Jakie zmiany nastąpią w umowie o pracę?

W ustawie z 26.6.1974 r. Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 1320 ze zm.; dalej: KP) w 2022 r. zostaną wprowadzone zmiany dotyczące umowy o pracę. Jest to konsekwencja obowiązku wdrożenia przepisów dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1152 z 20.6.2019 r. w sprawie przejrzystych i przewidywalnych warunków pracy w Unii Europejskiej (Dz.Urz. UE L z 2019 r. Nr 186, s. 105, dalej: dyrektywa 2019/1152/UE). Celem dyrektywy 2019/1152/UE jest poprawa warunków pracy przez popieranie bardziej przejrzystego i przewidywalnego zatrudnienia. Termin na implementację unijnych przepisów to 1.8.2022 r. W związku z tym Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej przygotowało projekt ustawy o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw (druk UC118). Projekt przewiduje wprowadzenie nowych rozwiązań prawnych w zakresie umowy o pracę. Zmianie ulegnie m.in. treść umowy o pracę. Ponadto duże zmiany czekają umowę na okres próbny oraz umowę na czas określony.

Nadal w KP obowiązywać będą trzy rodzaje umów o pracę, które będą podstawą nawiązania stosunku pracy: umowa na okres próbny, umowa na czas określony oraz umowa na czas nieokreślony. Zgodnie z projektem zmiany KP stosunek pracy będzie nawiązywał się w dniu określonym w umowie jako dzień rozpoczęcia pracy, a jeżeli tego dnia nie określono – w dniu zawarcia umowy.

Zmiany w umowie na okres próbny

Zgodnie z projektem zmiany KP umowa o pracę na okres próbny nadal będzie zawierana na okres nieprzekraczający 3 miesięcy. Jednak KP będzie przewidywał od tej zasady wyjątki. Umowę o pracę na okres próbny zawierać będzie można na okres nieprzekraczający:

Strony stosunku pracy będą mogły wydłużyć w umowie o pracę na okres próbny wskazane okresy, nie więcej jednak niż o miesiąc, pod warunkiem, że jest to uzasadnione rodzajem pracy. Ponadto pracodawca i pracownik będą mogli uzgodnić w umowie o pracę, że umowa o pracę na okres próbny przedłuży się o czas urlopu, a także o czas innej usprawiedliwionej nieobecności pracownika w pracy, jeżeli wystąpią takie nieobecności. Ponowne zawarcie umowy o pracę na okres próbny z tym samym pracownikiem będzie możliwe, jeżeli pracownik będzie zatrudniony w celu wykonywania innego rodzaju pracy.

Jak zmieni się treść umowy o pracę

W związku z wejściem w życie nowelizacji KP podyktowanej implementacją dyrektywy 2019/1152/UE zmianie ulegnie sama treść umowy o pracę. Nadal umowa o pracę zawierana będzie na piśmie. Jeżeli umowa o pracę nie zostanie zawarta z zachowaniem formy pisemnej, pracodawca przed dopuszczeniem pracownika do pracy będzie musiał potwierdzić pracownikowi na piśmie ustalenia co do stron umowy, rodzaju umowy oraz jej warunków.

W obecnym brzmieniu art. 29 § 1 KP umowa o pracę określa strony umowy, rodzaj umowy, datę jej zawarcia oraz warunki pracy i płacy, w szczególności:

1. rodzaj pracy;
2. miejsce wykonywania pracy;
3. wynagrodzenie za pracę odpowiadające rodzajowi pracy, ze wskazaniem składników wynagrodzenia;
4. wymiar czasu pracy;
5. termin rozpoczęcia pracy.

W przypadku zawarcia umowy o pracę na czas określony w konkretnym celu lub przypadku, czego konsekwencją jest niezaliczanie jej do limity umów na czas określony, w umowie o pracę określa się ten cel lub okoliczności tego przypadku przez zamieszczenie informacji o obiektywnych przyczynach uzasadniających zawarcie takiej umowy.

Po zmianie przepisów zgodnie z projektem Ministerstwa Rodziny i Polityki Społecznej w treści umowy o pracę będzie musiało znaleźć się określenie stron umowy, adres siedziby pracodawcy, a w przypadku pracodawcy będącego osobą fizyczną – adres zamieszkania, a także rodzaj umowy, datę jej zawarcia oraz warunki pracy i płacy, w szczególności:

1. rodzaj pracy;
2. miejsce lub miejsca wykonywania pracy albo informację, że pracownik sam określa miejsce wykonywania pracy;
3. wynagrodzenie za pracę odpowiadające rodzajowi pracy, ze wskazaniem składników wynagrodzenia;
4. wymiar czasu pracy;
5. dzień rozpoczęcia pracy;
6. w przypadku umowy o pracę na okres próbny – czas trwania i warunki takiej umowy, w szczególności, gdy strony tak uzgodnią, postanowienie o przedłużeniu umowy o czas urlopu, a także o czas innej usprawiedliwionej nieobecności pracownika w pracy lub postanowienie o wydłużeniu umowy w sytuacji;
7. w przypadku umowy o pracę na czas określony – czas jej trwania lub dzień jej zakończenia.

Umowa na czas określony – zmiany w wypowiedzeniu

Komisja Europejska wskazała na nieuzasadnione nierówne traktowanie w zakresie warunków wypowiadania umów o pracę pracowników zatrudnionych na czas określony w porównaniu z pracownikami zatrudnionymi na czas nieokreślony. Jako aspekty nierówności wskazano:

W związku z tym w projekcie ustawy o zmianie KP oraz niektórych innych ustaw Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej przewidziało następujące zmiany dotyczące wypowiadania umowy na czas określony:

Przepisy przejściowe

Ustawa zmieniająca KP wchodzi w życie 1.8.2022 r. W tym dniu na rynku pracy będzie trwało wiele stosunków pracy. Projekt przewiduje, że do umów o pracę na czas określony, trwających w dniu wejścia w życie ustawy, które przed tym dniem zostały wypowiedziane, będzie się stosować przepisy dotychczasowe. Do postępowań dotyczących odwołania od wypowiedzenia umowy o pracę stosować się będzie przepisy dotychczasowe, jeżeli umowy te zostały wypowiedziane przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej KP.

Wiata jako przedmiot opodatkowania podatkiem od nieruchomości

Stan faktyczny

Spółka jest właścicielem nieruchomości, na której znajdują się liczne i różnorodne obiekty o charakterze przemysłowym i pomocniczym w stosunku do produkcji prowadzonej przez firmę. W tej drugiej grupie znajdują się też 4 wiaty, które na gruncie podatku od nieruchomości przez wiele lat były opodatkowane jako budynki. Zdaniem spółki dotychczasowa kwalifikacja jest błędna, gdyż żadna z wiat nie spełnia definicji budynku, a więc powinna zostać opodatkowana jako budowla. Ze względu na to, że przy tym założeniu podatek byłby mniejszy, spółka złożyła wniosek o stwierdzenie nadpłaty.

Organ podatkowy wszczął postępowania wymiarowe i wydał decyzję, w której uznał, że dotychczasowa kwalifikacja była prawidłowa, a więc sugerowana prze spółkę nadpłata nie występuje.

Stan prawny

Opodatkowaniu podatkiem od nieruchomości podlegają zarówno budynki, jak i budowle, przy czym zgodnie z ustawowymi definicjami:

Stanowisko WSA w Gdańsku

Sąd oddalił skargę spółki z następującymi uzasadnieniami co do poszczególnych wiat.

Wiata na odpady drewnopodobne stanowi obiekt budowlany jednobryłowy, parterowy, niepodpiwniczony. Jest to obiekt posiadający w poziomie przyziemia podmurówkę z bloczków betonowych, odcinkowo wykonaną jako żelbetowa, monolityczna. Zasadniczy układ konstrukcyjny wiaty stanowią poprzeczne ramy stalowe ze słupami oraz ryglami ze stalowych dwuteowników walcowanych. Obiekt ten został posadowiony na cokołach stóp fundamentowych, podmurówki posadowione są na ławach fundamentowych a przykrycie obiektu budowlanego stanowi dach wykonstruowany z blachy trapezowej, ułożonej na płatwiach stalowych. Wiata jest trwale związana z gruntem oraz została wydzielony z przestrzeni za pomocą przegród budowlanych. Pionowe przegrody zewnętrzne wykonstruowane zostały w strefie przyziemia jako pełnościenne podmurówki z bloczków betonowych, które odcinkowo wykonane zostały jako żelbetowe, monolityczne. Powyżej podmurówki ściany wykonano z zastosowaniem blachy trapezowej, natomiast ściany szczytowe oraz tylna posiadają przegrody pełnościenne na całej wysokości, ściana frontowa jest otwarta – widoczne są jedynie elementy konstrukcyjne ramy stalowej.

Druga wiata ma konstrukcję taką jak pierwsza, z tym że pionowe przegrody zewnętrzne wykonstruowane zostały z zastosowaniem blachy trapezowej.

W przypadku wiat trzeciej i czwartej słupy zostały zakotwione w cokołach fundamentowych, przegrody pionowe wykonane są z blachy trapezowej, a ściana tylna jest częściowa otwarta.

Powyższe opisy wskazują, że każda wiata ma wszystkie cechy budynku, a w szczególności ma fundament i ściany.

Stanowisko NSA

Sąd oddalił skargę kasacyjną spółki. Wskazał, że w zakresie wszelkiego rodzaju wiat w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że – w zależności od konkretnych ustaleń faktycznych w sprawie – mogą być one kwalifikowane jako budynki, budowle, ale także jako obiekty małej architektury. Na przykład w wyroku z 11.3.2020 r., II FSK 1043/18, Legalis, NSA wskazał, że wiaty na wózki sklepowe, z uwagi na cechy konstrukcyjne (brak fundamentów, przegród budowlanych wydzielających je z przestrzeni) nie mogą zostać uznane za budynki, lecz za wiaty stanowiące obiekty budowlane. Oceny zaś, czy w takim przypadku mamy do czynienia z budowlą czy obiektem małej architektury, należy dokonać mając na względzie zgromadzony materiał dowodowy. Nieprecyzyjna definicja „obiektu małej architektury” powoduje bowiem, że należy ją interpretować indywidualnie, w zależności od danego stanu faktycznego.

W niniejszej sprawie kluczowe znaczenie ma to, że (1) możliwe jest określenie obrysu wymienionych obiektów poprzez dokładne wskazanie granic przestrzeni zajmowanej przez obiekt budowlany oraz to, że (2) przegrody budowlane obiektu budowlanego są z nim konstrukcyjnie połączone. Podniesiona w skardze kasacyjnej argumentacja, skupiająca się na braku ścian obiektów w tradycyjnym znaczeniu (ściana z blachy), nie podważa skutecznie dwóch powyższych ustaleń. Także brak jednej ze ścian nie przeszkadza w uznaniu obiektu za budynek. Nie ma też żadnej wątpliwości, że opisany sposób połączenia wiat z gruntem stanowi fundament.

Zasadnie więc uznano wszystkie wiaty za budynki.

Kontrola ważności powołania sędziego Sądu Najwyższego

Stan faktyczny

Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego Sędziów Sądów Powszechnych postanowił o wszczęciu przeciwko sędzi M.F. postępowania dyscyplinarnego i przedstawieniu jej zarzutów dyscyplinarnych związanych z przewlekłością prowadzonych przez nią postępowań oraz opóźnieniami w sporządzaniu uzasadnień orzeczeń. J.M., działając jako Prezes SN kierujący pracą Izby Dyscyplinarnej (dalej: ID), wydał postanowienie wyznaczające właściwy sąd dyscyplinarny do rozpoznania tej sprawy. Następnie M.F. wniosła do SN m.in. powództwo o ustalenie nieistnienia stosunku służbowego między J.M. a SN. M.F. Podnosiła, że ze względu na okoliczności, w jakich doszło do powołania J.M. to postanowienie o wyznaczeniu sądu dyscyplinarnego zostało wydane przez osobę, której status powoduje, że sąd nie posiada przymiotu „niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy”. Tym samym w ocenie M.F. postępowanie dyscyplinarne wszczęte wobec niej przed tym sądem nie gwarantuje jej podstawowego prawa do rzetelnego procesu sądowego. M.F. wniosła dodatkowo o zawieszenie wszczętego przeciwko niej postępowania dyscyplinarnego. Rozpoznająca ten pozew Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych SN powzięła wątpliwości co do wykładni prawa UE.

Stanowisko TS

Trybunał konsekwentnie podkreśla, że odesłanie prejudycjalne nie ma służyć wydawaniu opinii doradczych w przedmiocie pytań ogólnych i hipotetycznych, lecz ma być podyktowane potrzebą skutecznego rozstrzygnięcia sporu (wyrok TS z 26.3.2020 r., Miasto Łowicz i Prokurator Generalny, C-558/18, Legalis i C‑563/18, EU:C:2020:234, pkt 44). Z treści art. 267 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz.Urz. UE C z 2016 r. Nr 202, s. 47; dalej: TFUE) wynika, że orzeczenie w trybie prejudycjalnym musi być „niezbędne”, aby umożliwić sądowi odsyłającemu „wydanie wyroku” w zawisłej przed nim sprawie. Trybunał wielokrotnie przypominał w tej kwestii, że zarówno z brzmienia, jak i z systematyki art. 267 TFUE wynika, iż warunkiem zastosowania procedury prejudycjalnej jest rzeczywiste istnienie przed sądem krajowym sporu, w którym ten sąd ma wydać orzeczenie pozwalające na uwzględnienie orzeczenia prejudycjalnego (wyrok Miasto Łowicz i Prokurator Generalny, pkt 46).

Trybunał podkreślił, że ustanowiona w art. 267 TFUE współpraca między nim a sądami krajowymi wymaga co do zasady, aby sąd odsyłający był właściwy do rozstrzygnięcia sporu w postępowaniu głównym, tak aby tego sporu nie można było uznać za czysto hipotetyczny (postanowienie TS z 6.9.2018 r., Di Girolamo, C‑472/17, EU:C:2018:684, pkt 31). Zdaniem TS – chociaż w pewnych wyjątkowych okolicznościach można przyjąć odmienne założenie – takiego rozwiązania nie można zastosować w niniejszej sprawie.

Po pierwsze TS stwierdził, że pytania skierowane do Trybunału w niniejszej sprawie są nieodłącznie związane z inną sprawą niż sprawa w postępowaniu głównym. Przedłożone w niniejszej sprawie pytania mają bowiem służyć sądowi odsyłającemu do przeprowadzenia oceny, czy powołanie J.M. na Prezesa SN kierującego pracą ID i wyznaczenie przez tego sędziego sądu dyscyplinarnego właściwego do prowadzenia postępowań dyscyplinarnych, takich jak to wszczęte przeciwko M.F., są zgodne z prawem UE. W konsekwencji – czy sąd dyscyplinarny wyznaczony w ten sposób przez J.M. do rozpoznania sprawy dyscyplinarnej M.F. stanowi niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony uprzednio na mocy ustawy w rozumieniu art. 47 ak. 2 KPP. W tych okolicznościach, w celu dokonania pełnej oceny zakresu tych pytań i udzielenia na nie stosownej odpowiedzi Trybunał uznał, że byłby zmuszony uwzględnić w większym stopniu istotne okoliczności charakteryzujące tę inną sprawę niż oprzeć się na kontekście sprawy w postępowaniu głównym, jak wymaga tego art. 267 TFUE.

Po drugie M.F. nie jest uprawniona do bezpośredniego zaskarżenia przed sądem powołania J.M. na Prezesa SN kierującego pracą ID ani postanowienia J.M. wyznaczającego sąd dyscyplinarny właściwy do rozpoznania jej sprawy dyscyplinarnej. Mogła ona jedynie podnieść przed tym sądem zarzut dotyczący ewentualnego wynikającego z tego postanowienia naruszenia jej prawa do tego, aby ta sprawa została rozpoznana przez niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony uprzednio na mocy ustawy. Trybunał przypomniał, że już po wpłynięciu rozpatrywanego wniosku, orzekł, iż polskie prawo w zakresie, w jakim powierza Prezesowi SN kierującemu pracą ID prawo do dyskrecjonalnego wyznaczania sądu dyscyplinarnego właściwego miejscowo do prowadzenia postępowań dyscyplinarnych przeciwko sędziom sądów powszechnych, czyli sędziom, na których może ciążyć obowiązek dokonywania wykładni i stosowania prawa Unii nie spełnia wymogu wynikającego z art. 19 ust. 1 ak. 2 TUE, zgodnie z którym sprawy te powinny być rozpoznawane przez sąd „ustanowiony na mocy ustawy” [wyrok TS z 15.7.2021 r., Komisja/Polska (System odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziów), C-791/19, Legalis EU:C:2021:596, pkt 176]. W ocenie TS art. 19 ust. 1 ak. 2 Traktatu o Unii Europejskiej (Dz.Urz. UE C z 2016 r. Nr 202, s. 13; dalej: TUE), w zakresie, w jakim ustanawia taki wymóg, należy również uznać za mający skutek bezpośredni, w związku z czym zasada pierwszeństwa prawa Unii nakłada na wyznaczony w ten sposób sąd dyscyplinarny obowiązek odstąpienia od stosowania przepisów krajowych, na mocy których dokonano tego wyznaczenia, i w rezultacie uznania się za niewłaściwy do rozpoznania przekazanej mu w ten sposób sprawy.

Po trzecie, pytania sformułowane przez sąd odsyłający są w szczególności związane z faktem, że krajowy porządek prawny został zmieniony przez polskiego ustawodawcę, tak aby, jego zdaniem, uniemożliwić w przyszłości sprawowanie skutecznej kontroli sądowej nad procesem powoływania sędziów SN. Trybunał wskazał, że już po wpłynięciu rozpoznawanego wniosku w wyroku z 2.3.2021 r., A.B. i in. (Powołanie sędziów Sądu Najwyższego – Odwołanie) (C-824/18, Legalis EU:C:2021:153) orzekł m.in., iż art. 19 ust. 1 ak. 2 TUE należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwia się on przepisom zmieniającym obowiązujący stan prawa krajowego, na podstawie których, mimo wniesienia przez kandydata na stanowisko sędziego sądu (takiego jak SN) odwołania od rozstrzygnięcia organu (takiego jak KRS), o nieprzedstawieniu jego kandydatury i o przedstawieniu Prezydentowi RP wniosku o powołanie innych kandydatów, rozstrzygnięcie to jest prawomocne w zakresie dotyczącym przedstawienia tych innych kandydatów, w związku z czym odwołanie nie stanowi przeszkody dla powołania tych ostatnich przez Prezydenta RP, a ewentualne uchylenie tego rozstrzygnięcia w części dotyczącej nieprzedstawienia wniosku o powołanie odwołującego się kandydata nie może prowadzić do ponownej oceny sytuacji tego kandydata pod kątem ewentualnego powołania go na rozpatrywane stanowisko.

Po trzecie Trybunał podkreślił w szczególności, że takie naruszenia art. 19 ust. 1 ak. 2 TUE mogą pojawić się w okolicznościach, w których wszystkie istotne elementy charakteryzujące proces powoływania do pełnienia urzędu sędziego SN w określonym krajowym kontekście prawno‑faktycznym mogą wzbudzić w przekonaniu jednostek wątpliwości natury systemowej co do niezawisłości i bezstronności sędziów powołanych w wyniku tego procesu. Jednak TS podkreślił, że ewentualny brak możliwości kontroli sądowej w kontekście takiego procesu nominacyjnego może w niektórych przypadkach nie stanowić, jako taki, problemu z punktu widzenia wymagań prawa Unii, wynikających w szczególności z art. 19 ust. 1 ak. 2 TUE. Trybunał stwierdził, że powództwo, takie jak w postępowaniu głównym, ma zasadniczo na celu doprowadzenie do pewnego rodzaju stwierdzenia nieważności erga omnes powołania J.M. na stanowisko sędziego SN, mimo że na gruncie prawa krajowego ogół jednostek nie jest i nigdy nie był uprawniony do podważenia powołania sędziego w drodze bezpośredniego powództwa o stwierdzenie nieważności lub o unieważnienie takiego powołania.

Reasumując Trybunał (wielka izba) orzekł, że wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, z którym wystąpił Sąd Najwyższy (Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych) jest niedopuszczalny.

Fiskus ułatwia pracodawcom rozliczenie Ukraińców

Aktywizacja zawodowa Ukraińców ma być lepsza

Czym będzie zwolnienie z powodu siły wyższej?

Do 2.8.2022 r. Polska zobowiązana jest wdrożyć dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1158 z 20.6.2019 r. w sprawie równowagi między życiem zawodowym a prywatnym rodziców i opiekunów oraz uchylającą dyrektywę Rady 2010/18/UE (Dz.Urz. UE L z 2019 r. Nr 188, s. 79; dalej: dyrektywa 2019/1158/UE). W związku z tym Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej przygotowało projekt ustawy o zmianie ustawy Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw z 15.2.2022 r. (druk UC118). Zgodnie z projektem w dziale VI ustawy z 26.6.1974 r. Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 1320 ze zm.; dalej: KP) dotyczącym czasu pracy po art. 148 zostanie dodany art. 148¹ KP.

Zgodnie z Preambułą dyrektywy 2019/1158/UE wszyscy pracownicy powinni zachować prawo do czasu wolnego od pracy, bez uszczerbku dla nabytych lub nabywanych praw pracowniczych, z powodu działania siły wyższej w pilnych i niespodziewanych sprawach rodzinnych, zgodnie z warunkami określonymi przez państwa członkowskie. W myśl art. 7 dyrektywy 2019/1158/UE państwa członkowskie wprowadzą niezbędne środki w celu zapewnienia, aby każdy pracownik miał prawo do czasu wolnego od pracy z powodu działania siły wyższej w pilnych sprawach rodzinnych spowodowanych chorobą lub wypadkiem, jeżeli niezbędna jest natychmiastowa obecność pracownika. Państwa członkowskie mogą ograniczyć prawo pracownika do czasu wolnego od pracy z powodu działania siły wyższej do określonej ilości czasu przypadającej na rok lub na konkretny przypadek.

Zasady udzielania zwolnienia z powodu siły wyższej

Projekt Ministerstwa Rodziny i Polityki Społecznej zakłada, że pracownikowi będzie przysługiwać zwolnienie od pracy z powodu działania siły wyższej, w pilnych sprawach rodzinnych spowodowanych chorobą lub wypadkiem, jeżeli niezbędna będzie natychmiastowa obecność pracownika.

Wymiar takiego zwolnienia to 2 dni albo 16 godzin w roku kalendarzowym. Pracownik będzie mógł samodzielnie decydować o tym, czy wykorzysta zwolnienie godzinowo czy w dniach. O sposobie wykorzystania w danym roku kalendarzowym zwolnienia będzie decydował pracownik w pierwszym wniosku o udzielenie takiego zwolnienia złożonym w danym roku kalendarzowym. Oznacza to, że pracownik w jednym roku może zdecydować, iż chce korzystać ze zwolnienia w godzinach, a w kolejnym roku, że będzie wykorzystywał zwolnienie w dniach. Co ważne, pracodawca będzie miał obowiązek udzielić zwolnienia od pracy na żądanie zgłoszone przez pracownika we wniosku najpóźniej w dniu korzystania z tego zwolnienia.

Zwolnienie od pracy z powodu siły wyżej udzielane w wymiarze godzinowym, dla pracownika zatrudnionego w niepełnym wymiarze czasu pracy ustalane będzie proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy tego pracownika. Niepełna godzina zwolnienia od pracy zaokrąglana będzie w górę do pełnej godziny. Taka sama zasada, w zakresie zwolnienia od pracy udzielanego w wymiarze godzinowym, będzie stosowana do pracownika, dla którego dobowa norma czasu pracy, wynikająca z odrębnych przepisów, jest niższa niż 8 godzin.

W okresie tego zwolnienia od pracy z powodu siły wyższej pracownik zachowa prawo do wynagrodzenia w wysokości połowy wynagrodzenia. Oznacza to, że zwolnienie będzie w części płatne.

Najważniejsze zasady dotyczące zwolnienia:

Szczególna ochrona pracownika

Pracownik, który podejmie decyzję o skorzystaniu ze zwolnienia z powodu siły wyżej będzie podlegał szczególnej ochronie. Ochrona ta przejawiać się będzie następująco.

Po pierwsze po zakończeniu wykorzystywania zwolnienia pracodawca będzie miał obowiązek dopuścić pracownika do pracy na dotychczasowym stanowisku, a jeżeli nie będzie to możliwe, na stanowisku równorzędnym z zajmowanym przed rozpoczęciem zwolnienia na warunkach nie mniej korzystnych od tych, które by obowiązywały, gdyby pracownik nie korzystał ze zwolnienia.

Po drugie pracodawca, który dopuści się naruszenia przepisów o zwolnieniu od pracy z powodu działania siły wyższej musi się liczyć z odpowiedzialnością wykroczeniową. Do katalogu wykroczeń przeciwko prawom pracownika zostanie bowiem dodane nowe wykroczenie. Kara za naruszenie przepisów o zwolnieniu od pracy z powodu siły wyższej będzie mogła zostać orzeczona przez sąd w wysokości od 1000 do 30000 zł.

Po trzecie skorzystanie przez pracownika z prawa do zwolnienia nie będzie mogło być podstawą do jakiegokolwiek niekorzystnego traktowania pracownika ani nie będzie mogło spowodować jakichkolwiek negatywnych konsekwencji wobec niego. Pracownik, którego uprawnienie zostało naruszone przez pracodawcę będzie mieć prawo do odszkodowania w wysokości nie niższej niż minimalne wynagrodzenie za pracę.

Krąg uprawnionych do skorzystania ze zwolnienia

Prawo do zwolnienia od pracy z powodu działania siły wyższej będzie przysługiwało pracownikom świadczącym pracę na podstawie Kodeksu pracy. Ponadto określone szczególne grupy pracowników również będą cieszyć się nowym uprawnieniem. Do uprzywilejowanej grupy zaliczą się m.in.: policjanci, strażacy, żołnierze zawodowi, funkcjonariusze Straży Granicznej, funkcjonariusze Służby Więziennej, funkcjonariusze Krajowej Administracji Skarbowej. W ich sytuacji, podobnie jak w przypadku pracowników kodeksowych, skorzystanie ze zwolnienia będzie się wiązało z mniejszym wynagrodzeniem. Zachowają oni bowiem prawo do połowy przysługującego im uposażenia.

Polski Ład do poprawki: Odliczenie składki zdrowotnej od dochodu

Wraz z wejściem w życie ustawy z 29.10.2021 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2021 r. poz. 2105; dalej: ZmPDOFizPrU21) uchylony został art. 27b ustawy z 26.7.1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 1128; dalej: PDOFizU), a wraz z nim możliwość odliczenia od podatku składki na ubezpieczenie zdrowotne w wysokości 7,75% podstawy wymiaru. Brak tego odliczenia został zrównoważony podwyższeniem kwoty wolnej od podatku do 30.000 zł, progu dochodów w skali podatkowej do 120.000 zł, a także nowym odliczeniem od dochodu, zwanym ulgą dla klasy średniej. Powyższe rozwiązania nie spotkały się jednak z entuzjazmem lepiej zarabiających podatników, a już w szczególności przedsiębiorców rozliczających się metodą liniową, na podstawie art. 30c PDOFizU.

Ta ostatnia grupa została wyłączona ze wszystkich wskazanych wyżej preferencji, co więcej, dalece niekorzystnie zmienił się sposób jej naliczania. Zgodnie z art. 81 ust. 1 i 2 ustawy z 27.8.2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 1285; dalej: ŚOZŚrPubU), w miejsce kwoty nie niższej niż 75% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia pojawił się dochód. Dla podatników rozliczających się liniowo składka została obniżona do 4,9% podstawy wymiaru. Nadal natomiast składka nie podlega odliczeniu.

Podejmując próby łatania dziur Polskiego Ładu, ustawodawca skupił się na podatnikach rozliczających się skalą podatkową. To oni mają zyskać obniżkę stawki podatku do 12%, w zamian za utratę wyjątkowo problematycznej ulgi dla klasy średniej. Przy okazji jednak ustawodawca przypomniał sobie o pozostałych podatnikach, w tym najbardziej poszkodowanych, a więc tych rozliczających się liniowo. Mają oni zyskać limitowaną możliwość odliczania składki zdrowotnej.

Odliczenie składki zdrowotnej: podatek liniowy

Zgodnie z projektem przedsiębiorcy rozliczający się według 19% stawki podatku zyskają możliwość odliczenia od dochodu lub zaliczenia do kosztów uzyskania przychodów zapłaconej przez podatnika składki na ubezpieczenie zdrowotne, związanej z działalnością opodatkowaną w tej formie. Wysokość rocznego odliczenia ma być jednak ograniczona. Limit obliczony zostanie na bazie limitu składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe, tj. rocznej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, ogłoszonej w roku poprzednim.

Limit będzie stanowił kwotę stanowiącą 4,9% (stawka składki na ubezpieczenie zdrowotne płaconych przez podatników opodatkowanych podatkiem liniowym) z trzydziestokrotności prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej. Przykładowo w 2022 r. będzie to 177.660 zł. Zatem maksymalna kwota do odliczenia za 2022 r. wyniesie 8.700 zł (ustawodawca proponuje bowiem zaokrąglenie do setek złotych). Wysokość tej kwoty będzie podlegała corocznie podwyższeniu o wskaźnik odpowiadający ilorazowi rocznej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, ogłoszonej w roku poprzednim po zaokrągleniu do pełnych 100 złotych w górę.

Odliczenie składki zdrowotnej: ryczałt i karta podatkowa

Brak możliwości odliczania od podatku składki zdrowotnej dotknął również podatników rozliczających się w sposób zryczałtowany na podstawie przepisów ustawy z 20.11.1998 r. o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 1993; dalej: RyczałtU). Składka zdrowotna nie zależy tu od przychodu, lecz została określona, nomen omen ryczałtowo, w zależności od osiągniętego progu przychodowego w trakcie roku.

Projektodawca pamięta również o tej grupie zmian do tzw. Polskiego Ładu. Zgodnie z ogłoszonym pomysłem zyskają oni prawo do odliczenia części zapłaconych składek zdrowotnych. Podatnicy korzystający z ryczałtu będą mogli odliczać od przychodu 50% zapłaconych składek zdrowotnych. Podatnicy rozliczający się kartą podatkową również zyskają pewną korzyść. Odliczeniu ma podlegać kwota stanowiąca 19% składki na ubezpieczenie zdrowotne, zapłaconej w roku podatkowym w związku z prowadzoną działalnością opodatkowaną w tej formie.

Rozliczenia PIT w związku z nagrodami w konkursie marketingowym

Stan faktyczny

Spółka akcyjna zajmuje się produkcją i wydawaniem gier wideo. Stworzyła m.in. grę X, tj. internetową grę karcianą, osadzoną w realiach świata stworzonego w literaturze. Gra jest oparta na modelu Free-to-play (F2P) i zawiera opcjonalne mikrotransakcje. W celu podniesienia rywalizacji wśród graczy spółka wprowadziła oficjalną serię rozgrywek e-sportowych, dając graczom możliwość walki o tytuł mistrza świata. W trybie rywalizacji przewidziane są oficjalne oraz licencjonowane turnieje rozgrywane w sezonach, z których każdy będzie trwać kilka miesięcy. Podczas sezonu gracze będą uzyskiwać punkty – crown points.

Spółka zamierza udzielać prawa (licencji) do organizacji licencjonowanych turniejów wybranym niezależnym podmiotom, także z zagranicy (dalej: organizatorzy). Spółka nie będzie występować w charakterze zlecającego zorganizowanie eventów podmiotom trzecim. Zawsze to organizatorzy będą występować do spółki z wnioskiem o wyrażenie zgody na przeprowadzenie licencjonowanych turniejów. Organizatorom nie będzie przysługiwać wynagrodzenie od spółki z tytułu zorganizowania turniejów. Będą oni odpowiedzialni za przekazywanie nagród dla zwycięzców turniejów we własnym imieniu i na własną rzecz, oraz to na nich będą spoczywać wszystkie niezbędne formalności związane z organizacją i przeprowadzeniem turnieju. Ponadto organizator może bezpośrednio pobierać opłaty za bilety od widzów – będą one stanowić jego przychód. Co więcej organizator może samodzielnie zawierać umowy ze sponsorami wydarzenia.

Zdarzać się będą sytuacje, że spółka będzie zawierać z organizatorami umowy sponsoringowe. Wtedy spółka będzie przekazywała pulę na nagrody pieniężne, natomiast warunki podziału nagrody pomiędzy uczestników-zwycięzców będą uregulowane w regulaminie. Organizatorzy będą przekazywać nagrody sponsorowane przez spółkę w swoim imieniu i na swoją rzecz. Umowy sponsoringowe będą zakładać także, że cała nagroda sponsorowana przez spółkę będzie przekazana na rzecz uczestników turniejów. W turniejach będą mogły wziąć udział zarówno soby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą, jak i te nieprowadzące takiej działalności, przy czym osoby te będą rezydentami różnych krajów. To do organizatorów będzie należeć obowiązek zbierania informacji o osobach biorących udział w turniejach. Dane te nie będą przekazywane następnie do spółki, gdyż to organizatorzy będą wyłącznymi administratorami danych osobowych uczestników turniejów. Mogą być one organizowane poza terytorium Polski, a udział w nich będzie dla uczestników bezpłatny.

Spółka złożyła wniosek o wydanie interpretacji podatkowej, pytając, czy w powyższym układzie będzie ona płatnikiem PIT od nagród wypłacanych uczestnikom przez organizatorów. Zdaniem spółki odpowiedź jest negatywna, gdyż płatnikiem będą organizatorzy. Jednak organ interpretujący uznał, że skoro podmiotem finansującym nagrody będzie spółka, to ona też będzie musiała spełnić obowiązki płatnika PIT od tych nagród (według stawki 10%).

Stan prawny

Zgodnie z art. 41 ust. 4 ustawy z 26.7.1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 1128; dalej: PDOFizU) płatnicy są obowiązani pobierać zryczałtowany podatek dochodowy, m.in. od nagród w grach i konkursach. Natomiast w myśl ogólnej definicji płatnikiem jest osoba obowiązana na podstawie przepisów prawa podatkowego do obliczenia i pobrania od podatnika podatku i wpłacenia go we właściwym terminie organowi podatkowemu – art. 8 ustawy z 29.8.1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 1540). Takim przepisem prawa podatkowego jest m.in. powyższy art. 41 ust. 4 PDOFizU.

Stanowisko WSA w Warszawie

Sąd przyznał rację spółce i uchylił zaskarżoną interpretację. Zdaniem sądu brak jest podstaw do uznania, że podmiotem dokonującym wypłat z tytułu wygranej w konkursie nie jest podmiot organizujący i przeprowadzający konkurs, lecz inny podmiot, np. ten ponoszący ciężar ekonomiczny zorganizowania konkursu.

Stanowisko NSA

Sąd oddalił skargę kasacyjną organu. Podkreślił, że płatnikami są podmioty dokonujące wypłat świadczeń, a spółka nie wypłaca nagród. Ma być jedynie ich sponsorem, te zaś mają być wręczane przez organizatorów we własnym imieniu i na własną rzecz. Oznacza to, że w chwili ich wydawania organizatorzy będą dysponowali środkami finansowymi przeznaczonymi na nagrody. Nie można zgodzić się z twierdzeniami organu, że płatnikiem jest podmiot, który jako sponsor przekazuje organizatorom konkursów nagrody dla graczy, ponieważ ponosi ich ekonomiczny ciężar. Okoliczność ta nie oznacza, iż to spółka jest płatnikiem zryczałtowanego podatku dochodowego od tych nagród w sytuacji, w której są one wypłacane przez inny podmiot.

Dane o karalności podstawą określenia czasu przestępstwa niealimentacji

Opis stanu faktycznego

Aktem oskarżenia z 25.4.2018 r. oskarżono R.G. o to, że w okresie od 24.3.2015 r. do 30.1.2018 r. w W., uchylał się od obowiązku alimentacyjnego wobec D.G. i Ł.G., określonego wyrokiem SR w W., III Wydział Rodzinny i Nieletnich z 20.8.2009 r., III RC 516/08, na kwotę 400 zł miesięcznie na rzecz każdego z uprawnionych, przy czym łączna wysokość powstałych wskutek tego zaległości stanowi równowartość co najmniej 3 świadczeń miesięcznych, przez co naraził uprawnionych na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, tj. o czyn z art. 209 § 1a KK.

Sąd Rejonowy w W. wyrokiem nakazowym z 11.6.2018 r., II K 469/18, uznał R.G. za winnego zarzucanego mu czynu, przyjmując, że zachowania tego dopuścił się w okresie od 1.6.2017 r. do 30.1.2018 r. – i za to, na podstawie art. 209 § 1a w zw. z art. 34 § 1a pkt 1, w zw. z art. 35 § 1 ustawy z 6.6.1997 r. Kodeks karny (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 2345 ze zm.; dalej: KK) skazał go na karę trzech miesięcy ograniczenia wolności, nakładając obowiązek wykonywania w tym okresie nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 20 godzin w stosunku miesięcznym. Ponadto na podstawie art. 72 § 1 pkt 3 w zw. z art. 34 § 3 KK, zobowiązał oskarżonego do wykonywania ciążącego na nim obowiązku łożenia na utrzymanie D.G. i Ł.G. Orzeczenie zawierało rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów sądowych.

Wobec złożenia przez oskarżyciela publicznego sprzeciwu od wyroku nakazowego, SR w W. po przeprowadzeniu rozprawy, wyrokiem z 10.12.2019 r., II K 469/18, uznał R.G. winnym tego, że w okresie od 24.3.2015 r. do 30.1.2018 r. w W., uchylał się od obowiązku alimentacyjnego wobec D.G. i Ł.G., określonego wyrokiem SR w W., III Wydział Rodzinny i Nieletnich z 20.8.2009 r., III RC 516/08 na kwotę 400 zł miesięcznie na rzecz każdego z uprawnionych, przy czym łączna wysokość powstałych wskutek tego zaległości stanowi równowartość co najmniej 3 świadczeń miesięcznych, przez co naraził uprawnionych na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, tj. czynu z art. 209 § 1a KK.

Sąd skazał R.G. za to przestępstwo na podstawie art. 209 § 1a w zw. z art. 34 § 1 i 1a pkt 1, w zw. z art. 35 § 1 KK na karę 5 miesięcy ograniczenia wolności połączonej z obowiązkiem wykonywania nieodpłatnej kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 20 godzin w stosunku miesięcznym. Ponadto na mocy art. 34 § 3 w zw. z art. 72 § 1 pkt 3 KK zobowiązał oskarżonego do wykonywania ciążącego na nim obowiązku łożenia na utrzymanie synów D.G. i Ł.G.

Wobec niezaskarżenia powyższego wyroku orzeczenie uprawomocniło się 18.12.2019 r.

Na podstawie art. 521 § 1 KPK powyższy wyrok zaskarżył Rzecznik Praw Obywatelskich w drodze kasacji nadzwyczajnej, na korzyść skazanego R.G. Na podstawie art. 523 § 1 i art. 458 w zw. z art. 518 KPK zarzucił rażące naruszenie prawa procesowego, a mianowicie art. 366 § 1 i art. 413 § 2 pkt 1 KPK polegające na niewyjaśnieniu przez przewodniczącego rozprawy wszystkich istotnych okoliczności sprawy, dotyczących poprzedniej karalności oskarżonego, a w konsekwencji błędnym określeniu przypisanego oskarżonemu czynu, co doprowadziło do jego skazania za uchylanie się od ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego wobec synów D.G. i Ł.G. w okresie od 24.3.2015 r. do 30.1.2018 r., mimo że uprzednio wyrokiem nakazowym SR w W. z 24.7.2019 r., II K 508/19 został prawomocnie skazany za taki sam czyn popełniony w okresie od 31.5.2017 r. do 30.1.2018 r.

W konkluzji autor kasacji wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy SR w W. do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu kasacji Rzecznika Praw Obywatelskich wniesionej na korzyść skazanego, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę SR w W. do ponownego rozpoznania.

Uzasadnienie SN

Zdaniem SN kasacja okazała się zasadna i to w sposób oczywisty, co uzasadniało jej rozpoznanie na posiedzeniu bez udziału stron w trybie art. 535 § 5 KPK.

Nie ulega wątpliwości, że w niniejszej sprawie doszło do rażącego naruszenia przepisów prawa procesowego, a mianowicie art. 366 § 1 i art. 413 § 2 pkt 1 KPK, polegającego na niewyjaśnieniu przez przewodniczącego rozprawy wszystkich istotnych okoliczności dotyczących poprzedniej karalności oskarżonego i braku wzięcia pod uwagę faktu, że był on już uprzednio skazany prawomocnie za czyn, który znajdował się w ramach czasowych czynu obecnie osądzonego. Słusznie bowiem wskazuje skarżący, że R.G. został już skazany uprzednio wyr. SR w W. z 24.7.2019 r., II K 508/19 za taki sam czyn penalizowany na mocy art. 209 § 1a KK, popełniony w okresie od 31.5.2017 r. do 30.1.2018 r.

Tym wyrokiem SR w W. uznał R.G. winnym tego, że w okresie od 31.5.2017 r. do 30.1.2018 r. w W., uchylał się od wykonywania obowiązku alimentacyjnego wobec D.G. i Ł.G., określonego co do wysokości wyrokiem Sądu Rejonowego w W., III Wydział Rodzinny i Nieletnich z 20.8.2009 r., III RC 516/08 na kwotę po 400 zł miesięcznie na rzecz każdego z uprawnionych, przy czym łączna wysokość powstałych wskutek tego zaległości stanowiła równowartość co najmniej 3 świadczeń miesięcznych, przez co naraził uprawnionych na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Za to, na podstawie art. 209 § 1a w zw. z art. 34 § 1a pkt 1 KK Sąd wymierzył oskarżonemu karę 6 miesięcy ograniczenia wolności połączoną z obowiązkiem wykonywania nieodpłatnej kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 20 godzin w stosunku miesięcznym. Ponadto na podstawie art. 72 § 1 pkt 3 w zw. z art. 34 § 3 KK, Sąd zobowiązał oskarżonego do wykonywania ciążącego na nim obowiązku łożenia na utrzymanie synów w okresie wykonywania kary ograniczenia wolności (według akt SR w W. w sprawie II K 508/19).

Wobec niezaskarżenia rozstrzygnięcia przez strony, wyrok uprawomocnił się 22.8.2019 r. (k. 80, 84 akt SR w W., II K 508/19).

W tej sytuacji widoczne jest na pierwszy rzut oka, że doszło do rażącego naruszenia wskazanych w zarzucie kasacyjnym przepisów, które doprowadziło do skazania za przestępstwo niealimentacji także (ale nie wyłącznie) za okres już objęty prawomocnym wyrokiem skazującym. Okres niealimentacji przypisany R.G. w drugim wyroku objął w całości okres niealimentacji określony w wyroku wcześniejszym, to jest od 31.5.2017 r. do 30.1.2018 r., a ponadto wcześniejsze miesiące począwszy od 24.3.2015 r. Trafnie przy tym wskazuje Rzecznik Praw Obywatelskich, że orzekający w sprawie SR w W. nie wystąpił o aktualne dane z Krajowego Rejestru Karnego. Procedując na rozprawie 10.12.2019 r. Sąd dopuścił co prawda dowód z karty karnej, jednak informacje w niej zawarte były aktualne na 23.4.2018 r., a więc nie na czas wyrokowania w sprawie. W konsekwencji, przewodniczący kierujący rozprawą nie wywiązał się z ustawowego, wynikającego z art. 366 § 1 KPK, obowiązku czuwania, aby wyjaśnione zostały wszystkie okoliczności sprawy.

Sąd Najwyższy wielokrotnie już wskazywał, że konieczne jest zachowanie przez przewodniczącego szczególnej staranności przy rozpoznawaniu spraw o przestępstwa niealimentacji w celu ustalenia prawidłowego okresu popełnienia czynu z art. 209 § 1 KK (por. wyrok SN z 20.11.2012 r., II KK 281/12, Legalis). W sprawach o przestępstwa niealimentacji zgromadzenie danych o karalności ma istotne znaczenie przede wszystkim z punktu widzenia prawidłowego określenia czasu trwania przestępstwa będącego przedmiotem osądu (por. wyrok SN z 23.2.2021 r., IV KK 186/20. Legalis). W niniejszej sprawie wskutek zaniechania dokonania aktualnych ustaleń w zakresie karalności R.G., doszło do dwukrotnego skazania za ten sam fragment czynu dotyczącego niealimentacji. Z uwagi na to, że okres uchylania się od obowiązku alimentacyjnego objęty skazaniem późniejszym jest dłuższy i wykracza poza okres niealimentacji określony w wyroku wcześniejszym, nie zachodzi w tym wypadku bezwzględna przyczyna odwoławcza w postaci powagi rzeczy osądzonej z art. 439 § 1 pkt 8 KPK.

Kumulacja sankcji za naruszenie reguł konkurencji

Stan faktyczny

Od 2010 r. spółka B. wprowadziła nowy system taryf w odniesieniu do niektórych usług. W związku z tym w 2011 r. belgijski organ regulacyjnym sektora pocztowego (dalej: IBPT) nałożył na bpost grzywnę w wysokości ponad 2 mln euro za naruszenie zasady niedyskryminacji. Sąd w Brukseli stwierdził nieważność decyzji IBPT, uzasadniając, że rozpatrywana praktyka cenowa nie była dyskryminująca. Wyrok ten, który stał się prawomocny, został wydany po rozpoznaniu odesłania prejudycjalnego, w którym zapadł wyrok z 11.2.2015 r., bpost (C-340/13, Legalis EU:C:2015:77). W międzyczasie, w 2012 r., belgijski organ ochrony konkurencji uznał, że B. dopuściła się nadużycia pozycji dominującej, przyjmując ten nowy system taryf. Ze względu na to nadużycie na B. nałożono grzywnę w wysokości ponad 37 mln euro. Sąd w Brukseli stwierdził nieważność decyzji organu ochrony konkurencji ze względu na jej niezgodność z zasadą ne bis in idem. Sąd ten uznał, że postępowania prowadzone przez organ regulacyjny sektora pocztowego i przez organ ochrony konkurencji dotyczyły tych samych czynów.

Stanowisko TS

Zasada

Zasada ne bis in idem stanowi podstawową zasadę prawa Unii, która jest wyrażona w art. 50 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (Dz.Urz. UE z 2012 r. Nr 326, s. 391; dalej: KPP). Postanowienie to stanowi, że nikt nie może być ponownie sądzony lub ukarany w postępowaniu karnym za ten sam czyn zabroniony pod groźbą kary, w odniesieniu do którego zgodnie z ustawą został już uprzednio uniewinniony lub za który został już uprzednio skazany prawomocnym wyrokiem na terytorium Unii.

Warunek bis

W odniesieniu do warunku bis TS uznał, że aby orzeczenie sądowe można było uznać za prawomocny wyrok wydany w przedmiocie czynów będących przedmiotem innego postępowania, należy upewnić się nie tylko, że to orzeczenie się uprawomocniło, lecz także iż zostało wydane w następstwie dokonania oceny sprawy co do istoty (wyrok TS z 5.6.2014 r., M, C-398/12, Legalis EU:C:2014:1057, pkt 28, 30).

W niniejszej sprawie nieważność decyzji organu regulacyjnego sektora pocztowego stwierdzono w prawomocnym wyroku, w którym bpost uniewinniono w sprawie, w której prowadzone było wobec niej postępowanie na podstawie sektorowych przepisów pocztowych. Z zastrzeżeniem dokonania weryfikacji tego stwierdzenia przez sąd odsyłający, TS stwierdził, że pierwsze postępowanie zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem.

Warunek idem

Co do warunku idem TS wskazał, że z treści art. 50 KPP wynika, iż wprowadza on zakaz ponownego sądzenia lub karania w postępowaniu karnym tej samej osoby za to samo przestępstwo. Sąd odsyłający stwierdził, że dwa postępowania będące przedmiotem postępowania głównego dotyczą tej samej osoby prawnej, czyli B.

Zgodnie z orzecznictwem TS znaczącym kryterium dla celów oceny tożsamości czynu jest kryterium tożsamości zdarzenia, rozumiane jako istnienie całości, na którą składają się nierozdzielnie ze sobą związane konkretne okoliczności, które doprowadziły do uniewinnienia lub prawomocnego skazania danej osoby. Artykuł 50 KPP zakazuje nakładania za identyczne czyny kilku sankcji o charakterze karnym po zakończeniu różnych wszczętych w tym celu postępowań (wyrok TS z 20.3.2018 r., Garlsson Real Estate i in., C-537/16, Legalis EU:C:2018:193, pkt 37). Trybunał sprecyzował, że z warunku idem wynika wymóg, aby zdarzenia były tożsame. Przez tożsamość zdarzenia rozumie się bowiem całość, na którą składają się konkretne okoliczności wynikające z wydarzeń, które są co do zasady takie same, ponieważ obejmują tego samego sprawcę i są ze sobą nierozdzielnie związane w czasie i przestrzeni.

Trybunał wskazał, że do sądu odsyłającego należy ustalenie, czy czyny, które stanowiły przedmiot dwóch postępowań wszczętych na podstawie, odpowiednio, przepisów sektorowych i prawa konkurencji są identyczne. W tej sytuacji do tego sądu należy zbadanie czynów uwzględnionych w każdym z postępowań, a także domniemanego okresu naruszenia. W przypadku gdyby sąd odsyłający uznał, że czyny będące przedmiotem dwóch wskazanych postępowań są identyczne, zdaniem TS, takie ponowne uwzględnienie tych samych czynów stanowiłoby ograniczenie prawa zagwarantowanego w art. 50 KPP.

Ograniczenie

Ograniczenie stosowania zagwarantowanej w art. 50 KPP zasady ne bis in idem może być uzasadnione na podstawie art. 52 ust. 1 KPP (wyrok TS z 27.5.2014 r., Spasic, C-129/14 PPU, Legalis EU:C:2014:586, pkt 55, 56). Zgodnie z art. 52 ust. 1 zd. 1 KPP wszystkie ograniczenia w korzystaniu z praw i wolności uznanych w KPP muszą być przewidziane ustawą oraz szanować istotę tych praw i wolności. Zgodnie z art. 52 ust. 1 zd. 2. KPP – z zastrzeżeniem zasady proporcjonalności – ograniczenia tych praw i wolności mogą zostać wprowadzone wyłącznie wtedy, gdy są konieczne i rzeczywiście odpowiadają celom interesu ogólnego uznawanym przez Unię lub potrzebom ochrony praw i wolności innych osób.

Trybunał stwierdził, że w niniejszej sprawie do sądu odsyłającego należy zbadanie, czy udział każdego z danych organów krajowych, w odniesieniu do którego istnieje domniemanie, że spowodował kumulację postępowań i sankcji, był przewidziany przez prawo. Taka możliwość kumulacji postępowań i sankcji szanuje istotę art. 50 KPP, pod warunkiem że uregulowanie krajowe nie pozwala na prowadzenie postępowania i karania odnośnie do tych samych czynów w ramach tego samego naruszenia lub celem realizowania tego samego celu, lecz przewiduje jedynie możliwość kumulacji postępowań i sankcji na podstawie odmiennych przepisów.

W odniesieniu do kwestii, czy ograniczenie prawa podstawowego zagwarantowanego w art. 50 KPP wynikające ze zdublowania postępowań i kumulacji sankcji na podstawie przepisów sektorowych i prawa konkurencji odpowiada celowi interesu ogólnego, TS stwierdził, że dwa uregulowania rozpatrywane w postępowaniu głównym służą uzasadnionym celom, które są odrębne. I tak celem przepisów sektorowych rozpatrywanych w postępowaniu głównym, transponujących dyrektywę 97/67/WE, jest liberalizacja rynku wewnętrznego usług pocztowych.

Trybunał przypomniał, że zasada proporcjonalności wymaga, aby kumulacja postępowań karnych i sankcji przewidziana w przepisach krajowych nie wykraczała poza granice tego, co odpowiednie i konieczne do realizacji uzasadnionych celów przyświecających danemu uregulowaniu, przy czym jeśli jest możliwy wybór spośród wielu odpowiednich środków, należy wybrać ten najmniej uciążliwy, zaś wynikające z tego niedogodności nie mogą być nadmierne w stosunku do zamierzonych celów (wyrok Menci, pkt 46).

Trybunał stwierdził, że zadaniem sądu odsyłającego będzie ustalenie w świetle przepisów krajowych, które były podstawą do wszczęcia postępowań, odpowiednio, przez organ regulacyjny sektora pocztowego i przez organ ochrony konkurencji, czy kumulacja sankcji o charakterze karnym może być uzasadniona w postępowaniu głównym faktem, że te postępowania służą celom uzupełniającym, których przedmiotem są różne aspekty tego samego bezprawnego zachowania (wyrok Menci, pkt 44). W odniesieniu do ściśle niezbędnego charakteru takiej kumulacji postępowań i sankcji TS stwierdził, że należy ocenić, czy istnieją jasne i precyzyjne zasady pozwalające przewidzieć, jakie czyny i zaniechania mogą stanowić przedmiot kumulacji postępowań i sankcji, oraz zapewniające koordynację między poszczególnymi organami, czy dwa postępowania były prowadzone w sposób wystarczająco skoordynowany i w krótkim czasie oraz czy sankcja nałożona w odpowiednim wypadku w związku z postępowaniem pierwszym pod względem chronologicznym została uwzględniona przy ocenie drugiej sankcji. Trybunał wskazał, że do sądu odsyłającego należy zweryfikowanie w świetle wszystkich okoliczności sporu w postępowaniu głównym, czy w niniejszej sprawie spełnione są powyższe przesłanki.

W ramach podsumowania należy wskazać, że Trybunał orzekł, że art. 50 w zw. z art. 52 ust. 1 KPP należy interpretować w ten sposób, iż nie stoi on na przeszkodzie ukaraniu osoby prawnej grzywną za popełnienie naruszenia prawa konkurencji Unii, gdy w odniesieniu do tych samych czynów wobec osoby tej wydano już, po przeprowadzeniu postępowania dotyczącego naruszenia przepisów sektorowych mających za przedmiot liberalizację danego rynku, prawomocne orzeczenie, pod warunkiem że istnieją jasne i precyzyjne zasady pozwalające przewidzieć, jakie czyny i zaniechania mogą stanowić przedmiot kumulacji postępowań i sankcji oraz zapewniające koordynację między dwoma właściwymi organami, że dwa postępowania były prowadzone w sposób wystarczająco skoordynowany i w krótkim czasie oraz iż wszystkie nałożone sankcje odpowiadają wadze popełnionych naruszeń.