Granice sportowego wymiaru sprawiedliwości

Stan faktyczny

ZD był byłym prezesem, a MI byłym członkiem zarządu Juventus Football Club SpA (dalej: Juventus). W 2022 r. prokuratura Włoskiej Federacji Piłki Nożnej (FIGC) wniosła do organu orzekającego FIGC (dalej: sąd FIGC) powództwo przeciwko kilku włoskim klubom, w tym Juventusowi, oraz przeciwko kilku członkom ich kierownictwa. Oskarżyła ich o naruszenie zasad lojalności, fair play i uczciwości. W szczególności organ ten zarzucił ZD i MI, że uczestniczyli oni we wprowadzeniu systemu fikcyjnych zysków kapitałowych na łączną kwotę przekraczającą 60 mln euro poprzez dokonywanie lub zatwierdzanie w sprawozdaniach finansowych i bilansach księgowych Juventusu za lata 2020 i 2021 m.in. nieprawdziwych oświadczeń dotyczących transferów zawodników.

W toku postępowania sąd FIGC nałożył na ZD i MI karę dyscyplinarną polegającą na zakazie wykonywania działalności zawodowej w ramach FIGC przez okres 2 lat wraz z wnioskiem o rozszerzenie obowiązywania tej kary na FIFA, którą zaakceptował. ZD i MI zaskarżyli to orzeczenie do sądu administracyjnego dla Lacjum (sąd odsyłający).

Pytania prejudycjalne przedstawione przez ten sąd dotyczyły zgodności z prawem UE włoskich przepisów, które ustanawiają środki prawne zapewniające jednostkom ochronę sądową przed karami, jakie może na nie nałożyć krajowe stowarzyszenie sportowe. Ponadto odnoszą się do zgodności z prawem UE tych krajowych przepisów w zakresie, w jakim pozwalają one uprzednio takiemu stowarzyszeniu na wymierzenie takich kar.

Stanowisko TS

Stosowanie podstawowych swobód

Z utrwalonego orzecznictwa TS wynika, że art. 45  Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (wersja skonsolidowana) (Dz.Urz. UE C z 2016 r. Nr 202, s. 47; dalej: TFUE), który jest bezpośrednio skuteczny, stoi na przeszkodzie jakiemukolwiek środkowi opartemu na przynależności państwowej lub mającemu zastosowanie niezależnie od przynależności państwowej, który może stawiać obywateli Unii w niekorzystnej sytuacji, w przypadku gdyby chcieli podjąć pracę na terytorium państwa członkowskiego innego niż państwo członkowskie pochodzenia, uniemożliwiając im opuszczenie tego państwa lub zniechęcając ich do tego (wyrok TS z 4.10.2024 r., FIFA, C-650/22, Legalis, pkt 86).

Postanowienie art. 56 TFUE, które ustanawia zarówno na rzecz usługodawców, jak i usługobiorców swobodę świadczenia usług, stoi na przeszkodzie jakiemukolwiek przepisowi, nawet stosowanemu bez rozróżnienia, który może ograniczać korzystanie z tej swobody przez to, że zakazuje, utrudnia lub czyni mniej atrakcyjną działalność tych usługodawców w państwach członkowskich innych niż te, w których mają oni siedzibę (wyrok TS z 21.12.2023 r., European Superleague Company, C-333/21, Legalis, pkt 247).

W ocenie TS w niniejszej sprawie rozpatrywane kary mogą ograniczać swobodę przepływu pracowników lub swobodę świadczenia usług przysługujące członkom kierownictwa, na których kary te zostały nałożone, w zależności od systemu prawnego, w ramach którego członkowie ci mogą wykonywać działalność zawodową w państwach członkowskich innych niż Republika Włoska.

Trybunał orzekł, że art. 45 i 56 TFUE należy interpretować w ten sposób, iż nie stoją one na przeszkodzie przepisom krajowym, które zgodnie z ich wykładnią dokonaną przez właściwe sądy krajowe pozwalają krajowemu stowarzyszeniu sportowemu – z uwagi na autonomię prawną, jaka mu przysługuje na podstawie prawa krajowego – na nałożenie na członków kierownictwa spółek sportowych kary polegającej na czasowym zakazie wykonywania działalności zawodowej wchodzącej w zakres kompetencji tego stowarzyszenia ze względu na fałszywe oświadczenia finansowe i księgowe złożone z naruszeniem zasad lojalności, fair play i uczciwości, do których przestrzegania członkowie kierownictwa takich spółek są zobowiązani na podstawie uregulowań, do których stosowania właściwe jest owo stowarzyszenie, pod warunkiem że:

Kontrola sądowa kar

Art. 19 ust. 1 ak. 2 TUE zobowiązuje państwa członkowskie do ustanowienia środków niezbędnych do zapewnienia jednostkom poszanowania ich prawa do skutecznej ochrony sądowej w dziedzinach objętych prawem Unii. Zasada skutecznej ochrony sądowej praw i wolności, jakie jednostki wywodzą z prawa Unii, do której to zasady odnosi się to postanowienie, stanowi ogólną zasadę unijnego prawa wynikającą z tradycji konstytucyjnych wspólnych państwom członkowskim, wyrażoną w szczególności w art. 47 Karty Praw Podstawowych UE (Dz.Urz. UE C z 2010 r. Nr 83, s. 389; dalej: KPP).

Trybunał przypomniał, że państwa członkowskie na podstawie art. 19 ust. 1 ak. 2 TUE, powinny zapewnić, by wszystkie organy orzekające jako „sądy” w rozumieniu prawa Unii w kwestiach związanych ze stosowaniem lub wykładnią tego prawa i należące w związku z tym do systemu środków odwoławczych w dziedzinach objętych tym prawem czyniły zadość wszystkim wymogom immanentnie związanym ze skuteczną ochroną sądową.

Trybunał orzekł, że art. 19 ust. 1 ak. 2 TUE w związku z art. 47 KPP należy interpretować w ten sposób, iż nie stoi on na przeszkodzie przepisom krajowym, które zgodnie z ich wykładnią dokonaną przez właściwe sądy krajowe ograniczają uprawnienia sądu krajowego mającego dokonać kontroli kary wymierzonej przez krajowe stowarzyszenie sportowe „po wyczerpaniu środków prawnych na wszystkich szczeblach krajowego sportowego wymiaru sprawiedliwości” do uprawnienia polegającego na przyznaniu odszkodowania, jeżeli uzna on, że ta kara jest niezgodna z prawem, z wyłączeniem uprawnień polegających, z jednej strony, na zarządzeniu środków tymczasowych do czasu wydania orzeczenia co do istoty sprawy, a z drugiej strony, na uchyleniu tej kary i spowodowaniu ustania jej skutków, pod warunkiem, że przynajmniej organ należący do tego „krajowego sportowego wymiaru sprawiedliwości”, który orzeka w ostatniej instancji:

Radny pyta o wynagrodzenia w szpitalu. Sąd wyznacza granice dostępu

Wnioskodawca – radny powiatu – w  trybie dostępu do informacji publicznej zwrócił się do szpitala o udostępnienie:

Wnioski dotyczyły łącznie 25 pielęgniarek i pielęgniarzy, 19 ratowników medycznych oraz 62 lekarzy. Udostępnienie informacji zgodnych z wnioskiem wymagałoby anonimizacji, przeanalizowania i opracowania ponad 100 dokumentów księgowych.

Uzasadniając szczególną istotność żądanych informacji dla interesu publicznego, wnioskodawca wskazał, że dane umożliwią mu dokonanie rzeczywistej analizy przyczyn zadłużenia, oceny skuteczności działań naprawczych, co stworzy podstawę do racjonalizacji działań i pozwoli na podejmowanie decyzji przez wnioskującego radnego w sposób odpowiedzialny i świadomy.

Odmowa udzielenia informacji publicznej

Szpital częściowo odmówił udzielenia informacji publicznej. Udostępnił zestawienie obejmujące wysokość wynagrodzenia pracowników medycznych. Zestawienie nie zawierało danych wystawców dokumentów ani informacji o liczbie przepracowanych godzin.

W zakresie odmowy udzielenia informacji szpital wskazał, że zakres oczekiwanych danych i sposób ich udostępnienia (zestawienia) oznaczają, że jest to informacja przetworzona.

Dodatkowo radny nie ma wpływu ani na tworzenie programu naprawczego, ani jego realizację. Sytuacja finansowa szpitala (prowadzonego w formie spółki kapitałowej) wynika ze sprawozdania finansowego, do którego radny ma dostęp.

W uzasadnieniu swojej decyzji szpital podnosił także, że wnioskodawca nadużywa prawa do informacji publicznej – był to 53. wniosek w czasie około roku, z którym radny wystąpił do szpitala. Procedowany wniosek pokrywa się z innymi, złożonymi wcześniej, różniąc się konfiguracją oddziałów, których ma dotyczyć informacja. Organ wskazał, że wnioski powodują zakłócenie funkcjonowania administracji szpitala i mają na celu udręczenie jego pracowników.

Wskazano, że lekarz/pielęgniarka/ratownik medyczny zatrudniony na podstawie kontraktu nie jest wyłączony z ochrony prywatności (art. 5 ust. 2 DostInfPubU). Dotyczy to wysokości wynagrodzenia oraz wykazu godzin pracy, niezależnie od tego, czy zadania wykonywane są na podstawie umowy o pracę czy też na podstawie kontraktu.

Skargi połączone do wspólnego rozpoznania

Wnioskodawca złożył 7 skarg, wskazując na naruszenia DostInfPubU oraz KPA. W zarzutach wskazywał, że:

Skargi zostały połączone do wspólnego rozpoznania.

Rozstrzygnięcie sądu

Sąd oddalił skargę wskazując, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

W uzasadnieniu podał, że:

Jak oznaczać treści AI? Kodeks postępowania wskazuje standardy

KNF zarzuca małym instytucjom płatniczym ryzykowne powiązania

Małe instytucje płatnicze (MIP) powinny zniknąć z rynku. Zaś prowadzący je przedsiębiorcy powinni dostać okres przejściowy na wygaszenie działalności w obecnej formie. Taką propozycję, przy okazji konsultacji i opiniowania projektu ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu rozwoju rynku finansowego oraz zwiększenia stabilności finansowej na tym rynku (nr z wykazu: UC132) złożyła Komisja Nadzoru Finansowego (KNF).

Według niej „osoby lub podmioty kontrolujące MIP bardzo często posiadają powiązania międzynarodowe wysokiego ryzyka, obejmujące m.in. Federację Rosyjską, Republikę Białorusi, czy kraje Unii Euroazjatyckiej. MIP często wykorzystywane są również do obsługi płatniczej podmiotów z branż wysokiego ryzyka, w szczególności hazardu (także dostawców działających nielegalnie w Polsce) i obrotu kryptowalutami”.

Podejrzana działalność zamiast innowacji

MIP-y to spółki oferujące np. portfele elektroniczne, aplikacje do rozliczeń między użytkownikami albo przekazy pieniężne na rynku krajowym. Do porządku prawnego MIP-y zostały wprowadzone w 2018 r. jako mniej sformalizowana alternatywa dla krajowych instytucji płatniczych (do ich założenia jest wymagane zezwolenie KNF oraz kapitał).

W OSR do wprowadzającej to rozwiązanie ustawy wskazywano, że „nowa forma działalności może zainteresować start-upy, które nie są w stanie spełnić wymogów typowych dla instytucji płatniczych, ale chcą przetestować swoje rozwiązania zanim trafią one do szerokiego grona odbiorców”. Przekonywano również, że „status MIP pozwoli im sprawdzić się na rynku, by później starać się o licencję KIP lub znaleźć inwestora czy partnera biznesowego, który posiada odpowiednie zezwolenie”.

W piśmie do resortu finansów KNF wskazuje, że po 8 latach obowiązywania nowych przepisów można stwierdzić, że „rozwiązania te nie spełniły założeń regulacyjnych, a otrzymywane w ostatnich kilku latach wnioski o wpis MIP do rejestru nie posiadają w ogóle waloru innowacyjności finansowej”. KNF zauważa również, że „początkowe zainteresowanie tą formą działalności przez start-upy, ustąpiło miejsca tworzeniu podmiotów szelfowych (na sprzedaż) oraz podmiotów faktycznie nieprowadzących działalności w zakresie usług płatniczych lub prowadzących ją w bardzo ograniczonym zakresie, a wykorzystujących wpis do rejestru jako MIP do uwiarygodnienia swojej działalności”. Nie sprawdziły się również prognozy co do przejściowego charakteru prowadzenia działalności jako MIP.

KNF podkreśla, że „analiza powiązań osób zarządzających lub kontrolujących MIP oraz głównych obszarów aktywności biznesowej MIP (także w zakresie ich działalności hybrydowej) wskazuje na bardzo wysokie ryzyko wykorzystywania działalności tych podmiotów w procederze prania pieniędzy i obchodzenia sankcji oraz w obsłudze transakcji oszukańczych”.

KNF skarży się również na brak wystarczających mechanizmów umożliwiających jej skuteczny nadzór nad podejrzanymi podmiotami. Proponuje 18 miesięcy na zakończenie działalności MIP, chyba że ta w terminie roku od wejścia w życie ustawy złoży wniosek o zezwolenie na działalność jako KIP.

Zmiany tak, ale nie likwidacja

Julia Mysłowska, adwokat i senior associate w kancelarii KKG Legal wskazuje, że choć wątpliwości KNF mają uzasadnienie, bo struktura MIP bywa nadużywana, to nie jest przekonana, czy całkowita likwidacja MIP-ów jest konieczna.

– Funkcjonują bowiem na rynku podmioty mające status MIP, które działają zgodnie z prawem, zaś ze względu na rozmiary prowadzonej działalności nie są w stanie spełnić wszystkich wymogów, jakie są przewidziane dla KIP. Mało tego, w mojej ocenie MIP jest formą, która powinna być „dostępna” dla podmiotów we wczesnej fazie rozwoju, które w tym celu poczyniły już znaczne nakłady i poniosły istotne koszty – stwierdza mec. Mysłowska.

Przekonuje, że należy wyeliminować ryzyka, o których pisze KNF, ale pozostawić możliwość prowadzenia działalności jako MIP. Odmiennego zdania jest Rafał Wojciechowski, adwokat z kancelarii RightWayLegal.

– Stanowisko UKNF jest odpryskiem szerszego problemu – ułatwień dla niektórych instytucji do wejścia na rynek finansowy lub kapitałowy określonych w sposób, który jest nieadekwatny do ryzyka działalności. Mówimy o podmiotach uzyskujących stosowne uprawnienia na podstawie tzw. „wpisu do rejestru”. Przykładem, oprócz MIP, są również Zarządzający Alternatywnymi Spółkami Inwestycyjnymi (ZASI), którzy posiadają uprawnienia do zarządzania aktywami klientów określonymi w sposób podobny do Towarzystw Funduszy Inwestycyjnych (TFI) wobec funduszy inwestycyjnych – wylicza mec. Wojciechowski.

Nasz rozmówca wskazuje, że w ostatnich latach doszło do m.in. uregulowania rynku crowdfundingu (de facto jego likwidacji). O potrzebie daleko posuniętych ograniczeń przekonaliśmy się również przy okazji kryptowalut.

Konsumenci będą lepiej chronieni

– Z praktyki działania KNF oraz zmian przepisów w ostatnich latach wynika jasno, że nadzór w Polsce powinien być ścisły i skuteczny, nakierowany na ochronę uczestników rynku. Można się zgadzać z tym kierunkiem lub nie, ale jest to fakt. Utrzymywanie zatem w systemie prawa instytucji, które posiadają istotne uprawnienia do świadczenia usług na rzecz klientów rynku finansowego lub kapitałowego, a jednocześnie nie muszą spełniać wyśrubowanych kryteriów organizacyjnych, prawnych lub finansowych i nie podlegają pełnemu nadzorowi – jest więc nielogiczne. Jeśli do tego dodamy fakt, że zakres działalności MIP i ZASI na poziomie obsługi mniej doświadczonych inwestorów i na mniejszych wolumenach jest podobny do KIP i TFI, naturalne wydaje się pytanie o utrzymywanie takiego dualizmu – stwierdza Rafał Wojciechowski.

Według niego naruszenia i ryzyka, o których pisze KNF, są konsekwencją niższych wymogów regulacyjnych i wąskiego nadzoru, które dziś próbuje się zaostrzyć. Nasz rozmówca stwierdza, że aby przeciwdziałać ryzykom wymienionym przez KNF nie wystarczy poprawienie nadzoru. Konieczna jest likwidacja bardziej liberalnych form prowadzenia działalności finansowej.

– Wiem, że to dość kontrowersyjna opinia, lecz kilkanaście lat doświadczeń na rynku finansowym i kapitałowym wzmacnia we mnie przekonanie, że nie ograniczenia dla konsumentów (np. dolny limit dla objęcia obligacji) a właśnie profesjonalizacja podmiotów rynku jest właściwym sposobem eliminacji lub ograniczenia ryzyka. Silne, dobrze zorganizowane instytucje finansowe są silnymi ogniwami rynku i zwiększają poziom ochrony dla najmniej doświadczonych jego uczestników – mówi Wojciechowski.

Zmiany w VAT przy imporcie towarów

Zgodnie z art. 2 pkt 7 ustawy z 11.3.2004 r. o podatku od towarów i usług (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 775; dalej: VATU), import towarów to przywóz towarów z terytorium państwa trzeciego na terytorium Unii Europejskiej. Import towarów jest pełnoprawną czynnością opodatkowaną VAT. Z uwagi na swoją specyfikę cechuje się jednak zestawem szczególnych przepisów określających zasady opodatkowania.

Ministerstwo Finansów co pewien czas nowelizuje te przepisy, często w celu odformalizowania oraz „zachęcania” podatników do korzystania z procedur importowych na terytorium kraju. Pamiętajmy, że miejscem importu towarów jest terytorium państwa członkowskiego, na którym towary znajdują się w momencie ich wprowadzenia na terytorium Unii Europejskiej. Zatem często nie jest to terytorium kraju i istnieje szereg rozwiązań umożliwiających względnie sprawne zaimportowanie towaru wykorzystywanego w Polsce w innej jurysdykcji (np. procedury tranzytowe, procedura 4200, przedstawiciele podatkowi). Przyjrzyjmy się zaproponowanym przez Ministerstwo Finansów zmianom przepisów VATU dotyczących importu towarów.

Dokumenty do rozliczenia VAT importowego

Od czerwca 2025 r. w związku z modyfikacjami systemu AIS/IMPORT PLUS zmianie uległ m.in. zakres danych wymaganych dla zgłoszeń uproszczonych. Zgłoszenie uproszczone nie zawiera danych dotyczących należności celnych i podatkowych. Należności są wyliczone dopiero w zgłoszeniu uzupełniającym, analogicznie do zgłoszeń realizowanych w ramach pozwolenia na wpis do rejestru zgłaszającego. Proponowana zmiana w art. 33 ust. 1 VATU ma na celu doprecyzowanie katalogu dokumentów, w których podatnik obowiązany jest do obliczania i wykazywania kwoty podatku z tytułu importu towarów i jednoznaczne wskazanie, że w przypadku stosowania uproszczeń, o których mowa w art. 166 i art. 182 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 952/2013 z dnia 9.10.2013 r. ustanawiającego unijny kodeks celny (Dz.Urz. UE L z 2013 r. Nr 269, s. 1; dalej: UKC), podatnik obowiązany jest do obliczenia i wykazania kwoty podatku w zgłoszeniu uzupełniającym w rozumieniu przepisów celnych.

Analogiczne zmiany, polegające na dodaniu wyrazów „zgłoszenie uzupełniające”, zostały zaproponowane w art. 33 ust. 2a i 3 oraz w art. 33a ust. 2 pkt 3, ust. 5, 7 i 8 VATU.

Zmiany w procedurze uproszczonej z art. 33a VATU

Z obecnego brzmienia art. 33a ust. 7 VATU wynika, że podatnik traci prawo do rozliczenia w deklaracji podatku należnego z tytułu importu towarów wykazanego w zgłoszeniu celnym, w odniesieniu do którego nie rozliczył w całości podatku w deklaracji podatkowej. Przepis ten odnosi się tylko do zgłoszenia celnego.

W praktyce podatnicy obliczają i wykazują podatek z tytułu importu towarów w rozliczeniu zamknięcia, a nie w zgłoszeniu celnym. Zatem proponuje się, aby w przepisie tym po wyrazach „w zgłoszeniu celnym” dodać wyrazy „albo w rozliczeniu zamknięcia”. Konsekwentnie analogiczne zmiany powinny być wprowadzone w art. 33a ust. 2 pkt 3 oraz ust. 8 VATU.

Ograniczenie poboru odsetek z tytułu importu towarów

Odsetki określone w art. 37 ust. 1a VATU mają charakter zbliżony do odsetek pobieranych na podstawie art. 114 ust. 2 UKC. Są one pobierane w przypadku, gdy kwota podatku z tytułu importu towarów została określona w decyzjach, o których mowa w art. 33 ust. 2–3 oraz w art. 34 VATU, z uwzględnieniem wysokości i zasad obowiązujących na potrzeby odsetek za zwłokę od zaległości podatkowych, z tym że ich wysokość jest liczona od dnia następującego po dniu powstania obowiązku podatkowego do dnia powiadomienia o wysokości należności podatkowych. Oznacza to, że odsetki te pobierane są w każdym przypadku, gdy zostanie wydana decyzja określająca podatek VAT z tytułu importu towarów lub decyzja domiarowa.

Przepisy UKC ograniczają zaś obowiązek naliczenia odsetek liczonych od kwoty należności celnych od dnia powstania długu celnego do dnia powiadomienia o tym długu do przypadku, gdy dług celny powstał na podstawie art. 79 lub 82 UKC lub jeżeli powiadomienie o długu celnym jest wynikiem kontroli po zwolnieniu towarów. Ograniczenie to powoduje, że w przypadkach wydawania decyzji w sytuacjach retrospektywnego księgowania należności celnych mającego charakter „wymiaru pierwotnego”, płatność należności celnych następuje w terminie 10 dni od dnia powiadomienia o długu (tj. doręczenia decyzji określającej te należności). W takim przypadku od należności celnych wynikających z decyzji nie są pobierane odsetki liczone od dnia powstania długu celnego (tj. od przyjęcia zgłoszenia celnego) do dnia powiadomienia o tych należnościach (doręczenia decyzji).

W VATU nie ma jak do tej pory przepisu uwzględniającego przypadki wydawania decyzji w sytuacjach retrospektywnego księgowania należności celnych mającego charakter „wymiaru pierwotnego”. W konsekwencji w sytuacjach, gdy domiar podatku spowodowany jest koniecznością doliczenia do podstawy opodatkowania np. cła antydumpingowego lub tymczasowego, które nakładane jest później (już po złożeniu zgłoszenia celnego), pobierane są odsetki, o których mowa w art. 37 ust. 1a VATU. 

Projektowana zmiana zakłada więc wprowadzenie w VAT rozwiązań analogicznych do obowiązujących w prawie celnym. Ma ona na celu ograniczenie obowiązku naliczenia odsetek liczonych od niepobranej kwoty podatku od dnia następującego po dniu powstania obowiązku podatkowego do dnia powiadomienia o wysokości należności podatkowych do przypadków, gdy podatek został określony w decyzji w związku z powstaniem długu celnego na podstawie art. 79 UKC lub w wyniku kontroli.

Komentarz

Nowe reguły rynku danych. Dostęp, pośrednictwo i altruizm

Krajowe ramy stosowania DGA

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2022/868 z  30.5.2022 r. w sprawie europejskiego zarządzania danymi i zmieniające rozporządzenie (UE) 2018/1724 (akt w sprawie zarządzania danymi) (Dz.Urz. UE L z 2022 r. Nr 152, s. 1; dalej: DGA) jest stosowane bezpośrednio w państwach członkowskich od 24.9.2023 r. Polska ustawa nie zastępuje jego przepisów ani nie ustanawia od podstaw zasad zarządzania danymi. Wskazuje natomiast właściwe organy, reguluje tryb rozpatrywania wniosków oraz określa zasady nadzoru i nakładania sankcji.

Zakres regulacji wykracza poza ochronę danych osobowych. Obejmuje również dane nieosobowe, ponowne wykorzystywanie chronionych zasobów sektora publicznego, działalność pośredników danych oraz dobrowolne udostępnianie danych w interesie ogólnym. DGA tworzy warunki do wykorzystywania danych w działalności gospodarczej, badaniach naukowych, rozwoju innowacji i realizacji przedsięwzięć społecznych.

Nowy model pośrednictwa w wymianie danych

Jednym z głównych elementów DGA jest regulowany model usług pośrednictwa danych. Jego celem jest ułatwienie nawiązywania relacji między podmiotami posiadającymi dane lub uprawnionymi do ich udostępnienia a podmiotami zainteresowanymi ich wykorzystaniem.

Istotą usługi objętej DGA jest ustanawianie relacji między posiadaczami danych lub osobami, których dane dotyczą, a potencjalnymi użytkownikami. Może to następować za pomocą platform, baz danych, infrastruktury wymiany informacji lub innych rozwiązań technicznych i organizacyjnych.

Do tej kategorii mogą należeć m.in. usługi pośredniczące między przedsiębiorstwami posiadającymi dane a ich potencjalnymi użytkownikami, rozwiązania ułatwiające osobom fizycznym udostępnianie danych oraz usługi spółdzielni danych. Nie każda platforma przetwarzająca lub sprzedająca dane będzie jednak pośrednikiem w rozumieniu DGA. Znaczenie ma rzeczywista funkcja podmiotu oraz sposób organizacji działalności.

Pośrednik ma działać w sposób neutralny wobec stron wymiany. DGA ogranicza możliwość wykorzystywania danych do innych celów i wymaga odpowiedniego oddzielenia usług pośrednictwa od pozostałej działalności. Rozwiązanie ma zwiększać zaufanie podmiotów, które chcą zachować kontrolę nad warunkami udostępnienia danych.

Dostawca zamierzający rozpocząć działalność objętą DGA powinien dokonać zgłoszenia do właściwego organu. W Polsce jest nim Prezes UODO. Zgłoszenie w jednym państwie członkowskim pozwala świadczyć usługi na całym rynku unijnym. Po uzyskaniu potwierdzenia spełniania wymagań DGA dostawca może posługiwać się oznaczeniem „uznany w Unii dostawca usług pośrednictwa danych” i wspólnym logo.

Nowy model może stworzyć dodatkowe możliwości dla przedsiębiorców budujących platformy i infrastrukturę wymiany danych. Nie zwalnia jednak stron z obowiązków wynikających z przepisów o ochronie danych osobowych, tajemnicach prawnie chronionych i własności intelektualnej.

Dobrowolne udostępnianie danych w interesie ogólnym

DGA reguluje również altruizm danych, czyli dobrowolne udostępnianie danych osobowych lub nieosobowych do celów leżących w interesie ogólnym, bez wynagrodzenia wykraczającego poza zwrot kosztów związanych z ich przekazaniem.

Dane mogą być udostępniane m.in. na potrzeby badań naukowych, ochrony zdrowia, przeciwdziałania zmianom klimatu, poprawy mobilności, statystyki publicznej, rozwoju usług publicznych lub kształtowania polityk publicznych. W przypadku danych osobowych podstawą jest zgoda osoby, której dane dotyczą, a w przypadku danych nieosobowych – pozwolenie ich posiadacza.

Organizacja zajmująca się altruizmem danych może ubiegać się o wpis do publicznego krajowego rejestru uznanych organizacji altruizmu danych. Rejestracja jest dobrowolna. Podmiot niezarejestrowany może prowadzić działalność polegającą na nieodpłatnym udostępnianiu danych, ale nie może używać zastrzeżonego unijnego oznaczenia.

Uzyskanie wpisu wymaga spełnienia warunków określonych w DGA i oznacza poddanie się nadzorowi. Status uznanej organizacji jest ważny we wszystkich państwach członkowskich. Może mieć znaczenie dla instytucji naukowych, organizacji społecznych i innych podmiotów realizujących projekty zależne od dostępu do odpowiednio dużych zbiorów danych.

Dostęp do danych chronionych

Ważną częścią ustawy jest procedura dostępu do określonych kategorii danych znajdujących się w posiadaniu podmiotów sektora publicznego. Chodzi o dane chronione ze względu na prawa lub interesy osób trzecich, w tym tajemnicę przedsiębiorstwa, prawa własności intelektualnej i ochronę danych osobowych.

Dane te nie są tym samym co otwarte dane publiczne, które mogą być swobodnie ponownie wykorzystywane na zasadach określonych w odrębnych przepisach. DGA i ustawa nie tworzą również bezwarunkowego prawa do uzyskania każdego zbioru znajdującego się w zasobach administracji.

Nowe przepisy ustanawiają jednolitą ścieżkę ubiegania się o ponowne wykorzystywanie danych chronionych. Z procedury mogą korzystać obywatele, przedsiębiorcy, jednostki naukowe i organizacje społeczne. Wniosek składa się do podmiotu sektora publicznego posiadającego dane, ale za pośrednictwem ministra właściwego do spraw informatyzacji. Powinien on wskazywać m.in. dane objęte wnioskiem, cel ich ponownego wykorzystywania oraz rodzaj działalności, produktu lub usługi, w których mają zostać użyte.

Minister przekazuje prawidłowo skierowany wniosek właściwemu podmiotowi niezwłocznie, nie później niż w ciągu siedmiu dni. Jeżeli wnioskodawca nie wskaże podmiotu posiadającego dane, wniosek zostanie mu zwrócony.

Po rozpoznaniu sprawy podmiot publiczny może poinformować o braku danych, przedstawić ofertę udzielenia dostępu albo odmówić go w drodze decyzji. Oferta określa warunki ponownego wykorzystywania oraz ewentualną opłatę. Wnioskodawca ma 14 dni na jej przyjęcie albo wniesienie sprzeciwu. Brak odpowiedzi oznacza wycofanie wniosku.

Dostęp może wymagać zastosowania anonimizacji, pseudonimizacji, bezpiecznego środowiska przetwarzania lub innych zabezpieczeń. Powinien odbywać się z poszanowaniem poufności, praw osób trzecich i przepisów o ochronie danych.

Punkt informacyjny i wsparcie Prezesa GUS

Minister właściwy do spraw informatyzacji prowadzi pojedynczy punkt informacyjny oraz wykaz zasobów dostępny w portalu danych. Rozwiązanie ma ułatwiać identyfikację właściwych instytucji oraz uzyskiwanie informacji o danych, które mogą być ponownie wykorzystywane.

Minister nie decyduje jednak samodzielnie o udostępnieniu danych. Merytoryczne rozstrzygnięcie należy do podmiotu sektora publicznego posiadającego dany zasób. Minister pełni funkcję pośredniczącą i rozpatruje odwołania od decyzji o odmowie dostępu.

Podmioty publiczne mogą korzystać ze wsparcia Prezesa GUS w zakresie technicznych i organizacyjnych warunków udostępniania danych oraz zapewnienia odpowiedniego środowiska ich przetwarzania.

Nadzór i sankcje

Prezes UODO jest organem właściwym w sprawach usług pośrednictwa danych, rejestracji organizacji altruizmu danych oraz naruszeń dotyczących przekazywania określonych danych nieosobowych do państw trzecich.

Za brak wymaganego zgłoszenia dostawcy usług pośrednictwa danych grozi kara do 200 tys. zł, a za naruszenie warunków świadczenia takich usług do 2 mln zł. Uznanej organizacji altruizmu danych za naruszenie warunków rejestracji może zostać wymierzona kara do 20 tys. zł. Sankcja do 2 mln zł może dotyczyć również naruszeń obowiązków związanych z przekazywaniem danych nieosobowych do państw trzecich.

Komentarz

Weryfikacja wieku w serwisach pornograficznych. TSUE ogranicza kompetencje państw

Stan faktyczny

Sprawa C-188/24 dotyczyła spółek WebGroup Czech Republic i NKL Associates, mających siedziby w Czechach i prowadzących strony pornograficzne dostępne także we Francji. Francuski organ regulacyjny ARCOM wezwał je do zastosowania środków uniemożliwiających małoletnim dostęp do tych treści.

Prawo francuskie penalizowało udostępnianie małoletnim pornografii; odpowiedzialności nie wyłączało samo oświadczenie użytkownika o ukończeniu 18 lat. Po bezskutecznym wezwaniu ARCOM mógł żądać przed sądem zablokowania strony albo zakończenia jej indeksowania.

Spółki zakwestionowały wezwania przed sądem w Paryżu, a przed Radą Stanu (Conseil d’État) domagały się stwierdzenia nieważności dekretu wykonawczego. Podnosiły, że jako usługodawcy z Czech podlegają zasadniczo prawu tego państwa, a Francja pominęła warunki dyrektywy 2000/31/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 8.6.2000 r. w sprawie niektórych aspektów prawnych usług społeczeństwa informacyjnego, w szczególności handlu elektronicznego w ramach rynku wewnętrznego (dyrektywa o handlu elektronicznym) (Dz.Urz. UE L z 2000 r. Nr 178, s. 1).

Sprawa C-190/24 dotyczyła usługi Coyote System i zakazu retransmitowania informacji o kontrolach drogowych. Wiąże się z nią odrębna teza o ochronie hostingowej, nie zaś kwestia wieku.

Rada Stanu zawiesiła postępowania i zadała pytania prejudycjalne. TSUE nie rozstrzygnął sporów krajowych ani nie ocenił konkretnej technologii ustalania wieku. Przedstawił wykładnię prawa UE dla sądu odsyłającego.

Stan prawny

Art. 3 dyrektywy 2000/31/WE ustanawia zasadę państwa pochodzenia. Państwo siedziby usługodawcy zapewnia, aby świadczone przez niego usługi społeczeństwa informacyjnego były zgodne z wymaganiami należącymi do dziedziny podlegającej koordynacji. Pozostałe państwa co do zasady nie mogą z takich powodów ograniczać swobodnego przepływu usług.

Dziedzina podlegająca koordynacji obejmuje wymagania dotyczące podejmowania i wykonywania działalności usługowej. TSUE oceniał, czy należy do niej również przepis karny wymagający uniemożliwienia małoletnim dostępu do pornografii.

Art. 3 ust. 4 dyrektywy 2000/31/WE pozwala państwu odbioru podjąć działanie wobec określonej usługi między innymi w celu ochrony porządku publicznego. Usługa musi naruszać chroniony cel lub stwarzać poważne i znaczne ryzyko jego naruszenia, a środek powinien być proporcjonalny. Państwo odbioru powinno najpierw zwrócić się o działanie do państwa siedziby. Jeżeli reakcja nie nastąpi albo jest niewystarczająca, musi powiadomić to państwo i Komisję o planowanym ograniczeniu. Art. 3 ust. 5 dyrektywy 2000/31/WE pozwala działać pilnie, lecz wymaga możliwie szybkiej notyfikacji i uzasadnienia pilności.

Generalny obowiązek nie może być stosowany do dostawców z innych państw UE

TSUE zaliczył wymóg zapobiegania dostępowi małoletnich do pornografii do dziedziny podlegającej koordynacji. Umieszczenie obowiązku w prawie karnym tego nie zmienia; w przeciwnym razie zasadę państwa pochodzenia można byłoby łatwo obchodzić.

Trybunał odróżnił normę generalną i abstrakcyjną od środka przyjętego po zbadaniu konkretnej usługi. Odstępstwo z art. 3 ust. 4 dyrektywy 2000/31/WE jest dopuszczalne tylko w drugim wariancie, ponieważ przepis dotyczy „określonej usługi społeczeństwa informacyjnego”.

Francja nie mogła więc stosować powszechnego obowiązku do wszystkich dostawców z innych państw UE tylko dlatego, że ich strony były dostępne na jej terytorium. Zmuszałoby to usługodawcę do przestrzegania wymagań każdego państwa odbioru i podważało podział kompetencji. Sam cel ochrony dzieci nie uzasadnia odstąpienia od tych zasad.

Indywidualny nakaz weryfikacji wieku może być dopuszczalny

Zakaz stosowania normy generalnej nie pozbawia państwa odbioru instrumentów ochrony dzieci. Art. 3 ust. 4 dyrektywy 2000/31/WE należy odczytywać z uwzględnieniem godności człowieka i praw dziecka z art. 1 i 24 Karty Praw Podstawowych UE (Dz.Urz. UE C z 2010 r. Nr 83, s. 389; dalej: KPP). Ograniczenie musi jednak dotyczyć oznaczonej usługi.

Indywidualny nakaz może zobowiązać konkretnego dostawcę z innego państwa UE do weryfikacji wieku, jeżeli nie podjął on odpowiednich środków wymaganych przez art. 28b ust. 1 i ust. 3 lit. f dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/13/UE z 10.3.2010 r. w sprawie koordynacji niektórych przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych państw członkowskich dotyczących świadczenia audiowizualnych usług medialnych (dyrektywa o audiowizualnych usługach medialnych) (Dz.Urz. UE L z 2010 r. Nr 95, s. 1). Organ musi też ustalić naruszenie celu ochrony małoletnich albo poważne i znaczne ryzyko takiego naruszenia.

W takiej sytuacji TSUE uznał wymóg weryfikacji wieku za proporcjonalny. Nie jest to jednak ogólne upoważnienie wobec całej kategorii serwisów. Konieczne pozostają indywidualizacja, przesłanki art. 3 ust. 4 dyrektywy 2000/31/WE i współpraca z państwem pochodzenia, z możliwością użycia trybu pilnego z Art. 3 ust. 5 dyrektywy 2000/31/WE.

Procedura warunkuje skuteczność środka

Uprzedni wniosek daje państwu pochodzenia możliwość wykonania własnych kompetencji, a notyfikacja pozwala jemu i Komisji ocenić ograniczenie przed jego zastosowaniem. To gwarancje podziału kompetencji, a nie formalności.

TSUE podkreślił istotny charakter obowiązków notyfikacyjnych. Nienotyfikowany środek nie może być egzekwowany wobec jednostki. Organ powinien udokumentować ryzyko, proporcjonalność żądania oraz czynności wobec państwa siedziby i Komisji. Procedura jest samodzielnym obszarem kontroli legalności nakazu.

Art. 15 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1083 z 11.4.2024 r. w sprawie ustanowienia wspólnych ram dla usług medialnych na rynku wewnętrznym i zmiany dyrektywy 2010/13/UE (europejski akt o wolności mediów) (Dz.Urz. UE L z 2024 r., s. 1083) ustanawia ponadto uporządkowaną współpracę organów krajowych w sprawach usług medialnych. Brak rozwiązania w tym trybie nie zwalnia państwa odbioru z warunków i procedury art. 3 dyrektywy 2000/31/WE.

TSUE nie przesądził, jaka technologia weryfikacji jest wystarczająca ani jak równoważyć ochronę dzieci z prywatnością użytkowników. Wyrok określa kompetencje państwa odbioru oraz warunki zastosowania takiego środka. Nie zatwierdza jednak każdego krajowego rozwiązania nazywanego weryfikacją wieku.

Poboczna teza: algorytmiczna kontrola treści

W części dotyczącej Coyote System TSUE uznał, że dostawca nie korzysta z wyłączenia odpowiedzialności właściwego dla hostingu, jeżeli, działając we własnym interesie lub w interesie usługi, za pomocą algorytmu kontroluje warunki, sposób i kolejność rozpowszechniania informacji użytkowników, wykraczając poza ich kategoryzowanie lub indeksowanie.

Ta część wyroku dotyczy art. 14 i 15 dyrektywy 2000/31/WE w brzmieniu właściwym dla sporu. Obecnie zagadnienia te regulują art. 6 i 8 DSA. Nie jest to więc bezpośrednia wykładnia DSA, choć rozumowanie TSUE może mieć znaczenie przy ocenie roli dostawcy.

Samo stosowanie algorytmu nie przesądza o utracie ochrony ani o odpowiedzialności. Utrata wyłączenia hostingowego nie tworzy jej podstawy. Ocenę prowadzi się według właściwego prawa materialnego. W świetle wyroku TS z 22.6.2021 r., YouTube i Cyando, C-682/18 i C-683/18, Legalis, liczy się rzeczywisty zakres sterowania rozpowszechnianiem informacji.

Komentarz

Rozwiedzeni podzielą się opieką nad dzieckiem, ale z wyjątkami

Projekt nowelizacji Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w sprawie pieczy współdzielonej przeszedł konsultacje publiczne i – jak dowiedziała się „Rzeczpospolita” – ma wkrótce trafić pod obrady Stałego Komitetu Rady Ministrów, a następnie rządu. Resort, który przygotował przepisy na podstawie założeń opracowanych przez Komisję Kodyfikacyjną Prawa Rodzinnego, liczy na szybkie skierowanie go do Sejmu. To sztandarowa część pakietu pięciu projektów reformy prawa rodzinnego, podporządkowanych – jak zapewnia ministerstwo – najlepszemu interesowi dziecka.

Sąd ma zacząć od pieczy

Obecnie kodeks rodzinny i opiekuńczy nie definiuje pieczy współdzielonej, powszechnie określanej jako opieka naprzemienna, ani nie wskazuje wprost, kiedy sąd powinien ją zastosować. Sąd może już dziś ustalić, że dziecko będzie przebywało na zmianę u obojga rodziców, korzystając z ogólnych przepisów o wykonywaniu władzy rodzicielskiej. Jednak brak szczegółowej regulacji, co podkreśla resort, staje się coraz bardziej odczuwalny wraz ze współczesnym kryzysem relacji rodzinnych.

Nowelizacja ma wprowadzić do kodeksu definicję pieczy współdzielonej jako odrębnego sposobu wykonywania opieki po rozstaniu. – Przepis mówi, że sąd ustanawia pieczę współdzieloną. Co oznacza, że sąd ma obowiązek zbadać w pierwszej kolejności, czy możliwa jest piecza współdzielona – wyjaśnia w rozmowie z „Rz” Dorota Łopalewska, sędzia rodzinna delegowana do MS, gdzie kieruje Departamentem Spraw Rodzinnych i Nieletnich.

Dziecko miałoby przebywać u każdego z rodziców w powtarzających się, lecz niekoniecznie równych okresach. Nie musi to być tydzień u matki i tydzień u ojca, lecz możliwy byłby podział np. 60 do 40 albo 70 do 30 proc. Sąd miałby uwzględniać m.in. wiek i zdrowie dziecka, jego opinię, dotychczasowy podział obowiązków, szkołę lub przedszkole, odległość między domami, sytuację zawodową rodziców oraz ich zdolność do współpracy.

Według Ministerstwa Sprawiedliwości, zakres pieczy powinien zapewniać więź z obojgiem rodziców i ich rodzinami, ale zarazem odpowiadać rozwojowi, potrzebom i możliwościom organizacyjnym w zakresie opieki nad dzieckiem.

Propozycja wyklucza bezwzględne stosowanie pieczy. – W naszych przepisach nie wprowadzamy automatyzmu, choć piecza ma być dla sądu podstawową zasadą w sytuacji, gdy oboje rodzice mają władzę rodzicielską i pomimo rozstania chcą i mogą sprawować opiekę nad dzieckiem – zaznacza Łopalewska.

Brak porozumienia między rodzicami ma jednak nie zamykać drogi do takiego rozwiązania. – Jeżeli rodzice nie są w stanie się porozumieć, rolą sądu będzie wspieranie ich w wypracowaniu porozumienia i zachęcanie do współpracy w sprawach dotyczących dziecka. Zależy nam, aby mimo rozstania rodzice potrafili osiągnąć choćby minimalny poziom porozumienia, komunikować się wzajemnie i wspólnie podejmować najważniejsze decyzje dotyczące dziecka – zapowiada dyrektorka.

Jak dokonać współdzielenia?

W Polsce od wielu lat toczy się spór, który dotyczy tego, czy piecza współdzielona ma być podstawową i już w punkcie wyjścia przyjmowaną zasadą, czy tylko jedną z możliwości. Np. niedawno ogłoszony w Sejmie projekt posłów Konfederacji zakłada, że sąd powinien wychodzić od podziału pieczy po równo, także przy konflikcie rodziców. Odstępstwo byłoby możliwe dopiero wtedy, gdy wymagałyby tego szczególne okoliczności. Konfederacja oceniła też, że projekt MS może okazać się nieskuteczny, ponieważ uzależnia pieczę współdzieloną od zdolności rodziców do porozumienia. Ich zdaniem przy silnym konflikcie, który często towarzyszy rozwodowi, rozwiązanie to czyni z opieki naprzemiennej „martwą instytucję”.

Różnica w tej sprawie dotyczy zatem przede wszystkim siły związania sądu określonymi przepisami. Ministerialna propozycja definiuje pieczę współdzieloną, nakazuje zbadać ją w pierwszej kolejności i wskazuje kryteria oceny, ale pozostawia sądowi decyzję, czy zastosowanie tego modelu służy dziecku. Konfederacja chce domniemania równej pieczy, gdzie sąd miałby uzasadniać przede wszystkim odejście od niej.

– W naszej ocenie automatyzm w przyznawaniu pieczy pomijałby sytuację dziecka, skalę konfliktu i możliwości rodziców. Np. jeżeli spór dotyczy podstawowych zasad wychowania, leczenia, szkoły czy codziennej organizacji życia dziecka, które mogłoby funkcjonować w dwóch sprzecznych porządkach. Sąd musi też uwzględnić wiek, zdrowie, więzi rodzinne, zajęcia i odległość między domami – mówi „Rz” Mateusz Korzeniowski, kurator specjalista również delegowany do MS, gdzie jest wicedyrektorem Departamentu Spraw Rodzinnych i Nieletnich.

– Te sprawy bardzo często charakteryzują się wysokim stopniem skomplikowania. Jest wiele sytuacji i wiele okoliczności. Dlatego przepisy muszą pozostawić sądowi możliwość oceny sytuacji i wydania rozstrzygnięcia podyktowanego najlepszym interesem dziecka – dodaje, podkreślając też, że przemoc, uzależnienia, które do niej doprowadzają i inne przeszkody faktyczne lub prawne mają wykluczać pieczę współdzieloną.

– Piecza współdzielona ma być wspólną pieczą obojga rodziców nad dzieckiem, mimo różnych miejsc zamieszkania, a nie tworzeniem dwóch odrębnych światów norm i zasad. Tam musi być współpraca – podkreśla dla „Rz” biegła z zakresu psychologii sądowej Małgorzata Wojciechowska z MS. Ostrzega też, że przy ostrym konflikcie konieczność częstych kontaktów, przekazywania informacji i uzgadniania spraw dziecka może nasilić spór i pogorszyć jego sytuację.

Przemoc, alimenty i jeden adres

Nowelizacja kodeksu ma wprost nakazać sądowi zbadanie, czy w rodzinie występowała przemoc, co ma zapobiec pominięciu tej okoliczności przez błędne rozumienie dobra dziecka. Resort podkreśla, że piecza współdzielona nie może prowadzić do powierzenia dziecka sprawcy przemocy tylko dlatego, że formalnie zachował władzę rodzicielską.

Samo wszczęcie postępowania dotyczącego przemocy nie ma jednak automatycznie wykluczać pieczy. Sąd ma zbadać dowody i okoliczności sprawy, co ma ograniczać skutki instrumentalnych zawiadomień składanych podczas konfliktu rodziców. Natomiast ustalona przemoc pozostanie przeszkodą do sprawowania wspólnej pieczy.

Co ważne, ochronę ma uzupełniać pozostała część pakietu, w tym projekt ustawy o postępowaniu wykonawczym w sprawach rodzinnych i opiekuńczych i wzmocnienie roli kuratora sądowego, o czym w ubiegłym tygodniu pisała „Rzeczpospolita”. Kurator ma otrzymać sformalizowane narzędzia do rozpoznawania symptomów krzywdzenia dziecka i przekazywania sądowi informacji mogących uzasadniać ograniczenie albo pozbawienie władzy rodzicielskiej.

Piecza współdzielona nie zniesie też automatycznie alimentów. – Sąd może zasądzić alimenty krzyżowe albo orzec, że koszty utrzymania dziecka ponosi każdy z rodziców w okresie, w którym dziecko u niego przebywa – przypomina dyrektor Łopalewska. Rozliczenie ma uwzględniać zarówno proporcje czasu opieki, jak i różnice w dochodach oraz możliwościach majątkowych rodziców.

Ponadto jeden adres zamieszkania dziecka nie ma oznaczać nadrzędnej pozycji jednego z rodziców. Przedstawiciele resortu wyjaśniają, że ustalenie jednego adresu wynika głównie z kwestii urzędowo-administracyjnych np. rejonizacji szkoły, lekarza czy poradni.

Zmiana praktyki

Ministerstwo Sprawiedliwości zakłada też, że przepisy mają zmieniać sposób myślenia o rozstaniu i odpowiedzialności za wychowanie. Rodzice powinni oddzielić swój spór od prawa dziecka do relacji z obojgiem z nich.

Sama definicja nie ujednolici jednak praktyki orzeczniczej. – Kolejną odsłoną pracy nad pieczą współdzieloną będzie edukacja decydentów: sędziów rodzinnych i kuratorów sądowych oraz wyposażenie ich poprzez szkolenia w odpowiednie umiejętności – podsumowują przedstawiciele ministerstwa.

Uzupełnienie braków po terminie nie przekreśla pozwolenia na budowę

Stan faktyczny i przebieg sprawy

NSA wyrokiem z 16.7.2026 r., II OSK 1995/25, oddalił skargę kasacyjną. Sprawa dotyczyła decyzji o zatwierdzeniu projektu zagospodarowania terenu i projektu architektoniczno-budowlanego oraz udzieleniu pozwolenia na budowę dwóch dwulokalowych budynków mieszkalnych jednorodzinnych w zabudowie wolnostojącej. Inwestycja obejmowała także doziemną instalację elektryczną i gazową.

Prezydent Miasta Rzeszowa wydał decyzję o pozwoleniu na budowę na rzecz spółki będącej inwestorem. Wojewoda Podkarpacki utrzymał tę decyzję w mocy. Przeciwnik inwestycji, właściciel nieruchomości sąsiedniej, zakwestionował rozstrzygnięcie, podnosząc przede wszystkim dwa zagadnienia.

Po pierwsze, zarzucał, że inwestor nie dochował terminu wyznaczonego do doprowadzenia projektu do zgodności z wymaganiami. W jego ocenie uchybienie temu terminowi powinno skutkować odmową zatwierdzenia projektu i wydania pozwolenia na budowę.

Po drugie, kwestionował zapewnienie dostępu inwestycji do drogi publicznej. Wskazywał na treść służebności obciążających jego nieruchomość, podważał możliwość wykorzystania ich dla potrzeb planowanego dojazdu i infrastruktury oraz odwoływał się do faktycznego stanu terenu. Podnosił m.in., że szlak nie został odpowiednio urządzony, a on sam nie wyraża zgody na określony sposób korzystania z działki obciążonej.

WSA w Rzeszowie wyrokiem z 12.3.2025 r., II SA/Rz 906/24, Legalis oddalił skargę na decyzję wojewody. Uznał, że termin do uzupełnienia projektu nie jest terminem, którego przekroczenie definitywnie zamyka drogę do uzyskania pozwolenia. Jednocześnie przyjął, że inwestor wykazał dostęp do drogi publicznej przez przedstawienie aktu notarialnego ustanawiającego służebność gruntową.

Skarżący wniósł następnie skargę kasacyjną.

Ratio decidendi

NSA oddalił skargę kasacyjną i podzielił ocenę WSA. Potwierdził, że późniejsze niż wyznaczony termin uzupełnienie braków projektu nie musi prowadzić do wydania decyzji odmownej. Decydujące jest to, czy przed rozstrzygnięciem sprawy inwestor skutecznie usunął wskazane nieprawidłowości. Analizowanym w sprawie przepisem był art. 35 ust. 3 w zw. z art. 35 ust. 5 pkt 1 ustawy z 7.7.1994 r. Prawo budowlane (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 524; dalej: PrBud).

Kluczowe znaczenie miała wykładnia przepisów regulujących usuwanie braków projektu budowlanego. NSA przyjął, że termin wyznaczony inwestorowi na uzupełnienie dokumentacji ma charakter procesowy, a konkretnie instrukcyjny. Nie jest to termin prekluzyjny, po którego upływie uprawnienie inwestora wygasa, ani termin powodujący bezskuteczność spóźnionej czynności.

W konsekwencji samo przekroczenie terminu nie tworzy automatycznego obowiązku wydania decyzji odmownej. Sąd zaakcentował, że organ ma ocenić stan sprawy przed wydaniem rozstrzygnięcia. Jeżeli inwestor ostatecznie usunął braki projektu, a dokumentacja odpowiada wymaganiom, brak jest podstaw do odmowy zatwierdzenia projektu wyłącznie z powodu przekroczenia terminu na uzupełnienie dokumentacji.

W tej sprawie organy dodatkowo poinformowały inwestora o potrzebie ostatecznego uzupełnienia materiału przed wydaniem decyzji. NSA uznał takie działanie za dopuszczalne. W ocenie Sądu służy ono sprawnemu zakończeniu postępowania i nie wymaga stosowania nadzwyczajnych instrumentów wyłącznie dlatego, że pierwotny termin upłynął.

Ratio decidendi nie sprowadza się zatem do prostego stwierdzenia, że terminy w postępowaniu budowlanym są nieistotne. Przeciwnie, inwestor pozostaje zobowiązany do dochowania terminu wyznaczonego w toku postępowania. Jego naruszenie nie może jednak zastępować merytorycznej oceny kompletności i zgodności projektu z prawem w chwili wydawania decyzji.

Praktyczne wnioski

Dla inwestorów podstawowy wniosek jest korzystny, ale wymaga ostrożności. Spóźnione uzupełnienie dokumentacji nie przekreśla automatycznie wniosku o pozwolenie na budowę. Jeżeli braki wskazane przez organ zostaną skutecznie usunięte przed wydaniem decyzji, organ powinien ocenić kompletny materiał według stanu aktualnego na dzień rozstrzygnięcia.

Nie oznacza to jednak, że inwestor może bez konsekwencji ignorować wezwania lub postanowienia organu. Opóźnienie zwiększa ryzyko przedłużenia postępowania, powstania kolejnych wątpliwości albo wydania decyzji negatywnej, jeżeli dokumentacja nadal pozostaje niezgodna z wymaganiami. Praktycznie bezpieczniejsze jest uzupełnienie braków w terminie, a gdy jest to niemożliwe, możliwie szybkie przedstawienie pełnej dokumentacji wraz z wyjaśnieniem przyczyn opóźnienia.

Komentarz

Wcześniejsze postępowanie w innym państwie nie zmienia jurysdykcji upadłościowej

Stan faktyczny

Na podstawie pozwu z marca 2024 r. niemiecka spółka A. wytoczyła przeciwko austriackiej spółce B. powództwo przed niemieckim sądem o zapłatę wierzytelności w wysokości 57 tys. euro z tytułu niezapłaconych faktur.

Postanowieniem z września 2024 r. austriacki sąd (sąd odsyłający) wszczął postępowanie upadłościowe wobec B., co spowodowało, że postępowanie wszczęte przed niemieckim sądem zostało przerwane. W grudniu 2024 r. A. wniosła do sądu odsyłającego powództwo w przedmiocie ustalenia wierzytelności wobec C., działającego w charakterze syndyka masy upadłości B. Powództwo to ma na celu stwierdzenie wobec syndyka i ogółu wierzycieli istnienia wierzytelności w celu jej zgłoszenia w postępowaniu upadłościowym. Kwota tej wierzytelności, ustalona na 74 tys. euro, obejmuje kwotę główną w wysokości 57 tys. euro z tytułu niezapłaconych faktur oraz odsetki, koszty przedsądowe i koszty postępowania wszczętego przed niemieckim sądem.

Sąd odsyłający powziął wątpliwości, czy w świetle art. 6 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 2015/848 z 20.5.2015 r. w sprawie postępowania upadłościowego (Dz.Urz. UE L z 2015 r. Nr 141, s. 19) jurysdykcja międzynarodowa do orzekania w przedmiocie tego powództwa należy do sądów austriackich, czy sądów niemieckich?

Stanowisko TS

Zgodnie z orzecznictwem TS, w zakresie, w jakim rozporządzenie Nr 2015/848 uchyliło i zastąpiło rozporządzenie 1346/2000, dokonana przez Trybunał wykładnia przepisów tego ostatniego rozporządzenia obowiązuje również w odniesieniu do przepisów pierwszego rozporządzenia, jeżeli przepisy te można uznać za równoważne (wyrok TS z 18.4.2024 r., Luis Carlos i in., C-765/22 i C‑772/22, Legalis, pkt 49).

W art. 3 ust. 1 rozporządzenia 2015/848 przyznano w zakresie wszczęcia postępowania upadłościowego jurysdykcję wyłączną sądom państwa członkowskiego, na którego terytorium znajduje się główny ośrodek podstawowej działalności dłużnika. Na podstawie art. 6 ust. 1 rozporządzenia 2015/848 sądy państwa członkowskiego, na którego terytorium wszczęto zgodnie z art. 3 rozporządzenia 2015/848 postępowanie upadłościowe, mają jurysdykcję w sprawach wynikających bezpośrednio z tego postępowania i z nim ściśle powiązanych.

Trybunał wyjaśnił, że chociaż art. 6 ust. 1 rozporządzenia 2015/848 nie odpowiada żadnemu przepisowi rozporządzenia 1346/2000, to jednak kodyfikuje on zasadę jurysdykcji międzynarodowej wynikającą z orzecznictwa TS dotyczącego wykładni art. 3 ust. 1 rozporządzenia 1346/2000, a w szczególności z wyroku z 12.2.2009 r. w sprawie Seagon, C-339/07, Legalis, pkt 2. Powtórzono w nim dwa kryteria, które były już ujęte w motywie 6 tego rozporządzenia (wyrok TS z 14.11.2024 r., Oilchart International, C-394/22, Legalis, pkt 35). Zgodnie z orzecznictwem TS te dwa kryteria mają charakter kumulatywny (wyrok TS z 4.12.2019 r., Tiger i in., C-493/18, Legalis, pkt 26).

Jeżeli chodzi o pierwsze kryterium, dotyczące tego, czy powództwo wynika bezpośrednio z postępowania upadłościowego, TS wskazał, że rozstrzygającym elementem przesądzającym o zidentyfikowaniu dziedziny, do której należy takie powództwo, nie są ramy proceduralne, w które się ono wpisuje, lecz jego podstawa prawna. Tym samym należy badać, czy źródłem uprawnienia lub zobowiązania, które służy jako podstawa powództwa, są ogólne przepisy prawa cywilnego i handlowego, czy też stanowiące od nich odstępstwo przepisy szczególne dla postępowań upadłościowych (wyrok C-493/18, pkt 27). Co się tyczy drugiego kryterium, dotyczącego ścisłego powiązania między powództwem a postępowaniem upadłościowym, TS wyjaśnił, że to intensywność związku istniejącego między tym powództwem a postępowaniem upadłościowym ma decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia, czy powództwo to należy do jurysdykcji międzynarodowej sądów państwa członkowskiego, na którego terytorium postępowanie upadłościowe zostało wszczęte (wyrok C-493/18, pkt 28).

Trybunał orzekł już, że powództwo o ustalenie wierzytelności w celu zgłoszenia jej w postępowaniu upadłościowym, takie jak powództwo przewidziane w austriackim prawie, spełnia te dwa kumulatywne kryteria. Takie powództwo wchodzi bowiem w zakres uregulowań prawa upadłościowego i może być wytaczane w ramach postępowania upadłościowego przez uczestniczących w nim wierzycieli w przypadku zakwestionowania prawidłowości lub kolejności zaspokajania wierzytelności zgłoszonych przez tych wierzycieli (wyrok TS z 18.9.2019 r., Riel, C-47/18, Legalis, pkt 37, 38). W związku z tym TS uznał, że takie powództwo jest objęte, na podstawie art. 6 ust. 1 rozporządzenia 2015/848, jurysdykcją międzynarodową sądów państwa członkowskiego wszczęcia postępowania upadłościowego.

Trybunał wskazał, że rozporządzenie 2015/848 nie przewiduje żadnego przepisu przyznającego jurysdykcję międzynarodową, który powierzałby sądom państwa członkowskiego innego niż państwo członkowskie wszczęcia postępowania upadłościowego jurysdykcję do rozpoznawania powództw o ustalenie wierzytelności do celów jej zgłoszenia w tym postępowaniu, jeżeli powództwa te wynikają bezpośrednio z postępowania upadłościowego i są z nim ściśle powiązane. Co więcej, wyłączność tej jurysdykcji międzynarodowej, która znajduje odzwierciedlenie w motywie 35 rozporządzenia 2015/848, jest wyłączona w systemie tego rozporządzenia jedynie w sytuacji wyraźnie wskazanej w art. 6 ust. 2 rozporządzenia 2015/848. Wyłączenie to dotyczy sytuacji, w której powództwo, które wynika bezpośrednio z postępowania upadłościowego i jest z nim ściśle powiązane, jest związane z innym powództwem opartym na ogólnych przepisach prawa cywilnego i handlowego, jak zauważył rzecznik generalny N. Wahl w opinii w sprawie Wiemer & Trachte (wyrok TS z 14.11.2018 r., C-296/17, Legalis, pkt 66, 67). Niemniej taka sytuacja, w której zarządca ma możliwość wytoczenia dwóch powództw przed sądami państwa członkowskiego miejsca zamieszkania pozwanego, zdaniem TS, nie występuje w niniejszej sprawie.

Trybunał wskazał, że sytuacja, w której różne sądy miałyby jurysdykcję do rozpoznania powództw wszczętych w różnych państwach członkowskich i bezpośrednio powiązanych z upadłością, mogłaby osłabić realizację tego celu (wyrok C-296/17, pkt 35). Wynika z tego, zdaniem TS, że jurysdykcja międzynarodowa sądów państwa członkowskiego wszczęcia postępowania upadłościowego do rozpoznania powództw, które wynikają bezpośrednio z tego postępowania i są z nim ściśle powiązane, jest jurysdykcją wyłączną.

W niniejszej sprawie, ponieważ postępowanie upadłościowe będące przedmiotem postępowania głównego zostało wszczęte w Austrii, powództwo takie jak wytoczone przed sądem odsyłającym należy zdaniem TS, z zastrzeżeniem ustaleń, których powinien on dokonać, do wyłącznej jurysdykcji sądów austriackich.

Reasumując, TS orzekł, że art. 6 ust. 1 rozporządzenia 2015/848 należy interpretować w ten sposób, iż sądy państwa członkowskiego wszczęcia postępowania upadłościowego mają wyłączną jurysdykcję do rozpoznania powództwa o ustalenie wierzytelności do celów zgłoszenia tej wierzytelności w owym postępowaniu, nawet jeśli w chwili wszczęcia tego postępowania toczyło się już postępowanie mające ten sam przedmiot przed sądami innego państwa członkowskiego.

Komentarz