Trudniejsze spory firm polskich i brytyjskich

Koniec współpracy

Od 1 stycznia 2021 r. za kanałem La Manche przestały obowiązywać unijne rozporządzenia dotyczące wzajemnej współpracy sądowej (nr 1215/2012) oraz wyznaczające prawo właściwe dla dochodzenia roszczeń umownych i pozaumownych (tzw. Rome I, 593/2008 oraz Rome II, 864/2007).

Efekty mogą być dotkliwe, szczególnie poprzez wydłużenie procedury i jej skomplikowanie. Jeśli nawet orzeczenie brytyjskiego sądu jest pozytywne dla polskiego przedsiębiorcy, to nie będzie automatycznie uznawane w Unii Europejskiej. Będzie zatem wymagało przeprowadzenia odrębnej procedury sądowej w Polsce o uznanie wyroku sądu zagranicznego.

Zanim do korzystnego wyroku dojdzie, trzeba będzie pokonać inne trudności, których nie było od 2004 r. W przypadku spraw wszczętych po 1 stycznia 2021 r. datą skutecznego wpływu pisma procesowego do brytyjskiego sądu nie jest już data nadania go w naszym kraju na Poczcie Polskiej. Liczy się dzień, gdy rzeczywiście pismo zostanie doręczone do właściwego sądu w Wielkiej Brytanii. Trzeba też dostarczyć tłumaczenie przysięgłe na język angielski.

W trakcie postępowania trzeba ustanawiać lokalnych pełnomocników do doręczeń korespondencji sądowej – odpowiednio w Polsce, jak i w Wielkiej Brytanii, zależnie od jurysdykcji właściwej dla danej umowy. Takim pełnomocnikiem może być osoba fizyczna, ale w praktyce znacznie rozsądniejsze jest wynajęcie kancelarii prawniczej. Może się okazać, że „zwykły” Jan Kowalski w Polsce czy John Brown w Wielkiej Brytanii, niebędący prawnikami, mogą nie zdążyć przekazać na czas otrzymanego pisma i nie złożyć na czas dokumentów dowodowych.

Skuteczność kosztuje

Jak zauważa radca prawny Izabela Konopacka, radca prawny i wspólnik w kancelarii KS Law & Legal, wynagrodzenia brytyjskich prawników to co najmniej 200 funtów (ok. 1030 zł) za godzinę pracy.

Zdaniem mec. Konopackiej utrudnienia związane z nadawaniem z Polski pism procesowych nie muszą być istotną przeszkodą ze względu na elektronizację wymiaru sprawiedliwości w Wielkiej Brytanii.

– Na ogół brytyjskie sądy elastycznie podchodzą do doręczeń w formie elektronicznej. Akceptują nawet korespondencję wysłaną z prywatnego adresu e-mail, a na rozprawie wystarczające jest zazwyczaj oświadczenie pełnomocnika potwierdzające, że pismo zostało nadane w terminie – zapewnia prawniczka.

Pozorność umowy o pracę

Stan faktyczny

Sąd Okręgowy wyrokiem z 10.8.2016 r. oddalił odwołanie Skarżącego i Spółki z o.o. od decyzji ZUS z 24.8.2015 r. stwierdzającej, że nie podlega on obowiązkowym ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu od 1.4.2015 r. z tytułu zatrudnienia w tej Spółce na podstawie umowy o pracę z 27.3.2015 r.

SO ustalił, że Skarżący był zatrudniony na podstawie umowy o pracę z 6.6.2011 r. w firmie D.I., na czas nieokreślony, na stanowisku dyrektora zakładu w Bogdance. Odwołująca się Spółka, zawarła z firmą D.I. umowę zlecenia usług produkcyjnych z 1.8.2012 r., na mocy której pracownicy tej firmy wykonywali pracę na rzecz Spółki w jej zakładzie w Bogdance (tzw. outsourcing pracowniczy). Umowa ta została wypowiedziana przez firmę D.I. 7.11.2014 r., ze skutkiem na 31.3.2015 r., a następnie 3.6.2015 r. ogłoszono upadłości firmy D.I. Spółka zatrudniła wszystkie osoby zatrudnione w firmie D.I., wykonujące dotychczas obowiązki w Bogdance, a ze Skarżącym zawarła umowę o pracę z 27.3.2015 r., zatrudniając go na czas określony od 1.4.2015 r. do 31.12.2015 r. na stanowisku szefa produkcji. Z uwagi to, że Skarżący był niezdolny do pracy z powodu choroby od 30.3.2015 r. do 8.4.2015 r., nie podjął pracy w Spółce od 1.4.2015 r., lecz dopiero po zakończeniu zwolnienia lekarskiego. Porozumieniem zmieniającym z 31.8.2015 r. strony zmieniły umowę o pracę z 27.3.2015 r. w ten sposób, że od 1.9.2015 r. Skarżący miał pełnić obowiązki dyrektora zakładu na czas nieokreślony.

Z uzasadnienia SA

W ocenie SA apelacje Spółki i Skarżącego zależało oddalić z uwagi m.in. na okoliczność, iż sporna umowa o pracę z 27.3.2015 r. była pozorną czynnością prawną, ponieważ już od samego początku nie mogła zostać zrealizowana w umówionej dacie, tj. 1.4.2015 r., czego miały świadomość obie strony umowy. Ani w dacie zawarcia umowy, ani też w dacie ustalonej jako rozpoczęcie pracy Skarżący nie miał bowiem możliwości świadczenia pracy, ponieważ 27.3.2015 r. łączył go ważny stosunek pracy z innym pracodawcą – z firmą D.I., trwający do 31.7.2015 r. na podstawie umowy o pracę z 6.6.2011 r.

Skarga kasacyjna

Skarżący zarzucił naruszenie m.in. art. 22 ustawy z 26.6.1974 r. Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 1320 ze zm., dalej: KP) polegające na stwierdzeniu, że w wyniku zawarcia umowy o pracę z 27.3.2015 r. nie doszło do nawiązania stosunku pracy, podczas gdy w rzeczywistości Skarżący został zatrudniony w tej Spółce; art. 83 ustawy z 23.4.1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 1740 ze zm., dalej: KC) w zw. z art. 300 KP przez uznanie, że ww. umowa o pracę jest pozorna, a o jej pozorności świadczą okoliczności niezależne od stron, powstałe po jej zawarciu; a także art. 6 ust. 1 pkt 1 i art. 12 ust. 1 w zw. z art. 13 ust. 1 ustawy z 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 423 ze zm.) przez przyjęcie, że Skarżący nie podlegał ubezpieczeniom społecznym od 1.4.2015 r. z tytułu zatrudnienia w Spółce.

Z uzasadnienia SN

W ocenie SN, wbrew stanowisku SA, poczynione w sprawie ustalenia stanu faktycznego – choć nie jest jasne, czy niezdolność Skarżącego datowana od 30.3.2015 r. trwała tylko do 8.4.2015 r., jak przyjął SO, czy też nieprzerwanie aż do 18.8.2015 r., jak ustalił SA; nie do końca wiadomo też, w jakich okresach podjął pracę w Spółce w nienormowanym czasie pracy – nie dają podstaw do przyjęcia, że sporna umowa z 27.3.2015 r. miała charakter pozornej czynności prawnej.

SN wskazał, że wystąpienie wad oświadczeń woli powodujących ich nieważność powinno być oceniane przy uwzględnieniu okoliczności faktycznych towarzyszących złożeniu owych oświadczeń, a zatem zaistniałych w czasie, w którym były one składane. To wtedy strony czynności prawnej muszą mieć świadomość tego, że czynność ta nie będzie faktycznie realizowana. Oznacza to, że już 27.3.2015 r. strony tej umowy musiałyby mieć świadomość tego, że Skarżący jako pracownik nie będzie świadczyć pracy, a pracodawca nie będzie korzystać z jego pracy, czyli gdy strony z góry zakładają, że nie będą realizowały swoich praw i obowiązków wypełniających treść stosunku pracy. Tymczasem w okolicznościach sprawy Skarżący 27.3.2015 r. pozostawał wprawdzie w zatrudnieniu w firmie D.I., ale było już wówczas pewne, że w związku z ustaniem 31.3.2015 r. umowy zlecenia usług łączącej obu pracodawców, począwszy od 1.4.2015 r., nie będzie mógł faktycznie realizować tego zatrudnienia na dotychczasowych warunkach, czyli jako dyrektor zakładu w Bogdance. Zaświadczenie z 5.5.2015 r. potwierdzające dotychczasowe warunki zatrudnienia Skarżącego w firmie D.I. nie może zaś podważać tego wniosku, a co najwyżej świadczyć o tym, że po 31.3.2015 r. warunki zatrudnienia Skarżącego w firmie D.I. nie zostały formalnie zmienione.

Nie ulega też wątpliwości, że Skarżący w dacie zawarcia spornej umowy był zdolny do pracy, co potwierdzało zaświadczenie lekarza medycyny pracy z 26.3.2015 r. Stał się natomiast niezdolny do pracy już po zawarciu tej umowy, od 30.3.2015 r. Żaden przepis prawa pracy (poza szczególnymi regulacjami pragmatyk służbowych) nie zakazuje równoczesnego pozostawania przez pracownika w dwóch, a nawet w większej liczby stosunków pracy. Świadomość, że pracownik w momencie zawierania umowy o pracę jest już zatrudniony u innego pracodawcy, pozostaje zatem bez wpływu na ważność takiej umowy, jeśli będzie ona faktycznie realizowana w warunkach określonych w art. 22 § 1 KP. Ponadto przepis ten mówi jedynie o zobowiązaniu się przez pracownika do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę. Kładzie więc nacisk na zamiar pracownika i gotowość wykonywania przez niego pracy istniejącej w momencie zawierania umowy o pracę. Skutecznemu i ważnemu zawarciu takiej umowy nie stoi zatem na przeszkodzie późniejsza, spowodowana obiektywnymi przeszkodami niemożność faktycznego podjęcia pracy w terminie określonym w umowie o pracę zgodnie z art. 26 KP.

W ocenie SN nie może być mowy o pozorności umowy o pracę również wtedy, gdy pracownik zawiera umowę o pracę, będąc już czasowo niezdolnym do pracy, ale zakładając, że podejmie pracę niezwłocznie po ustąpieniu tej niezdolności. Niezdolność do pracy występująca w dacie zawarcia umowy o pracę nie niweczy bowiem zamiaru podjęcia pracy, choćby w późniejszym terminie. Zresztą, co wynika z ustaleń faktycznych, Skarżący podjął, choć nie do końca wiadomo kiedy, pracę w warunkach określonych w spornej umowie.

Nie ma więc racji SA, przyjmując, że pozostawanie przez Skarżącego w chwili zawarcia spornej umowy o pracę w zatrudnieniu w firmie D.I. oraz powstała od 30.3.2015 r. jego niezdolność do pracy potwierdzały pozorność tej umowy, która powodowała jej nieważność, a w konsekwencji niemożność podlegania pracowniczym ubezpieczeniom społecznym.

Dlatego SN uznał za uzasadnione zarzuty kasacyjne. SA nie dokonał oceny prawnej ustalonego przez siebie stanu faktycznego pod kątem ww. regulacji, choć z dokonanych przez ten Sąd ustaleń zdają się wynikać powiązania osobowe (a także kapitałowe) Spółki oraz firmy D.I., które mogły stanowić istotny element motywacyjny dla samego Skarżącego oraz reprezentującego odwołującą się Spółkę prezesa w celu doprowadzenia do sytuacji, w której Skarżący (choćby okresowo) podlegałby „podwójnej” ochronie ubezpieczeniowej. Definitywna ocena tej sytuacji, w szczególności pod kątem sprzeczności z zasadami współżycia społecznego, będzie możliwa dopiero wówczas, gdy zostanie oparta na stanowczych i wyczerpujących ustaleniach faktycznych, które dotychczas są niepełne, uniemożliwiając tym samym prawidłową subsumcję. Aby rozstrzygnąć te problemy, SA powinien odkryć motywację stron kryjącą się za dokonaną przez nie czynnością.

Dostęp do danych osobowych w ramach postępowania karnego

Stan faktyczny

Estoński sąd skazał H.K. na karę dwóch lat pozbawienia wolności za popełnienie licznych kradzieży, posłużenie się kartą bankową należącą do innej osoby i dopuszczenie się przemocy wobec osoby uczestniczącej w postępowaniu sądowym. Protokoły, na których opiera się ustalenie popełnienia tych przestępstw, zostały sporządzone w szczególności na podstawie danych o łączności elektronicznej, zgodnie z § 1111 ust. 2 estońskiej ustawy o łączności elektronicznej (dalej: UŁE). Estoński Sąd Najwyższy wyraził wątpliwości, co do zgodności z prawem Unii warunków, w jakich organy dochodzeniowe uzyskały dostęp do tych danych. Dotyczą one kwestii tego, czy okres, w odniesieniu do którego organy dochodzeniowe miały dostęp do danych, stanowi kryterium pozwalające ocenić wagę ingerencji, jaką stanowi ten dostęp, w prawa podstawowe podmiotów danych. Ponadto, czy estońska prokuratura stanowi „niezależny” organ administracyjny w rozumieniu wyroku TSUE z 21.12.2016 r., C‑203/15 i C‑698/15, EU:C:2016:970 w sprawie Tele2 Sverige i Watson i in.?

Zakres dostępu

W odniesieniu do warunków, na jakich organy władzy publicznej mogą, do celów zapobiegania, dochodzenia, wykrywania i karania przestępstw, uzyskać dostęp do danych o ruchu i danych o lokalizacji zatrzymywanych przez dostawców usług łączności elektronicznej na podstawie środka podjętego zgodnie z art. 15 ust. 1 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2002/58/WE z 12.7.2002 r. dotyczącej przetwarzania danych osobowych i ochrony prywatności w sektorze łączności elektronicznej (dyrektywy o prywatności i łączności elektronicznej) (Dz.Urz. UE L z 2002 r. Nr 201, s. 37 ze zm.; dalej: dyrektywa 2002/58/WE), Trybunał orzekł, że taki dostęp może zostać przyznany tylko wtedy, gdy dane te są zatrzymywane przez tych dostawców w sposób zgodny z tym przepisem (wyrok TSUE z 6.10.2020 r., La Quadrature du Net i in., C‑511/18, Legalis, C‑512/18 i C‑520/18, EU:C:2020:791, pkt 167). Z orzecznictwa TSUE wynika również, że art. 15 ust. 1 w zw. z art. 7, 8 i 11 oraz art. 52 ust. 1 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (2012/C 326/02) z 26.10.2012 r. (Dz.Urz. UE C z 2012 r. Nr 326, s. 391; dalej: KPP) stoi na przeszkodzie regulacjom przewidującym w tych celach prewencyjne uogólnione i niezróżnicowane zatrzymywanie danych o ruchu i danych o lokalizacji (wyrok La Quadrature du Net i in., pkt 168). Z orzecznictwa TSUE wynika, po pierwsze, że dostęp organów władzy publicznej do danych osobowych zatrzymywanych przez dostawców usług łączności elektronicznej na podstawie środka zgodnego z tymi przepisami może być uzasadniony jedynie celem interesu ogólnego, dla którego ci dostawcy usług zostali zobowiązani do takiego zatrzymywania (wyrok La Quadrature du Net i in., pkt 166). Po drugie, Trybunał orzekł, że możliwość uzasadnienia przez państwa członkowskie ograniczenia praw i obowiązków przewidzianych zwłaszcza w art. 5, 6 i 9 dyrektywy 2002/58/WE należy oceniać, badając wagę ingerencji, jaką stanowi takie ograniczenie, oraz sprawdzając, czy znaczenie celu interesu ogólnego, do którego zmierza to ograniczenie, pozostaje jest proporcjonalne (wyrok La Quadrature du Net i in., pkt 131).

Zdaniem TSUE jedynie cele w postaci zwalczania poważnej przestępczości lub zapobiegania poważnym zagrożeniom dla bezpieczeństwa publicznego mogą uzasadniać dostęp organów władzy publicznej do zbioru danych o ruchu lub danych o lokalizacji, które mogą dostarczyć informacji o połączeniach wykonywanych przez użytkownika środka łączności elektronicznej lub o lokalizacji używanych przez niego urządzeń końcowych i umożliwiają wyciągnięcie precyzyjnych wniosków na temat życia prywatnego osób, których dane dotyczą (wyrok TSUE z 2.10.2018 r., C‑207/16, Ministerio Fiscal, EU:C:2018:788, pkt 54).

Trybunał orzekł, że art. 15 ust. 1 dyrektywy 2002/58/WE w zw. z art. 7, 8 i 11 oraz art. 52 ust. 1 KPP należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwia się on przepisom krajowym umożliwiającym dostęp organów władzy publicznej do zbioru danych o ruchu lub danych o lokalizacji, które mogą dostarczyć informacji o połączeniach wykonywanych przez użytkownika środka łączności elektronicznej lub o lokalizacji używanego przez niego urządzenia końcowego oraz umożliwić wyciągnięcie precyzyjnych wniosków na temat jego życia prywatnego, do celów zapobiegania, dochodzenia, wykrywania i karania przestępstw, bez ograniczania takiego dostępu do postępowań mających na celu zwalczanie poważnej przestępczości lub zapobieganie poważnym zagrożeniom bezpieczeństwa publicznego, niezależnie od długości okresu, na jaki wniesiono o dostęp do takich danych, oraz ilości i rodzaju danych dostępnych przez taki okres.

Zezwolenie udzielone przez prokuraturę

W celu zapewnienia w praktyce pełnej zgodności z tymi warunkami ważne jest, aby dostęp właściwych organów państwowych do zatrzymanych danych był uzależniony od uprzedniej kontroli sądu lub niezależnego organu administracyjnego, a decyzja tego sądu lub organu była wydawana na uzasadniony wniosek owych organów, złożony w szczególności w ramach postępowań mających na celu zapobieganie, wykrywanie lub karanie przestępstw.

Trybunał stwierdził, że zwłaszcza w przypadku dochodzenia karnego, taka kontrola wymaga, aby sąd lub organ był w stanie zapewnić właściwą równowagę pomiędzy z jednej strony interesami związanymi z potrzebami dochodzenia w ramach zwalczania przestępczości, a z drugiej strony prawami podstawowymi do poszanowania życia prywatnego i ochrony danych osobowych osób, których dane są udostępniane. Jeżeli kontrola ta jest dokonywana nie przez sąd, lecz przez niezależny organ administracyjny, musi on posiadać status pozwalający mu działać przy wykonywaniu swoich obowiązków w sposób obiektywny i bezstronny i w tym celu powinien pozostawać poza jakimkolwiek wpływem z zewnątrz (wyrok TSUE z 9.3.2010 r., C‑518/07 Komisja/Niemcy, EU:C:2010:125, pkt 25).

Trybunał podkreślił, że prokuratura ma za zadanie nie rozstrzyganie sporu przy zachowaniu całkowitej niezależności, ale, ewentualnie, jako strona postępowania, która wnosi akt oskarżenia, skierowanie sporu do właściwego sądu. Okoliczność, że prokuratura, zgodnie z przepisami regulującymi jej kompetencje i status, jest zobowiązana do weryfikacji okoliczności obciążających i odciążających, do zapewnienia zgodności z prawem postępowania przygotowawczego i działania wyłącznie zgodnie z ustawą i własnymi przekonaniami, nie może wystarczyć do przyznania jej statusu strony trzeciej w stosunku do spornych interesów. Zdaniem TS z powyższego wynika, że prokuratura nie jest w stanie przeprowadzić uprzedniej kontroli.

Trybunał orzekł, że art. 15 ust. 1 dyrektywy 2002/58/WE w zw. z art. 7, 8 i 11 oraz art. 52 ust. 1 KPP należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwia się on przepisom krajowym przyznającym prokuraturze, której zadaniem jest kierowanie postępowaniem przygotowawczym oraz sprawowanie, w stosownych przypadkach, funkcji oskarżyciela publicznego w ramach późniejszego postępowania, kompetencję do udzielania zezwoleń na dostęp organu publicznego do danych o ruchu i danych o lokalizacji do celów postępowania przygotowawczego.

Dopłata do komunikacji miejskiej bez podatku

Wysokość wynagrodzenia podstawą wymiaru składki na ubezpieczenie społeczne

Zarzuty skargi kasacyjnej

Wyrokiem z 26.4.2019 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację M. M. i D. W. (dalej: Skarżąca) od wyroku Sądu Okręgowego z 10.10.2018 r., którym oddalono ich odwołania od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 30.10.2017 r., ustalającej podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne D. W. za okres od maja do sierpnia 2017 r., podlegającej ubezpieczeniom jako pracownik płatnika składek M. M.

Skarżąca zaskarżyła ww. wyrok w całości, wniosła o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu. W ocenie Skarżącej Sąd Apelacyjny przyjął za własne ustalenia faktyczne Sądu Okręgowego, podczas gdy te były sprzeczne ze zgromadzonym materiałem dowodowym.

Z uzasadnienia SN

W ocenie SN analiza uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia oraz wniesionej skargi kasacyjnej nie pozwala na stwierdzenie, że zachodzi przesłanka przedsądu w postaci oczywistej zasadności skargi. Należy bowiem podkreślić, że z mocy art. 398¹³ § 1 KPC. W niniejszej sprawie, we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, wskazano tylko na naruszenie przepisów prawa procesowego, powołując się na rażącą obrazę art. 233 § 1 w związku z art. 391 oraz art. 378 § 1 i art. 382 KPC i nie próbując powiązać zarzucanych uchybień z przepisami prawa materialnego, a tym samym wykazać wpływu zaistniałych – w ocenie Skarżącej – uchybień na wynik sprawy.

SN wskazał, że Skarżąca w istocie kwestionuje dokonaną przez Sąd drugiej instancji ocenę dowodów i ustalenia dotyczące określenia wysokości wynagrodzenia wnioskodawczyni w celu uzyskania wysokich świadczeń z ubezpieczenia społecznego. W myśl art. 398³ § 3 KPC oraz art. 398¹³ § 2 KPC, podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być jednak zarzuty dotyczące ustalania faktów lub oceny dowodów, a SN związany jest ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia.

Wzorzec godziwego wynagrodzenia w orzecznictwie SN

Następnie SN dodał, że istnieje utrwalone orzecznictwo odnoszące się do kwestionowania wysokości ustalonego przez strony wynagrodzenia za pracę i negowania – w ramach art. 41 ust. 12 i 13 ustawy z 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 423) – przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych wysokości wynagrodzenia stanowiącego podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, jeżeli okoliczności sprawy wskazują, iż zostało ono wypłacone na podstawie umowy sprzecznej z prawem, zasadami współżycia społecznego lub zawartej z zamiarem obejścia prawa (art. 58 KC.).

W uzasadnieniu uchwały SN z 27.4.2005 r., II UZP 1/05, Legalis SN zauważył, że umowa o pracę wywołuje skutki nie tylko bezpośrednie, dotyczące wprost wzajemnych relacji między pracownikiem i pracodawcą, lecz także dalsze, pośrednie, w tym w dziedzinie ubezpieczeń społecznych; kształtuje ona stosunek ubezpieczenia społecznego, określa wysokość składki, a w konsekwencji prowadzi do uzyskania odpowiednich świadczeń. Są to skutki doniosłe, zarówno z punktu widzenia interesu pracownika (ubezpieczonego), jak i interesu publicznego. Należy zatem uznać, że ocena postanowień umownych może i powinna być dokonywana również z punktu widzenia prawa ubezpieczeń społecznych. Godziwość wynagrodzenia – jedna z zasad prawa pracy (art. 13 KP) – zyskuje dodatkowy walor aksjologiczny. W prawie ubezpieczeń społecznych istnieje bowiem znacznie mocniejsza niż w prawie pracy bariera działania w ramach prawa, oparta na wymagającym ochrony interesie publicznym i zasadzie solidarności ubezpieczonych. Względność zasady godziwego wynagrodzenia, wyrażająca się koniecznością odniesienia się nie tylko do potrzeb pracownika, ale także świadomości społecznej oraz ogólnej sytuacji ekonomicznej i społecznej, nie powinna zresztą budzić wątpliwości. W związku z tym nadmiernemu uprzywilejowaniu płacowemu pracownika, które w prawie pracy mieściłoby się w ramach art. 353¹ KC, w prawie ubezpieczeń społecznych, w którym pierwiastek publiczny zaznacza się bardzo wyraźnie, można przypisać – w okolicznościach każdego konkretnego wypadku – zamiar nadużycia świadczeń z tego ubezpieczenia. Trzeba pamiętać, że alimentacyjny charakter tych świadczeń oraz zasada solidarności społecznej wymagają, żeby płaca – stanowiąca podstawę wymiaru składki – nie była ustalana ponad granicę płacy słusznej, sprawiedliwej i zapewniającej godziwe utrzymanie oraz żeby rażąco nie przewyższała wkładu pracy, a w konsekwencji, żeby składka nie przekładała się na świadczenie w kwocie nienależnej. Powyższy pogląd jest kontynuowany w licznych wyrokach i postanowieniach SN.

Ponadto SN zauważył, że w orzecznictwie wskazano, iż wzorzec godziwego wynagrodzenia, który czyni zadość ekwiwalentności zarobków do rodzaju i charakteru świadczonej pracy oraz posiadanych przez pracownika doświadczenia i kwalifikacji zawodowych będzie uwzględniał między innymi takie czynniki, jak: siatka wynagrodzeń obowiązująca w zakładzie pracy, średni poziom wynagrodzeń za taki sam lub podobny charakter świadczonej pracy w danej branży, wykształcenie, zakres obowiązków, odpowiedzialność materialna oraz dyspozycyjność (wyrok SN z 23.1.2014 r., I UK 302/13, Legalis).

Zakwestionowanie wysokości wynagrodzenia przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych

W niniejszej sprawie Sąd Apelacyjny rozważył wymienione wyżej okoliczności i ustalił, że zarówno wykształcenie, jak i kwalifikacje oraz doświadczenie zawodowe Skarżącej, a także zakres i rodzaj powierzonych jej obowiązków pracowniczych, nie uzasadniały ustalenia wynagrodzenia na stanowisku szefa kuchni w wysokości uzgodnionej w umowie o pracę na kwotę 5 000 zł. Sąd drugiej instancji wziął pod uwagę, że wykształcenie Skarżącej w dziedzinie hotelarstwa nie wskazywało, aby nabyła ona specjalistyczną wiedzę dotyczącą technologii przygotowywania potraw, jaką musi legitymować się szef kuchni. Podkreślił, że inni pracownicy zatrudnieni byli z wynagrodzeniami w wysokości 1 000 zł brutto miesięcznie. Skarżąca zatrudniona była wcześniej przez M. M. na stanowisku recepcjonistki i dyrektora do spraw handlowych za wynagrodzeniem minimalnym. Umowa na czas nieokreślony za wynagrodzeniem w wysokości 5 000 zł została podpisana po powzięciu przez strony stosunku pracy wiadomości, że Skarżąca jest w ciąży. Zatrudnienie Skarżącej za spornym wynagrodzeniem, w kontekście sytuacji ekonomicznej pracodawcy i potrzeb pracodawcy, nie było racjonalne.

Dokonana przez Sąd drugiej instancji ocena okoliczności faktycznych i związana z tym wykładnia przepisów mieszczą się, zdaniem SN, w granicach uznania sędziowskiego. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku przedstawiono w tym zakresie spójną argumentację. Zważywszy na motywy, jakimi kierował się Sąd Apelacyjny, treść uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi oraz treść zarzutów zgłoszonych w ramach podstawy kasacyjnej, w tym również odnoszących się do niedopuszczalnego kwestionowania oceny dowodów, brak jest podstaw do przyjęcia, że Skarżąca skutecznie wykazała niewątpliwe i widoczne prima facie naruszenie przepisów prawa stanowiących podstawę skargi.

Z powyżej przytoczonych względów SN na podstawie art. 398⁹ § 2 KPC odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Od 1.4.2021 r. zmiany w JPK (w tym w GTU)

Projekt zmian w JPK

Od 1.10.2020 r, czyli wraz z wejściem w życie art. 109 ust. 3b ustawy z 11.3.2004 r. o podatku od towarów i usług (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 106 ze zm., dalej: VATU), zaczęły obowiązywać nowe zasady prowadzenia przez podatników VAT ewidencji w formacie pliku JPK_V7. Kluczowe aspekty związane z zakresem ewidencji określa jednak rozporządzenie Ministra Finansów, Inwestycji i Rozwoju z dnia 18.10.2019 r. w sprawie szczegółowego zakresu danych zawartych w deklaracjach podatkowych i w ewidencji w zakresie podatku od towarów i usług (Dz.U. z 2019 r. poz. 1988; dalej: SzczegZakrDanDeklR).

Dużo już na temat aktu wykonawczego zostało powiedziane, napisane i poprzeklinane pod nosem. Boli fakt, że przepisy są zdecydowanie niejasne i rodzą dużo praktycznych wątpliwości. Boli nieporadny sposób, w jaki Dyrektor KIS próbuje łatać ewidentne w nich dziury. Boli świadomość, że SzczegZakrDanDeklR zostało opublikowane mniej więcej rok przed wejściem w życie. Było więc naprawdę dużo czasu na reakcję i poprawę tego, co złe. Boli wreszcie od tego wszystkiego głowa.

Minister Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej wreszcie sięga jednak po lekarstwo. Opublikował bowiem projekt rozporządzenia zmieniającego SzczegZakrDanDeklR. Idą więc zmiany. Przypatrzmy się złożonym propozycjom. W założeniu fiskusa, nowe zasady należy uwzględnić już w ewidencji za kwiecień 2021 r.

Zmiany w GTU

Zmiany w innych oznaczeniach

Ciekawa propozycja odnośnie transakcji między podmiotami powiązanymi. Oto bowiem oznaczenie „TP” ma dotyczyć jedynie transakcji, w których… kwota należności ogółem przekracza 15.000 PLN. To rodzi kilka kontrowersji:

Jeszcze „ciekawiej” ma być odnośnie oznaczenia „MPP”. Fiskus odstępuje od zasady, zgodnie z którą stosowane ma być ono wyłącznie w przypadku obowiązkowego charakteru split payment (czyli: załącznik 15 do VATU + kwota min. 15.000 PLN w relacji B2B).

Zgodnie z nową propozycją, oznaczenie „MPP” ma dotyczyć także transakcji objętych podzieloną płatnością dobrowolnie. Tak w ewidencji zakupów jak i sprzedaży. To brzmi jak pułapka. Strach pomyśleć, co lub kto ma o takich kryteriach decydować. Co zrobić np. z fakturą zakupu z fakultatywnym dopiskiem „mechanizm podzielonej płatności” od sprzedawcy, której nabywca wcale nie chce płacić w sposób podzielony (bo nie musi)? Albo odwrotnie, nabywca płaci w MPP za fakturę bez dopisku (bo może). Jest ambaras, dwoje nie chce naraz, tylko jak to oznaczyć?

Faktury uproszczone

Na koniec coś nieco bardziej optymistycznego. Projekt zakłada docelowe (jak się wydaje) rozwiązanie, zgodnie z którym nie trzeba będzie w ewidencji sprzedaży wyodrębniać paragonów z NIP uznawanych za fakturę uproszczoną (zgodnie z art. 106e ust. 5 pkt 3 VATU). Jak do tej pory, przepisy rozporządzenia Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z 17.12.2020 r. zmieniającego rozporządzenie SzczegZakrDanDeklR określały w tym zakresie datę graniczną 30.6.2021 r.

Podobne dobrodziejstwo dotyczy też faktur za przejazd autostradą lub wystawianych w formie biletu.

Prosty sposób na niższy podatek dla prawników

Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych – właściwość sądu

6.12.2019 r. Z.G. wniósł apelację wraz z wnioskiem o zwolnienie go z opłaty od kosztów postępowania apelacyjnego. Sąd II instancji skierował do Sądu Najwyższego pytanie prawne o następującej treści:

Czy wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych zawarty w apelacji podlega rozpoznaniu przez sąd I instancji czy sąd II instancji, a jeśli przez sąd II instancji, czy na postanowienie to służy zażalenie i do którego sądu: do innego składu sądu II instancji czy sądu przełożonego nad sądem II instancji?

W uzasadnieniu pytania stwierdzono, że wątpliwość dotyczy tego, czy wniosek taki podlega rozpoznaniu według przepisów KPC przed wejściem w życie ustawy z 4.7.2019 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r., poz. 1469; dalej: ZmKPC19), czy też przepisów w brzmieniu obowiązującym od 7.11.2019 r. Zgodnie z art. 11 ust. 1 ZmKPC19, sprawy w których przed dniem wejścia w życie ZmKPC19 wydano nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym, do czasu zakończenia postępowania w danej instancji podlegają rozpoznaniu zgodnie z przepisami, w brzmieniu dotychczasowym. Na mocy art. 9 ust. 4 ZmKPC19 do rozpoznania środków odwoławczych wniesionych i nierozpoznanych przed dniem wejścia w życie ZmKPC19 stosuje się przepisy KPC w brzmieniu dotychczasowym.

Sąd wskazał, że w rozpoznawanej sprawie 26.11.2018 r. wydano nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym, więc można przyjąć, iż właściwym do rozpoznania wniosku pozostaje Sąd I instancji, na co wskazuje również treść art. 105 ust. 1 ustawy z 28.7.2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 755; dalej: KSCU), według którego wniosek składa się do sądu, w którym sprawa się toczy, a w dniu wniesienia apelacji sprawa toczyła się w sądzie I instancji. Drugie stanowisko opiera się na założeniu, że wniosek taki powinien być rozpoznany przez sąd II instancji, w ramach postępowania incydentalnego wobec postępowania apelacyjnego, zgodnie z obecnie obowiązującym art. 371 KPC i art. 9 ust. 4 ZmKPC19, który jednak odnosi się tylko do apelacji, a nie do wniosku o zwolnienie od kosztów postępowania apelacyjnego.

W uzasadnieniu pytania prawnego stwierdzono, że z art. 394 § 1 KPC a contrario, art. 394^1a § 1 pkt 1 KPC i art. 394² § 1¹ KPC a contrario wynika, iż na postanowienie o odmowie zwolnienia od kosztów wydane przez sąd I instancji przysługuje zażalenie tzw. równoległe, co może wskazywać, że intencją ustawodawcy było rozpoznawanie przez sądy I instancji wszelkich wniosków o zwolnienie od kosztów sądowych. W niektórych sądach, m.in. w Sądzie Apelacyjnym w Krakowie, przyjęto, że wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych składany wraz z apelacją rozpoznaje sąd II instancji, a skoro postanowienie to wydaje już „po raz pierwszy” sąd odwoławczy, to postanowienie to już nie jest zaskarżalne zażaleniem. Skoro jednak ustawodawca przewidział zażalenie do sądu równoległego na podobne instytucjonalnie postanowienie sądu II instancji o odmowie ustanowienia adwokata, to za przeoczenie ustawodawcy można uznać brak regulacji w zakresie zażalenia na postanowienie sądu II instancji o odmowie zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd zadający pytanie podkreślił, że uzasadnienie projektu ZmKPC19 nie wskazuje na to, iż zamiarem ustawodawcy było doprowadzenie do wyłączenia w jakimkolwiek zakresie możliwości zaskarżenia odmowy zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu projektu ZmKPC19 wskazano wyłącznie jedno postanowienie, które w ramach nowelizacji przestało być zaskarżalne, czyli zarządzenie o wymiarze opłaty.

Sąd Najwyższy uznał, że wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych złożony z apelacją rozpoznaje sąd II instancji, odmawiając podjęcia uchwały w pozostałym zakresie. W ocenie Sądu Najwyższego irrelewantna dla sprawy jest okoliczność, że uprzednio sprawa została rozpoznana w postępowaniu upominawczym, w którym przed wejściem w życie ZmKPC19 doszło do wydania nakazu zapłaty. Do rozpoznania apelacji mają bowiem zastosowanie przepisy KPC w brzmieniu nadanym ZmKPC19. W uzasadnieniu uchwały wyjaśniono, że ustawodawca w ZmKPC19 odstąpił od dotychczasowego modelu podwójnej kontroli dopuszczalności apelacji w sądzie a quo i sądzie ad quem. Na skutek uchylenia art. 370 KPC i nadania nowego brzmienia art. 371 oraz art. 373 KPC, czynności wstępne związane z badaniem dopuszczalności apelacji, w tym kontrola uiszczenia opłaty od tego środka zaskarżenia, zostały skoncentrowane w sądzie II instancji.

Sąd Najwyższy uznał, że skoro rola sądu I instancji została ograniczona do zarejestrowania wpływu apelacji i czynności technicznej polegającej na przekazaniu akt sprawy sądowi II instancji, utrzymanie jego kompetencji do rozpoznania wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych byłoby rozwiązaniem nielogicznym i nieracjonalnym w świetle celów ZmKPC19. W konsekwencji regułę wyrażoną w art. 105 ust. 1 KSCU należy de lege lata rozumieć w ten sposób, że strona może zgłosić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych z apelacją w sądzie I instancji, jednak podlega on przekazaniu w celu jego rozpoznania sądowi II instancji jako właściwemu do kontroli dopuszczalności i merytorycznego rozstrzygnięcia apelacji.

Odmawiając podjęcia uchwały w pozostałym zakresie Sąd Najwyższy wyjaśnił, że przedstawione zagadnienie prawne, na tym etapie postępowania, miało charakter jedynie hipotetyczny, a jego rozstrzygnięcie nie było niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy w rozumieniu art. 390 § 1 KPC. Kwestia dopuszczalności zażalenia na postanowienie sądu II instancji o odmowie zwolnienia od kosztów sądowych mogłaby stać się istotną dopiero w razie oddalenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i zaskarżenia postanowienia oddalającego wniosek.

Transakcje łańcuchowe: nowe spojrzenie, wnioski jakby niezmienne

Zgodnie z art. 22 ust. 2 ustawy z 11.3.2004 r. o podatku od towarów i usług (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 106, ze zm., dalej: VATU), w przypadku gdy te same towary są przedmiotem kolejnych dostaw oraz są wysyłane lub transportowane bezpośrednio od pierwszego dostawcy do ostatniego w kolejności nabywcy, wysyłkę lub transport przyporządkowuje się wyłącznie jednej dostawie. To (jedyna w chwili obecnej) próba definiowania tzw. transakcji łańcuchowych. Czyli zjawiska tyleż powszechnego, co budzącego od lat wiele wątpliwości interpretacyjnych.

Niewiele pomagają w tym zakresie kolejne próby upraszczania przepisów w tym zakresie. Co więcej, nawet do tej pory wydawać by się mogło czytelne łańcuchy dostaw stają się przedmiotem analizy Dyrektora KIS. Warto na takie przypadki zerkać. Dają bowiem wiele do myślenia odnośnie tego, jak interpretować zmieniające się reguły prawne. I czy rzeczywiście odnośnie transakcji łańcuchowych nastała jakaś rewolucja. Oddajmy to pod rozwagę czytelnika.

Czego dotyczyła sprawa

Podatnik (nazwijmy go „C”) jest wyłącznym dystrybutorem towarów światowego lidera w diagnostyce weterynaryjnej w zakresie produktów do diagnostyki. Podatnik będzie nabywał towary od zagranicznego producenta („A”) za pośrednictwem innego podmiotu krajowego („B”). Transakcje będą dokonywane zgodnie regułą Incoterms 2020 DAP (Delivered at Place; dostarczone do miejsca). W formule DAP towar musi zostać dostarczony do konkretnego miejsca. Strona sprzedająca odpowiada za dostarczenie towaru do ustalonego miejsca i o określonym czasie, natomiast odpowiedzialność rozładunku leży po stronie nabywcy.

To producent „A” dokonywać będzie wyboru formy transportu – pomiędzy transportem kołowym a lotniczym, pakować, etykietować opakowania do dostawy, wystawiać listy przewozowe, zamawiać przewoźnika. Natomiast podatnik „C” będzie odpowiedzialny za kontakt z biurem, składanie zamówień wskazując na ilość towarów, miejsce i datę dostawy, odpowiadać będzie za przyjęcie towaru w magazynie E. położonym w kraju, magazynowanie, sprzedaż towarów do ostatecznych odbiorców.

Zgodnie z przyjętymi zasadami, do przeniesienia prawa do dysponowania towarem jak właściciel dojdzie w przypadku obydwu transakcji (tj. między „A” i „B” oraz między „B” i „C”) na terenie kraju. W świetle odwiecznych wątpliwości odnośnie opodatkowania VAT transakcji łańcuchowych, a także w kontekście różnorakich zmian legislacyjnych w tym zakresie, podatnik nabrał jednak wątpliwości w jaki sposób rozliczyć swój zakup.

Stanowisko organu

Wydając interpretację indywidualną z 26.2.2021 r., 0111-KDIB3-3.4012.741.2020.2.PK, Legalis, Dyrektor KIS uznał, że w sytuacji gdy obie dostawy w ramach transakcji łańcuchowej mają miejsce w kraju zakończenia wysyłki (w Polsce), to ostatnia w kolejności dostawa nie może być dostawa ruchomą – skoro poprzedza ją dostawa która również ma miejsce w kraju. Tym samym za dostawę ruchoma należy uznać dostawę między podmiotami „A” i „B”. W konsekwencji powyższego, podatnik będzie uprawniony do odliczenia podatku naliczonego wynikającego z otrzymanej faktury dokumentującej sprzedaż towarów wystawionej przez podmiot „B” w łańcuchu.

Co jednak warte odnotowania, „na marginesie” organ zaznaczył, że powyższe rozstrzygnięcie nie wynika z faktu, że transakcja jest oparta na regule DAP Incoterms, lecz z warunków na podstawie których są dokonywane dostawy.

Ulga na smog: najpierw skończ dom, potem myśl o ekologii