie SN z 27.1.2021 r., II KK 319/20, Legalis). W uzasadnieniu postanowienia wyjaśniono, że waga i konsekwencje procesowe zaistniałych uchybień zależą od tego, którego z tych etapów dotyczą.
Wymóg ogłoszenia wyroku
SN stwierdził, że dla ogłoszenia wyroku na rozprawie głównej ustawodawca przewidział wyłącznie formę ustnego ogłoszenia. Nie zmieniły tego dopuszczalne modyfikacje ogłoszenia wynikające z wprowadzenia § 1a jak i § 1b do art. 418 KPK. Został w nich bowiem zachowany wymóg ogłoszenia wyroku a ustawodawca jedynie uprawnił sąd do podjęcia decyzji o ewentualnym ograniczeniu ogłaszanych treści wyroku ze względów pragmatycznych. Zasady ustnego ogłaszania orzeczenia wydanego na rozprawie nie zmienia też art. 100 § 1a KPK pozwalający na uznanie orzeczenia za ogłoszone w przypadku, gdy na ogłoszeniu nikt się nie stawi. Przepis ten dotyczy bowiem rozstrzygnięć wydanych na posiedzeniu jawnym a nie na rozprawie. Dodatkowo podkreślono, że z żadnego przepisu nie wynika aby warunkiem skuteczności ogłoszenia wyroku był udział w tej czynności stron czy obecność publiczności. Wręcz przeciwnie, zgodnie z art. 419 § 1 KPK niestawiennictwo stron, ich obrońców i pełnomocników nie stoi na przeszkodzie ogłoszeniu wyroku.
W uzasadnieniu postanowienia wyjaśniono, że ustność ogłoszenia należy rozumieć jako odczytanie treści zawartych w dokumencie zawierających rozstrzygnięcie o przedmiocie procesu karnego. Nieprawidłowe zastosowanie innych niż ustna form do ogłoszenia wyroku wydawanego na rozprawie oznacza, że do wydania takiego orzeczenia de iure nie doszło. Naruszenie art. 418 § 1 w zw. z art. 100 § 1 KPK poprzez ich niezastosowanie i błędne zastosowanie art. 100 § 1a KPK stanowi naruszenie przepisów prawa procesowego, które powoduje, że nie dochodzi do wydania wyroku, pomimo uprzedniego odbycia narady, przeprowadzenia głosowania, sporządzenia dokumentu na piśmie i jego podpisania.
Pozostawienie bez rozpoznania środka odwoławczego
Kontrola dopuszczalności środka odwoławczego jest przeprowadzana dwustopniowo, najpierw przez prezesa sądu w sądzie, który wydał zaskarżone orzeczenie, a następnie – w razie przyjęcia środka – przez sąd odwoławczy. Skoro byt prawny wyroku zależy od sporządzenia go na piśmie oraz ogłoszenia, to tylko taki wyrok podlega kontroli odwoławczej, kasacyjnej lub wznowieniowej. SN wyjaśnił, że zaniechanie ogłoszenia podpisanego wyroku w sposób określony w art. 100 § 1 KPK, a w szczególności uznanie go za ogłoszony na podstawie art. 100 § 1a KPK powoduje, że nie dochodzi do wydania wyroku. Nawet jeśli dokument taki zostanie włączony do akt sprawy, nie wywołuje skutków prawnych, w tym nie uprawnia stron postępowania do wniesienia środka odwoławczego albo nadzwyczajnego środka zaskarżenia. Dlatego w razie wniesienia środka odwoławczego prezes sądu (przewodniczący wydziału, upoważniony sędzia) powinien odmówić jego przyjęcia, a wypadku jego błędnego przyjęcia i przekazania akt sprawy sądowi odwoławczemu albo Sądowi Najwyższemu, sąd ten powinien pozostawić wniesiony środek zaskarżenia bez rozpoznania. W takim wypadku nie ma podstaw do umorzenia postępowania odwoławczego lub kasacyjnego. SN podkreślił też, że nawet jeśli nie wniesiono środka zaskarżenia, prezes sądu powinien podczas czynności zmierzających do skierowania wyroku do wykonania ocenić to, czy w obrocie prawnym funkcjonuje wyrok w sensie procesowym, który ma walor prawomocności.
